Adhyaya 277

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजवंशवर्णनं नाम षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दधिवामनोभूदिति ख , छ , ञ , च अथ सप्तसप्रत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुरुवंशवर्णनं अग्निर् उवाच पुरोर्जनमेजयो ऽभूत्प्राचीन्नन्तस्तु तत्सुतः प्राचीन्नन्तान्मनस्त्युस्तु तस्माद्वीतमयो नृपः

अशा प्रकारे श्री अग्नि-महापुराणातील “राजवंशवर्णन” नावाचा दोनशे सत्त्याहत्तरावा अध्याय समाप्त होतो. (काही पाठांत—“दधिवामन उत्पन्न झाला” असा ख, छ, ञ, च हस्तलिखितांत पाठ आढळतो.) आता “पुरुवंशवर्णन” नावाचा दोनशे अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय सुरू होतो. अग्नि म्हणाले—पुरूपासून जनमेजय झाला; त्याचा पुत्र प्राचीनन्त. प्राचीनन्तापासून मनस्त्यु, आणि त्याच्यापासून राजा वीतमय झाला.

Verse 2

शुन्धुर्वीतमयाच्चाभूच्छुन्धोर्बहुविधः सुतः बहुविधाच्च संयातिरहोवादी च तत्सुतः

वीतमयापासून शुन्धु झाला आणि शुन्धुचा पुत्र बहुविध होता. बहुविधापासून संयाति झाला आणि त्याचा पुत्र अहोवादी होता.

Verse 3

तस्य पुत्रो ऽथ भद्राशोअ भद्राश्वस्य दशात्मजाः ऋचेयुश् च कृषेयुश् च सन्नतेयुस् तथात्मजः

त्याचा पुत्र भद्राश झाला. भद्राश्वाचे दहा पुत्र होते—ऋचेयु, कृषेयु तसेच सन्नतेयु इत्यादी.

Verse 4

घृतेयुश् च चितेयुश् च स्थण्डिलेयुश् च सत्तमः धर्मेयुः सन्नतेयुश् च कृचेयुर्मतिनारकः

हे श्रेष्ठ! (येथे वर्णिलेल्या नरकांची नावे)—घृतेयु, चितेयु व स्थण्डिलेयु; तसेच धर्मेयु व सन्नतेयु; आणि कृचेयु—हे ‘मतिनारक’ म्हणून सांगितलेले नरक-भेद आहेत.

Verse 5

तंसुरोघः प्रतिरथः पुरस्तो मतिनारजाः आसीत्पतिरथात्कण्वः कण्वान्मेधातिथिस्त्वभूत्

तंसुरोघ, प्रतिरथ, पुरस्त आणि मतिनार—हे (त्या वंशात) झाले. पतिरथापासून कण्व झाला आणि कण्वापासून मेधातिथी झाला.

Verse 6

तंसुरोघाच्च चत्वारो दुष्मन्तो ऽथ प्रवीरकः सुमन्तश्चानयो वीरो दुष्मन्ताद्भरतो ऽभवत्

तंसुरोघापासून चार पुत्र झाले—दुष्मंत, प्रवीरक व सुमंत; आणि दुष्मंतापासून वीर भरत उत्पन्न झाला।

Verse 7

शकुन्तलायान्तु बली यस्य नाम्ना तु भारताः सुतेषु मातृकोपेन नष्टेषु भरतस्य च

शकुंतलेपासून एक बलवान पुत्र झाला; ज्याच्या नावाने लोक ‘भारता’ म्हणून प्रसिद्ध झाले. तसेच भरताचे पुत्र मातृकोपाने (शापाने) नष्ट झाले, हेही वर्णिले आहे।

Verse 8

ततो मरुद्भिरानीय पुत्रः स तु वृहस्पतेः संक्रामितो भरद्वाजः क्रतुभिर्वितथो ऽभवत्

त्यानंतर मरुतांनी आणलेला तो पुत्र बृहस्पतीकडे संक्रामित (सोपविला) गेला; आणि क्रतूंमुळे भरद्वाज ‘वितथ’ या नावाने प्रसिद्ध झाला।

Verse 9

स चापि वितथः पुत्रान् जनयामास पञ्च वै शग्भुर्वीतमयाश्चाभूच्छम्भोर्बहुविध इति ख , ज , च सुहोत्रञ्च सुहोतारङ्गयङ्गर्भन्तथैव च

त्या वितथानेही पाच पुत्र उत्पन्न केले—शग्भुर्वीतमय; (ख, ज, च पाठांनुसार) शंभूचा बहुविध; तसेच सुहोत्र, सुहोतार, गय आणि गर्भ।

Verse 10

कपिलश् च महात्मानं सुकेतुञ्च सुतद्वयम् कौशिकञ्च गृत्सपतिं तथा गृत्सपतेः सुताः

आणि कपिल, महात्मा व सुकेतु—हे दोन पुत्र; कौशिक व गृत्सपति; तसेच गृत्सपतीचे पुत्रही (येथे) सांगितले आहेत।

Verse 11

ब्रह्माणाः क्षत्रिया वैश्याः काशे दीर्घतमाःसुताः ततो धन्वन्तरिश्चासीत्तत्सुतो ऽभूच्च केतुमान्

काशीत दीर्घतमसाचे पुत्र ब्राह्मण, क्षत्रिय व वैश्य म्हणून प्रसिद्ध झाले. त्यांच्यापासून धन्वंतरी उत्पन्न झाला आणि त्याचा पुत्र केतुमान् झाला.

Verse 12

केतुमतो हेमरथो दिवोदास इतिश्रुतः प्रतर्दनो दिवोदासाद्भर्गवत्सौ प्रतर्दनात्

केतुमानापासून हेमरथ झाला; हेमरथापासून दिवोदास—असे परंपरेत ऐकिवात आहे. दिवोदासापासून प्रतर्दन आणि प्रतर्दनापासून दोन भार्गव उत्पन्न झाले.

Verse 13

वत्सादनर्क आसीच्च अनर्कात् क्षेमको ऽभवत् क्षेमकद्वर्षकेतुश् च वर्षकेतोर्विभुः स्मृतः

वत्सापासून अनर्क झाला; अनर्कापासून क्षेमक झाला. क्षेमकापासून वर्षकेतु आणि वर्षकेतूपासून विभु—असे स्मरणात आहे.

Verse 14

विभोरानर्तः पुत्रो ऽभूद्विभोश् च सुकुमारकः सुकुमारात्सत्यकेतुर्वत्सभूमिस्तु वत्सकात्

विभूपासून अनर्त नावाचा पुत्र झाला आणि विभूपासूनच सुकुमारकही झाला. सुकुमारकापासून सत्यकेतु आणि वत्सकापासून वत्सभूमि झाला.

Verse 15

सुहोत्रस्य वृहत्पुत्रो वृहतस्तनयास्त्रयः अजमीढो द्विमीढश् च पुरुमीढश् च वीर्यवान्

सुहोत्राचा पुत्र वृहत नावाचा होता. वृहताचे तीन पुत्र—अजमीढ, द्विमीढ आणि वीर्यवान पुरुमीढ—असे होते.

Verse 16

अजमीढस्य केशिन्यां जज्ञे जह्नुः प्रतापवान् जह्नोरभूदजकाश्वो बलाकाश्वस्तदात्मजः

अजमीढाच्या केशिनी पत्नीपासून प्रतापवान जह्नु जन्मला. जह्नूपासून अजकाश्व झाला आणि त्याचा पुत्र बलाकाश्व होता.

Verse 17

वलाकाश्वस्य कुशिकः कुशिकात् गाधिरिन्द्रकः गाधेः सत्यवती कन्या विश्वामित्रः सूतोत्तमः

वलाकाश्वापासून कुशिक झाला; कुशिकापासून गाधि (इंद्रक) झाला. गाधीची कन्या सत्यवती; आणि त्या वंशात सूतोत्तम विश्वामित्र झाले.

Verse 18

देवरातः कतिमुखा विश्वामित्रस्य ते सुताः शुनःशेफो ऽष्टकश्चान्यो ह्य् अजमीढात् सुतो ऽभवत्

देवरात व कातिमुखा हे विश्वामित्राचे पुत्र होते. शुनःशेफ आणि दुसरा अष्टकही—खरोखर—अजमीढाच्या वंशात पुत्रत्वाने गणले गेले.

Verse 19

नीलिन्यां शान्तिरपरः पुरुजातिः सुशान्तितः काशदीर्घतमा इति ज सुत इति ख , छ , ज , च प्रभाववानिति ख पुरुजातेस्तु वाह्याश्वो वाह्याश्च्वात् पञ्च पार्थिवाः

नीलिनीपासून दुसरा शान्ति झाला आणि पुरुजातिपासून सुशान्ति. काही पाठांत त्याला ‘काशदीर्घतमा’, काहींमध्ये ‘सुत’, तर अन्यत्र ‘प्रभाववान’ असे म्हटले आहे. पुरुजातिपासून वाह्याश्व आणि वाह्याश्वापासून पाच राजे झाले.

Verse 20

मुकुलः सृञ्जयश् चैव राजा वृहदिषुस् तथा यवीनरश् च कृमिलः पाञ्चाला इति विश्रुताः

मुकुल, सृंजय आणि राजा वृहदिषु; तसेच यवीनर व कृमिल—हे पाञ्चाल म्हणून प्रसिद्ध आहेत.

Verse 21

मुकुलस्य तु मौकुल्याः क्षेत्रोपेता द्विजातयः चञ्चाश्वो मुकुलाज्जज्ञे चञ्चाश्वान्मिथुनं ह्य् अभुत्

मुकुलापासून मौकुल्य वंश उत्पन्न झाला—क्षेत्रसंपन्न द्विज. मुकुलापासून चञ्चाश्व जन्मला आणि चञ्चाश्वापासून निश्चयाने एक मिथुन (पुत्र‑कन्या) उत्पन्न झाले.

Verse 22

दिवोदासो ह्य् अहल्या च अहल्यायां शरद्वतात् शतानन्दः शतानन्दात् सत्यधृन्मिथुनन्ततः

दिवोदास व अहल्या—अहल्येच्या गर्भात शरद्वतापासून शतानंद जन्मला. शतानंदापासून सत्यधृ उत्पन्न झाला; पुढे वंशपरंपरा चालू राहिली.

Verse 23

कृपः कृपी किवोदासान्मैत्रेयः सोमपस्ततः सृञ्जयात् पञ्चधनुषः सोमदत्तश् च तत्सुतः

किवोदासापासून कृप व कृपी उत्पन्न झाले; त्यानंतर मैत्रेय, मग सोमप. सृञ्जयापासून पञ्चधनुष झाला आणि त्याचा पुत्र सोमदत्त होता.

Verse 24

सहदेवः सोमदत्तात् सहदेवात्तु सोमकः आसीच्च सोमकाज्जन्तुर्जन्तोश् च पृषतः सुतः

सोमदत्तापासून सहदेव झाला; सहदेवापासून सोमक उत्पन्न झाला. सोमकापासून जन्तु आणि जन्तूचा पुत्र पृषत जन्मला.

Verse 25

पृषताद्द्रुपदस्तस्माद्धृष्टद्युम्नो ऽथ तत्सुतः धृष्ठकेतुश् च धूमिन्यामृक्षो ऽभूदजमीढतः

पृषतापासून द्रुपद झाला; द्रुपदापासून धृष्टद्युम्न आणि पुढे त्याचा पुत्र धृष्टकेतु. तसेच अजमीढापासून धूमिनीच्या गर्भात ऋक्ष उत्पन्न झाला.

Verse 26

ऋक्षात्सम्वरणो जज्ञे कुरुः सम्वरणात्ततः यः प्रयागादपाक्रम्य कुरुक्षेत्रञ्चकार ह

ऋक्षापासून संवरण जन्मला; आणि संवरणापासून पुढे कुरु जन्मला. तो प्रयागाहून निघून कुरुक्षेत्राची स्थापना करणारा होता.

Verse 27

कुरोः सुधन्वा सुधनुः परिक्षिच्चारिमेजयः सुधन्वनः सुहोत्रो ऽभूत् सुहोत्राच्च्यवनो ह्य् अभूत्

कुरूपासून सुधन्वा, सुधन्वापासून सुधनु; सुधनूपासून परिक्षित, आणि परिक्षितापासून आरिमेजय झाला. आरिमेजयापासून सुधन्वन्, सुधन्वनापासून सुहोत्र; आणि सुहोत्रापासून खरोखरच च्यवन जन्मला.

Verse 28

वशिष्ठपरिचाराभ्यां सप्तासन् गिरिकासुताः वृहद्रथः कुशो वीरो यदुः प्रत्यग्रहो बलः

वसिष्ठांच्या दोन परिचारकांपासून गिरिकेचे सात पुत्र झाले—वृहद्रथ, कुश, वीर, यदु, प्रत्यग्रह आणि बल इत्यादी.

Verse 29

मत्स्यकाली कुशाग्रो ऽतो ह्य् आसीद्राज्ञो वृहद्रथात् कुशाग्राद्वृषभो जज्ञे तस्य सत्यहितः सुतः

राजा वृहद्रथापासून कुशाग्र जन्मला; त्याला ‘मत्स्यकाली’ असेही म्हणतात. कुशाग्रापासून वृषभ जन्मला आणि त्याचा पुत्र सत्यहित होता.

Verse 30

सुधन्वा तत्सुतश्चोर्ज ऊर्जादासीच्च सम्भवः यवीनचश्चेति ख, छ , ञ , च सम्भवाच्च जरासन्धः सहदेवश् च तत्सुतः

सुधन्वाचा पुत्र ऊर्ज होता. ऊर्जापासून सम्भव आणि (आणखी) यवीनच—अशी वंशपरंपरा सांगितली आहे. सम्भवापासून जरासंध जन्मला आणि त्याचा पुत्र सहदेव होता.

Verse 31

सहदेवादुदापिश् च उदापेः श्रुतकर्मकः परिक्षितस्य दायादो धार्मिको जनमेजयः

सहदेवापासून उदापि झाला आणि उदापिपासून श्रुतकर्मक. परिक्षिताचा धर्मात्मा वारस जनमेजय होता.

Verse 32

जनमेजयात्त्रसदस्युर्जह्नोस्तु सुरथः सुतः श्रुतसेनोग्रसेनौ च भीमसेनश् च नामतः

जनमेजयापासून त्रसदस्यु झाला; आणि जह्नूपासून पुत्र सुरथ झाला. तसेच श्रुतसेन, उग्रसेन आणि भीमसेन अशी नावे होती.

Verse 33

जनमेजयस्य पुत्रौ तु सुरथो महिमांस् तथा सुरथाद्विदूरथो ऽभूदृक्ष आसीद्विदूरथात्

जनमेजयाचे दोन पुत्र होते—सुरथ आणि महिमान. सुरथापासून विदूरथ झाला आणि विदूरथापासून ऋक्ष झाला.

Verse 34

ऋक्षस्य तु द्वितीयस्य भीमसेनो ऽभवत्सुतः प्रतीपो भीमसेनात्तु प्रतीपस्य तु शान्तनुः

ऋक्षाच्या दुसऱ्या वंश/पुत्रापासून भीमसेन झाला. भीमसेनापासून प्रतीप आणि प्रतीपापासून शान्तनु झाला.

Verse 35

देवापिर्वाह्लिकश् चैव सोमदत्तस्तु शान्तनोः वाह्लिकात्सोमदत्तो ऽभुद्भूरिर्भूरिस्रवाः शलः

शान्तनूपासून देवापि, वाह्लिक आणि सोमदत्त झाले. वाह्लिकापासून सोमदत्त झाला आणि त्याच्यापासून भूरि, भूरिश्रवा व शल झाले.

Verse 36

गङ्गायां शान्तनोर्भीष्मः काल्यायां विचित्रवीर्यकः कृष्णद्वैपायनश् चैव क्षेत्रे वैचित्रवीर्यके

गंगेपासून शंतनूचा भीष्म जन्मला; काल्येपासून विचित्रवीर्य जन्मला. आणि कृष्णद्वैपायन (व्यास) हाही विचित्रवीर्याच्या क्षेत्रात बीजदाता झाला.

Verse 37

धृतरष्ट्रञ्च पाण्डुञ्च विदुरञ्चाप्यजीजनत् पाण्डोर्युधिष्ठिरः कुन्त्यां भीमश् चैवार्जुनस्त्रयः

त्यांनी धृतराष्ट्र, पांडू आणि विदुर यांनाही उत्पन्न केले. पांडूच्या कुँतीपासून युधिष्ठिर, भीम आणि अर्जुन—हे तिघे जन्मले.

Verse 38

नकुलः सहदेवश् च पाण्डोर्माद्य्राञ्च दैवतः अर्जुनस्य च सौभद्रः परिक्षिदभिमन्युतः

नकुल व सहदेव पांडूच्या माद्रीपासून देवतांद्वारे (अश्विनीकुमारांद्वारे) जन्मले. आणि अर्जुनाच्या सुभद्रेपासून अभिमन्यूचा पुत्र परीक्षित जन्मला.

Verse 39

द्रौपदी पाण्डवानाञ्च प्रिया तस्यां युधिष्ठिरात् प्रतिविन्ध्यो भीमसेनाच्छ्रुतकीर्तिर्धनञ्जयात्

द्रौपदी पांडवांची प्रिया होती. तिच्यापासून युधिष्ठिरापासून प्रतिविन्ध्य, भीमसेनापासून श्रुतकीर्ती, आणि धनंजय (अर्जुन) पासूनही पुत्र जन्मला.

Verse 40

सहदेवाच्छ्रुतकर्मा शतानीकस्तु नाकुलिः भीमसेनाद्धिडिम्बायामन्य आसीद् घटीत्कचः

सहदेवापासून श्रुतकर्मा जन्मला आणि नकुलापासून शतानीक (नकुलि) जन्मला. भीमसेनापासून हिडिंबेकडून आणखी एक पुत्र घटोत्कच झाला.

Verse 41

एते भूता भविष्याश् च नृपाः संख्या न विद्यते अत्र पाठः पतितः धनञ्जयात् क उत्पन्न इति विशेषाप्राप्तेः गताः कालेन कालो हि हरिस्तं पूजयेद्द्विज होममग्नौसमुद्दिश्य कुरु सर्वप्रदं यतः

हे भूत व भविष्यकालीन राजे अगणित आहेत. येथे धनञ्जयानंतरचा पाठाचा काही भाग गळून पडला आहे, कारण “तो कोणापासून उत्पन्न झाला?” हा विशेष तपशील उपलब्ध नाही. सर्वांना काळ घेऊन जातो, कारण काळच हरि (विष्णु) आहे. म्हणून, हे द्विज, त्याची पूजा कर आणि अग्नीत उद्देशून होम कर, कारण तो सर्व वर देणारा आहे.