Sutra 7

Devanagari script

अध्यक्षसंख्यायकादिभ्यो गोपस्थानिकानीकस्थचिकित्सकाश्वदमकजङ्घाकारिकेभ्यश्च विक्रयाधानवर्जानि ॥ कZ_०२.०१.०७ब् ॥

Transliteration

adhyakṣasaṃkhyāyakādibhyo gopasthānikānīkasthacikitsakāśvadamakajaṅghākārikebhyaś ca vikrayādhānavarjāni

Translation

अध्यक्ष, संख्यायक इत्यादींना तसेच गोप-स्थानिक, स्थानिक अधिकारी, सैन्य-ठाण्यातील कर्मचारी, वैद्य, अश्वदमक, जंघाकारिक (पायदूत) व कारागीर यांनाही विक्री किंवा गहाण ठेवण्यास मनाई असलेली धारणे द्यावीत.

Word by Word

• अध्यक्ष: superintendent, officer-in-charge
• Type: Noun
• Root: अधि+ईक्ष् (→ अध्यक्ष)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समास-पूर्वपद/सूची-शब्दः)

• संख्यायक: accountant, enumerator
• Type: Noun
• Root: संख्या + यक (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (सूची-शब्दः)

• आदिभ्यः: from/for those beginning with … (and others)
• Type: Particle
• Root: आदि
• Form: पुं/नपुं; पञ्चमी-बहुवचन; ‘आदि’ = ‘and others beginning with’ (समूह-सूचकः)

• गोप: cattle-keeper, cowherd
• Type: Noun
• Root: गोप (गो+पा/पालन-व्युत्पत्तिः)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समास-पूर्वपद/सूची-शब्दः)

• स्थानिक: local officer, station-head
• Type: Noun
• Root: स्थान + इक (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (सूची-शब्दः)

• अनीकस्थ: troop-attached officer/personnel
• Type: Noun
• Root: अनीक + स्थ (स्था-धातु से ‘स्थ’)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनीके स्थः)

• चिकित्सक: physician
• Type: Noun
• Root: चिकित्सा + क (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (सूची-शब्दः)

• अश्वदमक: horse-trainer, breaker
• Type: Noun
• Root: अश्व + दमक (दम्/दमयति-व्युत्पत्तिः)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अश्वानां दमकः)

• जङ्घाकारिकेभ्यः: foot-runner, messenger, on-foot operative
• Type: Noun
• Root: जङ्घा + कारिक (कृ/कारयति-व्युत्पत्तिः)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी-बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जङ्घया/पादेन कारिकः) — ‘पैदल-कार्यकर्ता/धावक’ इत्यर्थे

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• विक्रय: sale
• Type: Noun
• Root: वि+क्री (→ विक्रय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समास-पूर्वपदः)

• आधान: deposit, placing/entrustment
• Type: Noun
• Root: आ+धा (→ आधान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समास-पूर्वपदः)

• वर्जानि: excluded, prohibited (as exceptions)
• Type: Adjective
• Root: वृज्/वर्ज् (वर्जयति) → वर्जित (अर्थ-आधारः)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘वर्ज’ = वर्जित/अपवर्जित (excluded/forbidden) — विधेय-विशेषणम्

Entities Mentioned

• adhyakṣa
• saṃkhyāyaka
• gopa
• sthānīka
• anīkastha
• cikitsaka
• aśvadamaka
• jaṅghākārika
• kārika

More Details

FAQs

Why prohibit sale or mortgage of these allotments?

To prevent distress sales, patron capture, and speculative transfer—keeping the benefit tied to service and ensuring continuity.

What governance model is implied by these allotments?

A state-capacity model where essential roles are retained through stable, regulated compensation rather than ad hoc payments.