Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 1
Devanagari script
कृतकर्मप्रमाणकालवेतनफलनिष्पत्तिभिः कारयेत्स्वभूमिषु च स्थापयेत् ॥ कZ_०२.१८.०१ ॥
Transliteration
kṛtakarmapramāṇakālavetanaphalaniṣpattibhiḥ kārayet svabhūmiṣu ca sthāpayet ||
Translation
झालेले काम, प्रमाण/माप, काल, वेतन आणि अंतिम उत्पादन—यांची नोंद ठेवून काम करवावे; आणि त्यांना राज्यभूमीवर स्थापावे/नेमावे।
Word by Word
कृतकर्मप्रमाणकालवेतनफलनिष्पत्तिभिःby (specifying/using) the completion details of the work done—its measure/standard, time, wages, result, and final completion
कृतकर्मप्रमाणकालवेतनफलनिष्पत्तिभिः:
TypeNoun
Rootकृ (कृत), कर्मन्, प्रमाण, काल, वेतन, फल, निष्पत्ति
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन; आधार/करण-भावे ‘—भिः’ (इनके द्वारा/के अनुसार); समासान्त पद: निष्पत्तिः
कारयेत्he should cause (the work) to be done / have it carried out
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थ/विधि); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative): ‘करवाए/कराए’
स्वभूमिषुon his own lands / on state lands
स्वभूमिषु:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन; ‘स्व’ = स्वकीय/राजकीय (अपने/अपने अधिकार की)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
स्थापयेत्he should establish/settle (them) / have them stationed
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थ/विधि); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative): ‘स्थापयाए/स्थापित कराए’
Entities Mentioned
S
state land (svabhūmi)W
wage labor/production unitsFAQs
A proto-audit framework: quantify work, time, wages, and outputs so production can be verified and leakage detected.