Sutra 37

Devanagari script

अत्युष्णमल्पयवसेन्धनोदकं वा देशं हेमन्ते यायात् ॥ कZ_०९.१.३७ ॥

Transliteration

atyuṣṇam alpa-yavasa-indhana-udakaṃ vā deśaṃ hemante yāyāt

Translation

अतिशय उष्ण किंवा जिथे चारा, इंधन व पाणी कमी आहे अशा प्रदेशावर हेमंत ऋतूत कूच करावे।

Word by Word

• अति-उष्णम्: too hot, excessively hot
• Type: Adjective
• Root: उष्ण
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; विशेषणम् (देशम् इति विशेष्यस्य)

• अल्प-यवस-इन्धन-उदकम्: having scant fodder, fuel, and water
• Type: Noun (compound used adjectivally)
• Root: यवस/इन्धन/उदक
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; समासः विशेषणरूपेण (देशम् इति विशेष्यस्य)

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम् (either/or)

• देशम्: a region, locality
• Type: Noun
• Root: देश
• Form: पुंलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; कर्म (यायात् इत्यस्य)

• हेमन्ते: in winter (in the Hemanta season)
• Type: Noun (time expression)
• Root: हेमन्त
• Form: पुंलिङ्गे एकवचनम् सप्तमी; कालाधिकरणम्

• यायात्: should go, should proceed
• Type: Verb
• Root: या
• Form: लोट्/विधिलिङ्-रूपम् (आज्ञा/विधि); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम्; धातुः: या (गत्यर्थः)

Entities Mentioned

• hemanta (season)
• deśa (region)
• water/fodder/fuel constraints

More Details

FAQs

What is the administrative logic of choosing hemanta for hot, resource-scarce regions?

It reduces attrition and supply burden by operating when heat stress and water demand are lower, improving endurance and control.