Adhyaya 175
Chapter 175 — प्रायश्चित्तानि (Prāyaścittāni: Expiations)
या अध्यायात प्रायश्चित्त-उपदेशचक्राचा समारोप करून ते अग्निपुराणातील धर्म-रक्षणाच्या व्यापक कार्यक्रमात अंतर्भूत केले आहे. आग्नेय पद्धतीत प्रायश्चित्त केवळ दंड नसून, अपराधानंतर साधकाला शास्त्रीय मर्यादेत पुन्हा स्थिर करणारे पुनर्स्थापनात्मक कर्म-विज्ञान आहे. व्रताची औपचारिक व्याख्या येण्याच्या अगोदरच प्रायश्चित्त समाप्त केल्याने सातत्य सूचित होते—संयम ढासळला तर प्रायश्चित्त दुरुस्ती करते, आणि संयम स्वीकारला तर व्रत प्रतिबंध व रूपांतरण घडवते. अग्नि वसिष्ठांना उपदेश देताना नीत्याशय, विधिकर्म आणि सामाजिक जबाबदारी यांना अचूक, पुनरावर्तनीय प्रक्रियांशी जोडून आध्यात्मिक प्रगतीचा मार्ग दाखवतो. हा संक्रमण पुढील अध्यायातील काल-निर्णय व नियमन-रचनेची तयारी करतो; वेळ, आहार, शुद्धता, मंत्र आणि दान यांचे नियम—शुद्धीकरण व व्रतपालन यांची समान तांत्रिक कणा—लोकस्थैर्य व मोक्ष या दोन्ही उद्दिष्टांकडे उन्मुख आहेत.
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Its placement as a formal colophon and transition: prāyaścitta is treated as a structured, śāstra-governed corrective technology that leads directly into the systematic definitions of vrata in the next chapter.
It establishes purification through expiation as a prerequisite for stable vrata-practice, enabling ethical repair (dharma) that supports both worldly order (bhukti) and the purity needed for liberation (mukti).