Sutra 16
Devanagari script
वापातिरिक्तमर्धसीतिकाः कुर्युः स्ववीर्योपजीविनो वा चतुस्थपञ्चभागिकाः ॥ कZ_०२.२४.१६ ॥
Transliteration
vāpātiriktamardhasītikāḥ kuryuḥ svavīryopajīvino vā catusthapañcabhāgikāḥ
Translation
ठरवलेल्या पेरणीक्षेत्रापेक्षा जास्त असल्यास ते अर्ध-सीतिका (अर्धा हिस्सा) पद्धतीने अतिरिक्त तुकडे कसू शकतात; किंवा जे स्वतःच्या श्रमावर उपजीविका करतात, त्यांच्याकडून चौथाई किंवा पाचवा हिस्सा आकारावा.
Word by Word
वापातिरिक्तम्the surplus (produce/revenue) beyond what is due for the irrigation-reservoir (vāpa)
वापातिरिक्तम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअति-√रिच् (रिच्यते) / रिक्त (ppp)
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् प्रथमा/द्वितीया; विशेषणम् (अतिरिक्तम्) ‘वाप’ इत्यस्य
अर्धसीतिकाःhalf-share sītika cultivators (those under the sīta/agricultural arrangement taking/giving half share)
अर्धसीतिकाः:
TypeNoun (agent/holder designation)
Rootसीतिका (from सीता ‘ploughed land/royal agriculture’ + -इक)
Formपुंलिङ्गे बहुवचनम् प्रथमा; ‘अर्ध-सीतिका’ = अर्धभाग-सीतिका (अर्धं सीताभागं ददाति/गृह्णाति इति)
कुर्युःshould make / should render / should do
कुर्युः:
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
Formलोट्/विधिलिङ्?—विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; ‘they should do/make’
स्ववीर्योपजीविनःthose who subsist by their own strength/labour
स्ववीर्योपजीविनः:
TypeNoun (agent)
Rootउप-√जीव् (जीवने)
Formपुंलिङ्गे बहुवचनम् प्रथमा; ‘स्ववीर्येण उपजीवन्ति’ इति
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
चतुस्थपञ्चभागिकाःthose liable for (or holding) a fourth-share or a fifth-share arrangement
चतुस्थपञ्चभागिकाः:
TypeNoun (agent/holder designation)
Rootभागिक (from भाग)
Formपुंलिङ्गे बहुवचनम् प्रथमा; ‘चतुर्थभागिक’ ‘पञ्चमभागिक’ इत्यर्थे समाहार/द्वन्द्व-प्रायः (two alternative share-classes)
Entities Mentioned
C
cultivatorsS
state revenue administrationFAQs
It permits additional cultivation under favorable sharing rules and offers reduced shares (¼ or ⅕) for self-driven cultivators, encouraging expansion and effort.