Sutra 15

Devanagari script

द्विचत्वारिंशदङ्गुलस्तक्ष्णः क्राकचनिककिष्कुः स्कन्धावारदुर्गराजपरिग्रहमानम् ॥ कZ_०२.२०.१५ ॥

Transliteration

dvicatvāriṃśadaṅgulastakṣṇaḥ krākacanikakiṣkuḥ skandhāvāradurgarājaparigrahamānam

Translation

बेचाळीस अंगुळे इतका ‘तक्ष्ण’—ज्याला ‘क्राकचनिककिष्कु’ असेही म्हणतात—हा स्कंधावार (लष्करी छावणी), दुर्ग (किल्ले) आणि राजपरिग्रह (राजाच्या घेरलेल्या/अधिगृहीत मालकी) यांचा माप आहे.

Word by Word

• द्विचत्वारिंशत्: forty-two
• Type: Numeral (Adjective)
• Root: द्वि + चत्वारिंशत् (संख्या-शब्द)
• Form: संख्या-विशेषणम्; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे मानेन सह विशेषणत्वात्)

• अङ्गुल: aṅgula (finger-breadth unit)
• Type: Noun
• Root: अङ्गुल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (माप-शब्दः) षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदम् (अङ्गुल-परिमाणम्)

• तक्ष्णः: carpenter; wood-worker
• Type: Noun
• Root: तक्षन्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• क्राकचनिक: krākacanika (a named measuring-rod/standard)
• Type: Noun
• Root: क्राकचनिक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• किष्कु: kiṣku (measuring rod/standard)
• Type: Noun
• Root: किष्कु
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• स्कन्धावार: camp; military encampment
• Type: Noun
• Root: स्कन्ध + आवार
• Form: पुंलिङ्ग; (समासपदम्) षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयभावः; प्रथमा एकवचनम् (समाहार-निर्देशे)

• दुर्ग: fort
• Type: Noun
• Root: दुर्ग
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• राज: king; royal
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• परिग्रह: possession; holding; extent under control
• Type: Noun
• Root: परि + ग्रह (→ परिग्रह)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• मानम्: measure; measurement standard
• Type: Noun
• Root: मा (माने) → मान
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्

Entities Mentioned

• takṣṇa
• aṅgula
• skandhāvāra
• durga
• rāja-parigraha
• krākacanikakiṣku

More Details

FAQs

Why assign a specific measure to forts and camps?

Standard dimensions simplify planning, cost estimation, supply calculations, and inspection—reducing both engineering error and embezzlement.