Adhyaya 353
Chapter 353: कारकं (Kāraka — Syntactic Relations) with Vibhakti-Artha (Case-Meaning Integration)
नपुंसकलिंगी रूपांनंतर हा अध्याय सुकंदाच्या प्रतिज्ञेने सुरू होतो की तो विभक्त्यर्थासह कारक स्पष्ट करील. कर्ता स्वतंत्र मानून प्रेरक-कर्तृत्वाचा भेद सांगितला आहे. कर्ता पाच प्रकारचा व कर्म सात प्रकारचे—श्रीसहित विष्णूस नमस्कार, हरिच्या शुभतेसाठी पूजन, विष्णुनमस्काराने मोक्ष अशा वैष्णव-भावयुक्त उदाहरणांनी. पुढे करण, संप्रदान, अपादान व अधिकरण ही कारके क्रमाने विभक्ती-प्रयोगाशी जोडली आहेत; विशेष नियम—कर्मप्रवचनीयांसोबत द्वितीया, ‘नमः/स्वाहा’ इत्यादींसोबत चतुर्थी, आणि अनभिहित प्रसंगांत तृतीया व षष्ठी—दिले आहेत. वैषयिक व सामीप्यक दोष, रूढ अधिकरण-प्रयोग, षष्ठीचे उपयोग आणि काही तद्धित-निर्मितीत षष्ठी-निषेधही नमूद आहे. व्याकरणाला अग्नेय विद्या मानून धर्म, विधिवाक्यांची स्पष्टता व भक्तिप्रधान अर्थ यासाठी उपयुक्त ठरवले आहे।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes kāraka–vibhakti integration: how agent, object, instrument, recipient, source, and locus relations are expressed through specific case-endings, including special rules for karmapravacanīyas, interjections (namaḥ/svāhā), and ‘anabhihita’ (unstated-sense) contexts.
By making linguistic roles and case-meanings precise, it safeguards correct understanding of śāstric injunctions and devotional statements; its examples explicitly point to Hari/Viṣṇu as the liberating refuge, aligning grammatical mastery (vidyā) with dharma-practice and mukti-oriented devotion.