Sutra 18

Devanagari script

द्वादशाढकं पिष्टस्य पञ्च प्रस्थाः किण्वस्य क्रमुकत्वक्फलयुक्तो वा जातिसम्भारः प्रसन्नायोगः ॥ कZ_०२.२५.१८ ॥

Transliteration

dvādaśāḍhakaṃ piṣṭasya pañca prasthāḥ kiṇvasya kramuka-tvak-phala-yukto vā jāti-sambhāraḥ prasannāyogaḥ

Translation

प्रसन्नाचा योग: पिष्ट (पीठ/लेप) बारा आढक आणि किण्व पाच प्रस्थ; किंवा पर्यायाने क्रमुक (सुपारी)ची साल व फळयुक्त सुगंधी ‘जाति-सम्भार’ घालू शकतात.

Word by Word

• द्वादशाढकम्: twelve āḍhakas (a measure)
• Type: Noun
• Root: द्वादश + आढक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; माप-परिमाणवाचक (आढक-प्रमाण)

• पिष्टस्य: of the ground flour / paste (mash)
• Type: Noun (PPP used as noun)
• Root: पिष् (पेषणे) → पिष्ट
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (सम्बन्धः)

• पञ्च: five
• Type: Numeral
• Root: पञ्चन्
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; ‘प्रस्थाः’ इत्यनेन सह परिमाणनिर्देशः

• प्रस्थाः: prasthas (a measure)
• Type: Noun
• Root: प्रस्थ
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा (परिमाणवाचक)

• किण्वस्य: of the ferment / yeast-starter
• Type: Noun
• Root: किण्व
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी

• क्रमुकत्वक्फलयुक्तः: mixed with areca-nut (kramuka) bark and fruit (ingredients)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (युज्) + क्रमुक + त्वक् + फल
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘जातिसम्भारः’ इत्यस्य विशेषणम्; समासे ‘क्रमुक-त्वक्-फल’ इति द्रव्यत्रयसमाहारः

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्ययम्

• जातिसम्भारः: the ingredient-mixture for ‘jāti’ (a type of liquor)
• Type: Noun
• Root: जाति + सम्भार
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; द्रव्यसमूहवाचकः

• प्रसन्नायोगः: (this is) the preparation/formula for prasannā (a liquor)
• Type: Noun
• Root: प्रसन्न + योग
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विधेयवाचकः (निर्देशः/परिभाषा)

Entities Mentioned

• prasannā
• piṣṭa (flour/paste)
• kiṇva (ferment)
• kramuka (areca)
• bark (tvak)
• fruit (phala)

More Details

FAQs

What does ‘optional additive’ imply administratively?

The state allows controlled variation while keeping the base formula auditable—supporting market diversity without losing regulatory grip.