Adhyaya 94

Verse 2

इत्य् आदिमहपुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः अथ चतुर्णवतितमो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं ईश्वर उवाच ईशादिषु चरक्याद्याः पूर्ववत् पूजयेद्वहिः आहुतित्रितयं दद्यात् प्रतिदेवमनुक्रमात्

अशा प्रकारे आदिमहापुराणातील आग्नेय (अग्नि) पुराणात ‘वास्तुपूजाकथन’ नावाचा त्र्याण्णवावा अध्याय समाप्त झाला. आता चौराण्णवावा अध्याय ‘शिलाविन्यासविधान’ आरंभ होतो. ईश्वर म्हणाले—ईश इत्यादी देवतांसाठी, चरक्यादीपासून आरंभ करून, पूर्वीप्रमाणे बाहेर पूजन करावे आणि क्रमाने प्रत्येक देवतेस तीन आहुती द्याव्यात.

Verse 3

दत्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमनुक्रमात् मध्यसूत्रे न्यसेच्छक्तिं कुम्भञ्चानन्तमुत्तमं

शुभ लग्नात भूतबली अर्पून क्रमाने शिलान्यास करावा। मध्यसूत्रावर शक्तीची स्थापना करून उत्तम कुंभ (कलश) आणि अनंत यांनाही ठेवावे।

Verse 4

नकारारूढमूलेन कुम्भे ऽस्मिन् धारयेच्छिलां कुम्भानष्टौ सभद्रादीन् दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्

‘न’कारारूढ मूलमंत्राने या कुंभात शिला स्थिर करावी। नंतर सभद्रा इत्यादी आठ कुंभ पूर्वादि दिशांत क्रमाने मांडावेत।

Verse 5

लोकपालाणुभिर्न्यस्य श्वभ्रेषु न्यस्तशक्तिषु ब्रह्माद्या इति ग मध्ये श्वभ्र इति घ कुम्भञ्चानन्तमन्तिकमिति घ , छ च कुम्भञ्चानन्तमन्तिममिति ङ लोकपालात्मभिर्न्यस्येदिति ख , छ च लोकपालाणुभिर्न्यस्येदिति ङ सूत्रेष्विति क कुम्भेष्विति ग शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमेण विनियोजयेत्

लोकपालांच्या सूक्ष्म अंशांनी न्यास करून तयार खड्ड्यांत शक्ती स्थापाव्यात। कुंभाजवळ (किंवा शेवटी) अनंताची योजना करावी—पाठांतरानुसार न्यास सूत्रावर किंवा कुंभांतही सांगितला आहे। मग त्या शिलांवर नंदा इत्यादींची क्रमाने स्थापना करावी।

Verse 6

शम्बरैर् मूर्तिनाथानां यथा स्युर्भित्तिमध्यतः तासु धर्मादिकानष्टौ कोणात् कोणं विभागशः

शंबर (मापन-दोरी) वापरून मूर्तिनाथांचा विन्यास असा करावा की ते भिंतीच्या विभागांच्या मध्यभागी येतील. त्या विभागांत धर्म इत्यादी आठ तत्त्वे कोपऱ्यापासून कोपऱ्यापर्यंत क्रमाने विभागशः स्थापावीत।

Verse 7

सुभद्रादिषु नन्दाद्याश् चतस्रो ऽग्न्यादिकोणगाः अजिताद्याश् च पूर्वादिजयादिष्वथ विन्यसेत्

सुभद्रा इत्यादींमध्ये नंदा इत्यादी चार देवी आग्नेय कोनापासून सुरू करून कोन-दिशांत स्थापाव्यात. तसेच अजिता इत्यादींना पूर्वादि दिशांत जया इत्यादी स्थानांवर विन्यस्त करावे।

Verse 8

ब्रह्माणं चोपरि मस्य व्यापकं च महेश्वरं चिन्तयेदेषु चाधानं व्योमप्रसादमध्यगं

स्वतःच्या वर ब्रह्म्याचे ध्यान करावे आणि सर्वव्यापी महेश्वराचे चिंतन करावे; तसेच या स्थानांमध्ये आधान (न्यास) करावा, व्योम-प्रासादाच्या मध्यभागी प्रतिष्ठित करून।

Verse 9

बलिन्दत्त्वा जपेदस्त्रं विघ्नदोषनिवारणं शिलापञ्चकपक्षे ऽपि मनागुद्दिश्यते यथा

बलि अर्पण करून विघ्न-दोष-निवारक अस्त्र-मंत्राचा जप करावा; ‘शिला-पञ्चक-पक्ष’ काळातही हे यथोचित रीतीने, अल्प निर्देशासह, विहित सांगितले आहे।

Verse 10

मध्ये पूर्णशिलान्यासः सुभद्रकलशे ऽर्धतः पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वग्न्यादिषु क्रमात्

मध्यभागी पूर्ण-शिला-न्यास करावा; त्याचा अर्धभाग सुभद्रा-कलशात ठेवावा. पद्म-आदि यंत्रांवर नन्दा इत्यादी शक्तीदेवतांची स्थापना अग्नि-कोनापासून इतर कोनांत क्रमाने करावी।

Verse 11

मध्यभावे चतस्रो ऽपि मातृवद्भावसम्मताः ॐ पूर्णे त्वं महाविश्वे सर्वसन्दोहलक्षणे

मध्यभाव-न्यासात त्या चारही (शक्ती) मातृवत् भावाने मान्य कराव्यात. ॐ—हे पूर्णे! तू महाविश्व आहेस, सर्वसंदोह (समस्त समुच्चय) लक्षणयुक्त आहेस।

Verse 12

सर्वसम्पूर्णमेवात्र कुरुष्वाङ्गिरसः सुते ॐ नन्दे त्वं नन्दिनी पुंसां त्वामत्र स्थापयाम्यहं

हे आङ्गिरसपुत्रा! येथे सर्व काही पूर्णत्वाने सिद्ध कर. ॐ—हे नन्दे! तू पुरुषांना आनंद देणारी आहेस; मी तुला येथे स्थापीतो।

Verse 13

प्रासादे तिष्ठ सन्तृप्ता यावच्चन्द्रार्कतारकं आयुः कामं श्रियन्नन्दे देहि वासिष्ठ देहिनां

हे नंदे, चंद्र‑सूर्य‑ताऱ्यांपर्यंत या प्रासादात तृप्त होऊन निवास कर. हे वासिष्ठी, देहधारी जनांना दीर्घायुष्य, कामसिद्धी व श्री‑समृद्धी प्रदान कर.

Verse 14

उ चेति ग ब्रह्माणं चोपविन्यस्येति ख , घ , ङ , छ , च विघ्नदोषनिवारकमिति ग पूर्वशिलान्यास इति घ मध्याभावे इति ख , ग च महाभागे इति ग देहि मामिति ख , छ च देहि न इति घ अस्मिन् रक्षा सदा कार्या प्रासादे यत्नतस्त्वया ॐ भद्रे त्वं सर्वदा भद्रं लोकानां कुरु काश्यपि

या प्रासादात तुझ्याकडून प्रयत्नपूर्वक सदैव रक्षण‑कर्म केले पाहिजे. ॐ भद्रे, तू सदैव मंगलमयी आहेस; हे काश्यपी, लोकांना मंगलमय कर. (आधीचे शब्दसमूह हे हस्तलिखित पाठांतर/न्यास‑विधी व विघ्न‑दोष‑निवारणावरील नोंदी आहेत.)

Verse 15

आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि श्रीदाअयुर्दा च सदा भव

हे देवी, तू सदैव आयु देणारी, कामना पूर्ण करणारी व श्री देणारी हो. ॐ—इथे जय असो; हे देवी, तू इथे सदैव श्रीदायिनी व आयुर्दायिनी राहो.

Verse 16

ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापिता मय नित्यञ्जयाय भूत्यै च स्वामिनी भव भार्गवि

ॐ। हे जया देवी, इथे सदैव तिष्ठ; तुला मी स्थापित केले आहे. अखंड विजय व समृद्धीसाठी, हे भार्गवी, आमची स्वामिनी हो.

Verse 17

ॐ रिक्ते ऽतिरिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभं सर्वदा सर्वदेशस्थे तिष्ठास्मिन् विश्वरूपिणि

ॐ। हे रिक्ते, न्यूनता‑अधिकतेचा दोष नाश करणारी, सिद्धी व मुक्ती देणारी, शुभस्वरूपा—जी सदैव सर्वदेशी स्थित आहेस—हे विश्वरूपिणी, इथे तिष्ठ.

Verse 18

गगनायतनन्ध्यात्वा तत्र तत्त्वत्रयं न्यसेत् प्रायश्चित्तन्ततो हुत्वा विधिना विसृजेन्मखं

आकाशाला सूक्ष्म अधिष्ठान मानून त्याचे ध्यान करून तेथे तत्त्वत्रयाचा न्यास करावा। नंतर विधिपूर्वक प्रायश्चित्ताहुती देऊन मख (यज्ञ) योग्य रीतीने समाप्त करून विसर्जन करावे।