Adhyaya 243

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुषलक्षणं नाम द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः स्त्रीलक्षणं समुद्र उवाच शस्ता स्त्री चारुसर्वाङ्गी मत्तमातङ्गगामिनी गुरूरुजघना या च मत्तपारावतेक्षणा

अशा प्रकारे अग्नि महापुराणातील ‘पुरुषलक्षण’ नावाचा दोनशे बेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला. आता ‘स्त्रीलक्षण’ नावाचा दोनशे त्रेचाळीसावा अध्याय आरंभ होतो. समुद्र म्हणाला—जिचे सर्व अवयव रम्य आहेत, जिनची चाल मत्त हत्तीणीसारखी आहे, जिनची जांघा व नितंब भरदार-गुरु आहेत आणि जिनचे नेत्र मत्त पाराव्यासारखे आहेत, ती स्त्री प्रशंसनीय आहे.

Verse 2

सुनीलकेशी तन्वङ्गी विलोमाङ्गी मनोहरा शुभा स्त्री इति ज समभूमिस्पृशौ पादौ संहतौ च तथा स्तनौ

जिचे केस निळसर-श्याम व तेजस्वी, देह सडपातळ व सुघटित, रूप मनोहर—ती स्त्री शुभ मानली जाते; तसेच जिचे पाय जमिनीला समप्रमाणे स्पर्श करतात आणि स्तन घट्ट व सुस्थित असतात.

Verse 3

नाभिः प्रदक्षिणावर्ता गुह्यमश्वत्थपत्रवत् गुल्फौ निगूढौ मध्येन नाभिरङ्गुष्ठमानिका

नाभी दक्षिणावर्त (घड्याळाच्या दिशेने) असावी; गुप्तांग अश्वत्थपानासारखे असावे; गुल्फ (घोटे) उठून दिसणारे नसून निगूढ असावेत; आणि नाभीच्या मध्याचा माप अंगठ्याएवढा असावा.

Verse 4

जठरन्न प्रलम्बञ्च रोमरूक्षा न शोभना नर्क्षवृक्षनदीनाम्नी न सदा कलहप्रिया

तिचे पोट लोंबकळणारे किंवा फार पुढे आलेले नसावे; अवयव शिथिल नसावेत; केस/रोम राठ नसावेत आणि ती अरूपिणी नसावी. तिचे नाव अस्वल, वृक्ष किंवा नदी यांशी संबंधित नसावे आणि ती नेहमी भांडणप्रियही नसावी.

Verse 5

न लोलुपा न दुर्भाषा शुभा देवादिपूजिता गण्डैर् मधूकपुष्पाभैर् न शिराला न लोमशा

ती न लोभी, न कटुभाषिणी; ती शुभ असून देवतादि तिची पूजा करतात. तिचे गाल मधूकपुष्पांसारखे; ती न शिराळी, न अतिलोमश आहे.

Verse 6

न संहतभ्रूकुटिला पतिप्राणा पतिप्रिया अलक्षणापि लक्षण्या यत्राकारास्ततो गुणाः

ती संहत व वाकड्या भुवया न ठेवो; पतीच तिचा प्राण आणि पतीला प्रिय अशी असो. बाह्य लक्षणे नसली तरी ती लक्षण्या (शुभलक्षणयुक्त) आहे; कारण जिथे उत्तम आचार-आकृती असते तिथूनच गुण उत्पन्न होतात.

Verse 7

भुवङ्कनिष्ठिका यस्या न स्पृशेन्मृत्युरेव सा

जिच्या करंगळीवर ‘भुवङ्क’ हे चिन्ह आहे, तिला मृत्यूही स्पर्श करत नाही.