Adhyaya 191
Trayodaśī-vratāni — Anaṅga-Trayodaśī and Kāma-Trayodaśī (Chapter 191)
भगवान अग्नी त्रयोदशीच्या व्रतांचे शिस्तबद्ध निरूपण करतात. प्रथम अनंग-त्रयोदशी सांगितली आहे, ज्यात अनंग (कामदेव) व हर (शिव) यांची संयुक्त पूजा होते. मार्गशीर्षापासून महिन्यानुसार देवतावाहन, ठराविक संयमी आहार/उपवास, आणि रात्री तूप, तीळ व तांदूळ यांसह होम करण्याची विधी दिली आहे. शेवटी दानविधी स्पष्ट—वस्त्र, गाय, शय्या, छत्र, घडे, पादुका, आसन व पात्र इत्यादी—यांद्वारे व्रत दानाने पूर्ण होते. पुढे चैत्रात रतीसह कामस्मरण, शुभ रंगांनी अशोकवृक्षाचे चित्रण, आणि पंधरा दिवसांची पूजा करून इच्छापूर्तीचा उपाय सांगितला आहे. काळनियम, इंद्रियनिग्रह, प्रतीकात्मक कर्मकांड व दान यांचे एकत्रित साधन म्हणून हा अध्याय समृद्धी, मंगलता व उच्च पुण्य देतो असे दर्शवतो.
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
On Mārgaśīrṣa bright Trayodaśī, worship Anaṅga (Kāma) with Hara (Śiva), take honey at night, and perform a ghṛta-homa using sesame (tila) and unhusked rice (akṣata), then continue with month-wise deity-forms and regulated diets.
A garment first, then gifts to a brāhmaṇa including a cow, bed, umbrella, water-pots (kalaśa), sandals (pādukā), a seat, and a vessel.
In Caitra bright Trayodaśī it prescribes remembering Kāma with Rati and drawing an aśoka tree with vermilion and turmeric—an auspicious fertility/joy symbol—followed by a half-month worship for kāma-siddhi.
Variant readings include “golden vessels” attested in kha/gha/ña manuscripts, and a passage on ‘unbroken Dvādaśī’ to ‘attains royal enjoyments’ absent in the jha manuscript, indicating layered transmission around adjacent vrata material.