Sutra 2
Devanagari script
अल्पं पश्चात्कोपं प्रयातस्स्य दूष्यामित्राटविका हि सर्वतः समेधयन्ति प्रकृतिकोपो वा ॥ कZ_०९.३.०२ ॥
Transliteration
alpaṃ paścātkopaṃ prayātas sya dūṣyāmitrāṭavikā hi sarvataḥ samedhayanti prakṛtikopo vā
Translation
‘लहान’ उशिरा होणारा प्रतिघातही मोहीमेवर निघाल्यानंतर वाढू शकतो; शत्रुत्वपूर्ण घटक, शत्रूचे मित्र (सहकारी) आणि अरण्यवासी जमाती सर्व बाजूंनी तो भडकवतात—किंवा राजाच्या स्वतःच्या प्रकृती (प्रजावर्ग)च विरोधी होऊ शकतात.
Word by Word
अल्पम्small; slight
अल्पम्:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; विशेषण (कोपम् इत्यस्य)
पश्चात्afterwards; later
पश्चात्:
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
Formअव्यय; काल/क्रमवाचक
कोपम्anger; resentment
कोपम्:
TypeNoun
Rootकोप
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मपद
प्रयातःhaving gone; having entered (into a state)
प्रयातः:
TypeVerb (Kṛdanta)
Rootप्र-या
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘gone/entered into’
स्यात्should be; may be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
दूष्यcorruptible; one to be suborned
दूष्य:
TypeAdjective (used substantively)
Rootदूष्य
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘one who is to be corrupted/one susceptible to corruption’
अमित्रenemy
अमित्र:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; (दूष्य इत्यस्य विशेष्य/सम्बन्ध)
आटविकाforest tribes/forest people (often predatory auxiliaries)
आटविका:
TypeNoun
Rootआटविक
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; ‘forest-tribes/forest people’
हिfor; indeed
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपात; हेत्वर्थे/समर्थने
सर्वतःfrom all sides; in every way
सर्वतः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
Formअव्यय; सर्वदिक्/सर्वप्रकारवाचक
समेधयन्तिthey inflame; they kindle (it)
समेधयन्ति:
TypeVerb
Rootसम्-इध्
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; causative/denominative sense ‘to kindle/inflame’ in context
प्रकृतिconstituents (of the state)
प्रकृति:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी (समासे पूर्वपद)
कोपःanger/disaffection of the constituents
कोपः:
TypeNoun
Rootकोप
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘प्रकृतिकोपः’ = प्रकृतीनां कोपः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपात; विकल्पार्थक
Entities Mentioned
A
amitra (enemy)Ā
āṭavikāḥ (forest tribes)P
prakṛti (state constituents)FAQs
That governance legitimacy and stakeholder management (ministers, populace, frontier groups, fiscal base) are operational constraints; losing them can be strategically fatal.