सामुद्रहस्त्यश्वपुरुषवृषगर्दभाकृतयो मत्स्याः सारसा नादेयास्तटाककुल्योद्भवा वा क्रौञ्चोत्क्रोशकदात्यूहहंसचक्रवाकजीवञ्जीवकभृङ्गराजचकोरमत्तकोकिलमयूरशुकमदनशारिका विहारपक्षिणो मङ्गल्याश्चान्येऽपि प्राणिनः पक्षिमृगा हिंसाबाधेभ्यो रक्ष्याः ॥ कZ_०२.२६.०५ ॥
sāmudra-hastyaśva-puruṣa-vṛṣa-gardabhākṛtayo matsyāḥ sārasā nādeyās taṭāka-kulyodbhavā vā krauñcotkrośaka-dātyūha-haṃsa-cakravāka-jīvañjīvakabhṛṅgarāja-cakora-matta-kokila-mayūra-śuka-madana-śārikā vihārapakṣiṇo maṅgalyāś cānye 'pi prāṇinaḥ pakṣimṛgā hiṃsā-bādhebhyo rakṣyāḥ
समुद्री मासे (हत्ती, घोडा, मनुष्य, बैल किंवा गाढवाच्या आकाराचेही), सारस, नदीतील मासे, तसेच तलाव व कालव्यांतून उत्पन्न झालेले मासे; आणि क्रौंच, उत्क्रोशक, दात्यूह, हंस, चक्रवाक, जीवञ्जीव, भृंगराज, चकोर, मत्त-कोकिल, मयूर, शुक, मदन, शारिका इत्यादी—विहार/मनोरंजनासाठीचे पक्षी, मंगल मानले जाणारे प्राणी, तसेच पक्षी व वन्य प्राण्यांतील इतर जीव—यांना इजा व छळापासून संरक्षण द्यावे।
To convert broad conservation intent into enforceable administration: named categories reduce ambiguity for officers and courts when identifying protected species.
The state protects culturally significant fauna to preserve public sentiment and ritual order, aligning legitimacy with administrative regulation.