Adhyaya 177
Adhyāya 177 — Dvitīyā-vratāni (Observances for the Lunar Second Day)
भगवान अग्नी द्वितीया-तिथीवर आधारलेल्या व्रतांचा क्रम सांगतात; येथे मास–पक्ष–तिथीची अचूकता भुक्ती व मुक्ती—दोन्हींसाठी विधीचा चौकट ठरते. प्रथम द्वितीया-व्रत: पुष्पाहार (फुलांचा आहार) करून अश्विनीकुमारांचे पूजन केल्यास समृद्धी, सौंदर्य व स्वर्ग्य पुण्य मिळते; कार्तिक शुक्ल द्वितीयेला यमपूजनाचा एक भेदही आहे. पुढे श्रावण कृष्ण द्वितीयेला अशून्य-शयन व्रत—गृहपरंपरा टिकवण्यासाठी अग्नी, देवता, पितर व दांपत्य-ऐक्य यांचे रक्षण; श्री (लक्ष्मी) सहित विष्णूचे आवाहन, पूजन, दरमहा सोमाला मंत्रयुक्त अर्घ्य, घृत-होम, रात्रिनियम आणि दानविधी (विशेषतः शय्या, दीप, भांडी, छत्री, पादुका, आसन, कलश, प्रतिमा, पात्र). कार्तिक शुक्लपक्षातील कान्ती-व्रत—रात्रीच भोजन व बल–केशव पूजनाने तेज, आयुष्य व आरोग्य. शेवटी पौष शुक्ल द्वितीयापासून चार दिवसांचे शिष्णु-व्रत—क्रमाने स्नान (मोहरी, काळे तीळ, वचा, सर्वौषधी), कृष्ण/अच्युत/अनंत/हृषीकेश नामांनी पुष्पन्याससहित पूजन, चंद्र-अर्घ्य व दीर्घ शुद्धीचे फल; तसेच पाठभेद व राजे, स्त्रिया, देव यांनी केलेल्या आचरणाचा उल्लेख आहे।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It treats Dvitīyā as a repeatable ritual node: specific deities, dietary rules (flowers or night-only eating), mantra, homa, and dāna are coordinated to yield prosperity/health (bhukti) and purification/heavenward merit (mukti-oriented phala).
Time-fixation (Śrāvaṇa kṛṣṇa-dvitīyā), Viṣṇu–Śrī invocations, monthly Soma-arghya with mantra, ghṛta-homa, nakta discipline, and a specified dāna-set (bed plus household and ritual items) culminating in merit tied to marital stability and household continuity.
It prescribes a four-day bath sequence using siddhārthaka (mustard), black sesame, vacā, and a defined sarvauṣadhi herb group—showing the Purāṇa’s characteristic fusion of vrata procedure with āyurvedic-style materia lists.
The Aśvins (general Dvitīyā vow), Yama (Kārttika śukla-dvitīyā), Lakṣmī–Viṣṇu/Śrīdhara (Aśūnya-śayana), Bala–Keśava (Kānti-vrata), and Soma/Indu (monthly arghya and lunar-focused elements).