Adhyaya 247
Chapter 247 — पुष्पादिपूजाफलं (Fruits of Worship with Flowers and Other Offerings)
या अध्यायात भगवान अग्नी विष्णूच्या कृपेने सर्व कार्यांत सिद्धी मिळावी म्हणून पुष्पादि अर्चनेचा संक्षिप्त विधी सांगतात। मालती, मल्लिका, यूथी, पाटला, करवीर, अशोक, कुंद, तमालपत्र, बिल्व व शमीपत्र, भृंगराज, ऋतूत तुलसी, वासक, केतकी, कमळ व रक्तोत्पल इ. पूजेस योग्य; तर अर्क, उन्मत्तक/धतुरा व कंकांची इ. त्याज्य म्हटले आहेत। पुढे दानशास्त्राशी जोडून ठरावीक प्रमाणात तुपाचे दान महापुण्य, राज्यलाभ व स्वर्गप्राप्ती देणारे सांगितले असून, साधे गृहस्थ अर्पणही राजकीय व वैश्विक फल देतात आणि वैष्णव भक्तीने समृद्धी व धर्मप्रतिष्ठा दृढ होते।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे वास्त्वादिर्नाम षट्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुष्पादिपूजाफलं अग्निर् उवाच पुष्पैस्तु पूजनाद्विष्णुः सर्वकार्येषु सिद्धिदः मालती मल्लिका यूथी पाटला करवीरकं
अशा प्रकारे अग्नि-महापुराणातील ‘वास्त्वादि’ नावाचा २४६वा अध्याय समाप्त झाला। आता २४७वा अध्याय सुरू—‘पुष्पादि पूजेचे फळ’। अग्नि म्हणाले—फुलांनी पूजन केल्यास विष्णु सर्व कार्यांत सिद्धी देतात; मालती, मल्लिका, यूथी, पाटला आणि करवीरक अर्पण करावे।
Verse 2
पावान्तिरतिमुक्तश् च कर्णिकारः कुराण्टकः सेकः उच्यते इति ख पावन्तिकातिमुक्तश्चेति ग कुब्जकस्तगरो नीपो वाणो वर्वरमल्लिका
‘पावान्ति’ व ‘अतिमुक्त’ तसेच ‘कर्णिकार’ व ‘कुराण्टक’—(ख प्रतीनुसार) याला ‘सेक’ असेही म्हणतात। (ग प्रतीत) ‘पावन्तिका’ व ‘अतिमुक्त’ असा पाठ आहे। अन्य पर्याय—कुब्जक, तगर, नीप, वाण आणि वर्वर-मल्लिका।
Verse 3
अशोकस्तिलकः कुन्दः पूजायै स्यात्तमालजं बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं भृङ्गरजस्य तु
पूजेसाठी अशोक, तिलक आणि कुंद (फुले) प्रशस्त आहेत। तसेच तमालपत्र, बिल्वपत्र, शमीपत्र आणि भृंगराजाची पानेही विधिपूर्वक अर्पण करावीत।
Verse 4
तुलसीकालतुलसीपत्रं वासकमर्चने केतकीपत्रपुष्पं च पद्मं रक्तोत्पलादिकं
अर्चनेसाठी तुळशीपत्र—विशेषतः योग्य ऋतूत मिळालेली (काल) तुळस—वासकासह अर्पण करावी। तसेच केतकीची पाने व फुले, पद्म, रक्तोत्पल इत्यादीही अर्पण करावीत।
Verse 5
नार्कन्नोन्मत्तकङ्काञ्ची पूजने गिरिमल्लिका कौटजं शाल्मलीपुष्पं कण्टकारीभवन्नहि
पूजेत अर्क, उन्मत्तक (धतुरा) व कङ्काञ्ची यांचा उपयोग करू नये. त्याऐवजी गिरिमल्लिका प्रशस्त आहे; तसेच कूटज व शाल्मलीची फुले, आणि येथे कण्टकारीही ग्राह्य आहे.
Verse 6
घृतप्रस्थेन विष्णोश् च स्नानङ्गोकोटिसत्फलं आढकेन तु राजा स्यात् घृतक्षीरैर् दिवं व्रजेत्
एक प्रस्थ तूप दान केल्याने विष्णूसाठी कोटी स्नानकर्मांइतके उत्तम पुण्य मिळते. एक आढक दान केल्यास राजा होतो; आणि तूप व दूध दान केल्यास स्वर्गप्राप्ती होते.
Frequently Asked Questions
A prescriptive arcana list (what to offer and what to avoid) plus measurable dāna metrics: one prastha of ghee equated to immense Viṣṇu-bath merit, one āḍhaka linked with kingship, and ghee-with-milk linked with heavenly attainment.
It operationalizes bhakti: disciplined offerings and charitable measures become repeatable practices that convert everyday materials into merit, success, and devotional alignment with Viṣṇu.