Adhyaya 199
Adhyāya 199 — Nāna-vratāni (Various Vows): Ṛtu-vrata, Saṅkrānti-vrata, Viṣṇu/Devī/Umā Observances
अग्नि व्रतखण्डात भुक्ती व मुक्ती—दोन्ही फल देणारी नानाव्रते सांगतात. प्रथम चार ऋतूंतील ऋतुव्रते—समिधा-अर्पणासह होम, संध्याकाळी मौन, आणि शेवटी घृतधेनू व घृतकुंभ दान—अशी रचना दिली आहे. पुढे सारस्वत साधनेत पंचामृतस्नान व वर्षाअखेरीस गोदान; चैत्रातील विष्णु-एकादशीचे नक्ताशी व्रत, विष्णुलोकप्राप्ती फल; तसेच श्री/देवी-व्रतात पायसाहार, जोडी गायींचे दान आणि पितृ-देवांना अर्पण केल्यावरच भोजन करण्याचा नियम सांगितला आहे. नंतर संक्रांती-व्रतात रात्रिजागरण स्वर्गदायक मानले असून अमावस्या-संक्रांती, उत्तरायण व विषुवकाळी विशेष तीव्रता; प्रस्थ-परिमित तुपाने स्नान व ३२ पल परिमाण द्रव्यांनी पापनाश असा विधी आहे. शेवटी स्त्रियांसाठी तृतीया व अष्टमीला उमा–महेश्वर व्रत, सौभाग्य व अवियोगासाठी, आणि सूर्यभक्तीने लिंगानुसार पुनर्जन्माची फलश्रुती सांगितली आहे.
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Ṛtu-vratas (seasonal observances), Saṅkrānti-vrata (solar ingress vigil), Viṣṇu-centered Ekādaśī naktāśī practice, Sārasvata vow with pañcāmṛta bath and cow donation, Śrī/Devī-related vow elements, and women’s Umā–Maheśvara rites on specific tithis.
It specifies timed observances (Caitra, Ekādaśī, amāvasyā-saṅkrānti, uttarāyaṇa, viṣuva), concrete ritual actions (night vigil, offering fuel-sticks, bathing with ghee/milk), and quantified measures (prastha of ghee; 32 palas) alongside prescribed dāna items.
By framing vows as disciplines that purify sin, cultivate restraint (e.g., sandhyā-mauna, regulated eating), and direct devotion to Viṣṇu/Devī/Śiva-Śakti, while also promising prosperity and status—thus aligning kāma/artha supports with dharma and mokṣa-oriented merit.