Adhyaya 187
Ekādaśī-vrata (Observance of Ekādaśī)
दशमी-व्रतानंतर लगेचच अग्निदेव एकादशी-व्रताचे उपदेश करतात आणि हा उपवास भुक्ती व मुक्ती देणारे सूक्ष्म आध्यात्मिक साधन आहे असे सांगतात. व्रताची सुरुवात दशमीपासून—नियत आहार, मांसत्याग आणि ब्रह्मचर्य पाळून—देह-मन तयार करण्याने होते. शुक्ल व कृष्ण दोन्ही पक्षातील एकादशीला अन्नसेवन निषिद्ध आहे; विशेषतः एकादशी द्वादशीशी संयोग पावल्यास हरिसान्निध्य वाढते आणि पारणाचा काळ निर्णायक ठरतो. काही तिथी-भागाच्या अटींमध्ये त्रयोदशीला पारण करता येते; त्याचे पुण्य शंभर वैदिक यज्ञांइतके मानले आहे. मात्र दशमी-मिश्र एकादशीचे व्रत करू नये, ते विपरीत फल देते. कमलनयन अच्युताच्या शरण जाऊन भक्तिपूर्वक संकल्प केला जातो. शुक्ल एकादशीला पुष्य नक्षत्र, तसेच श्रवणयुक्त एकादशी/द्वादशी (विजया तिथी) शुभ मानली आहे; फाल्गुन-पुष्य-विजयेत मधु व मांस वर्ज्य केल्यास कोटीगुण पुण्य सांगितले आहे. शेवटी विष्णुपूजा सर्वोपकाररूप असून समृद्धी, संतती आणि विष्णुलोकी मान देते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
One should eat in a regulated manner and abstain from meat and sexual intercourse, establishing bodily restraint as the precondition for a valid Ekādaśī fast.
By combining ethical restraint, precise calendrical discipline (tithi/nakṣatra rules), and Viṣṇu-bhakti through pūjā and śaraṇāgati, the vrata is taught as karma-purification that yields prosperity and social stability while directing the devotee toward liberation and Viṣṇu-loka.