Adhyaya 236

Verse 1

क्षा नाम पञ्चत्रिंअशधिकद्विशततमो ऽध्यायः धर्मनिष्ठो जयो नित्य इति ख , छ च देवान् विप्रान् गुरून् यजेदिति घ , ज , ञ च अथ षट्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीस्तोत्रं पुष्कर उवाच राज्यलक्ष्मीस्थिरत्वाय यथेन्द्रेण पुरा श्रियः स्तुतिः कृता तथा राजा जयार्थं स्तुतिमाचरेत्

अशा प्रकारे ‘क्षा’ नावाचा दोनशे पस्तीसावा अध्याय समाप्त—(यात) धर्मनिष्ठाचा विजय नित्य आहे आणि देव, ब्राह्मण व गुरु यांचे पूजन करावे (काही पाठांमध्ये असे आहे) असे सांगितले आहे। आता दोनशे छत्तीसावा अध्याय—‘श्रीस्तोत्र’ आरंभ होतो। पुष्कर म्हणाले—राज्यलक्ष्मी स्थिर राहावी म्हणून, जसे पूर्वी इंद्राने श्रीची स्तुती केली, तसेच राजा विजयासाठी ही स्तुती आचरावी।

Verse 2

इन्द्र उवाच नमस्ये सर्वलोकानां जननीमब्धिसम्भवां श्रियमुन्निन्द्रपद्माक्षीं विष्णुवक्षःस्थलस्थितां

इंद्र म्हणाला—मी श्री (लक्ष्मी) देवीला नमस्कार करतो; त्या सर्व लोकांची जननी, समुद्रातून उत्पन्न, कमळालाही मागे टाकणाऱ्या कमळनयन, आणि विष्णूच्या वक्षःस्थळी विराजमान आहेत।

Verse 3

त्वं सिद्धिस्त्वं स्वधा स्वाहा सुधा त्वं लोकपावनि सन्धया रात्रिः प्रभा भूतिर्मेधा श्रद्धा सरस्वती

तू सिद्धी आहेस, तू स्वधा आहेस, स्वाहा आहेस, तू अमृतसुधा आहेस; तू लोकपावनी आहेस। तू संध्या, रात्र, प्रभा; तू भूती, मेधा, श्रद्धा आणि सरस्वती आहेस।

Verse 4

यज्ञविद्या महाविद्या गुह्यविद्या च शोभने आत्मविद्या च देवि त्वं विमुक्तिफलदायिनी

हे शोभने देवी! तूच यज्ञविद्या, महाविद्या, गुह्यविद्या तसेच आत्मविद्या आहेस; तूच मुक्तिफळ देणारी आहेस।

Verse 5

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्त्वमेव च सौम्या सौम्यैर् जगद्रूपैस्त्वयैतद्देवि पूरितं

हे सौम्य देवी! तूच आन्वीक्षिकी, त्रयी (तीन वेद), वार्ता आणि दण्डनीती आहेस; तुझ्या शुभ जगद्रूपांनी हे सर्व विश्व व्यापून परिपूर्ण झाले आहे।

Verse 6

का त्वन्या त्वामृते देवि सर्वयज्ञमयं वपुः अध्यास्ते देव देवस्य योगिचिन्त्यं गदाभृतः

हे देवी! तुझ्यावाचून दुसरी कोण आहे जी सर्व यज्ञमय देहधारिणी, देवदेव परमेश्वरात अधिष्ठित, योगींनी चिंतनीय आणि गदा धारण करणारी आहे?

Verse 7

त्वया देवि परित्यक्तं सकलं भुवनत्रयं विनष्टप्रायमभवत् त्वयेदानीं समेधितं

हे देवी! तू दूर झाल्यावर संपूर्ण त्रिभुवन जवळजवळ नष्ट झाले; आणि आता तुझ्यामुळेच ते पुन्हा समृद्ध झाले आहे।

Verse 8

दाराः पुत्रास् तथागारं सुहृद्धान्यधनादिकं भवत्येतन्महाभागे नित्यं त्वद्वीक्षणान् नृणां

हे महाभागे! पत्नी, पुत्र, घर, सुहृद, धान्य, धन इत्यादी—हे सर्व मनुष्यांना नेहमी तुझ्या कृपादृष्टीने प्राप्त होते।

Verse 9

सर्वभूतानामिति घ , ज , ञ च जवनीमम्बुसम्भवामिति ज शरीरारोग्यमैश्वर्यमरिपक्षक्षयः सुखं देवि त्वद्दृष्टिदृष्टानां पुरुषाणां न दुर्लभं

‘सर्वभूतानाम्’—असा (घ, ज, ञ) हस्तलिखितांत पाठ; आणि ‘जवनीम्, अम्बुसम्भवाम्’—असा (ज) मध्ये. हे देवि, ज्यांच्यावर तुझी दृष्टि पडली आहे, त्यांना शरीरारोग्य, ऐश्वर्य, शत्रुपक्षक्षय व सुख हे दुर्लभ नसते.

Verse 10

त्वमम्बा सर्वभूतानां देवदेवो हरिः पिता त्वयैतद्वोइष्णुना चाम्ब जगद्व्याप्तं चराचरं

हे अंबा, तू सर्वभूतांची माता आहेस; देवदेव हरि पिता आहे. हे अंबे, तुझ्यामुळे आणि त्या सर्वव्यापी विष्णूमुळे हे संपूर्ण जग—चर व अचर—व्याप्त आहे.

Verse 11

मानं कोषं तथा कोष्ठं मा गृहं मा परिच्छदं मा शरीरं कलत्रञ्च त्यजेथाः सर्वपावनि

हे सर्वपावनी, मान, धनकोष, कोठार, घर, परिग्रह/सामान, शरीर आणि पत्नी—यांपैकी कशाचाही त्याग करू नकोस.

Verse 12

मा पुत्रान्मासुहृद्वर्गान्मा पशून्मा विभूषणं त्यजेथा मम देवस्य विष्णोर्वक्षःस्थलालये

पुत्रांचा त्याग करू नका; सुहृदांचा समूह सोडू नका; पशुधन सोडू नका; दागिने सोडू नका—कारण मी माझ्या देव विष्णूच्या वक्षःस्थळी निवास करते.

Verse 13

सत्त्वेन सत्यशौचाभ्यां तथा शीलादिभिर्गुणैः त्यजन्ते ते नरा सद्यः सन्त्यक्ता ये त्वयामले

हे अमले, ज्यांना तू त्यागले आहेस, त्या नरांना सत्त्व, सत्य-शौच आणि शील इत्यादी गुणही त्वरित सोडून देतात.

Verse 14

त्वयावलोकिताः सद्यः शीलाद्यैर् अखिलैर् गुणैः कुलैश्वर्यैश् च युज्यन्ते पुरुषा निर्गुणा अपि

हे देवी, तुझ्या दृष्टीने गुणहीन पुरुषही तत्क्षणी शीलादि सर्व गुणांनी तसेच कुलीनता व ऐश्वर्य-समृद्धीने युक्त होतात।

Verse 15

स श्लाघ्यः स गुणी धन्यः स कुलीनः स बुद्धिमान् स शूरः स च विक्रान्तो यस्त्वया देवि वीक्षितः

हे देवी, ज्याच्यावर तुझी कृपादृष्टी पडली तोच स्तुत्य; तोच गुणी व धन्य; तोच कुलीन व बुद्धिमान; तोच शूर व पराक्रमी आहे।

Verse 16

सद्यो वैगुण्यमायान्ति शीलाद्याः सकला गुणाः पराङ्मुखी जगद्धात्री यस्य त्वं विष्णुवल्लभे

हे विष्णुप्रिये जगद्धात्री, ज्याच्याकडे तू पराङ्मुख होतेस त्याचे शीलादि सर्व गुण तत्क्षणी दोषयुक्त होऊन क्षीण होतात।

Verse 17

न ते वर्णयितुं शक्ता गुणान् जिह्वापि वेधसः प्रसीद देवि पद्माक्षि नास्मांस्त्याक्षीः कदाचन

विधाता ब्रह्म्याची जिह्वाही तुझे गुण वर्णन करण्यास समर्थ नाही. हे पद्माक्षि देवी, प्रसन्न हो; आम्हांला कधीही सोडू नकोस।

Verse 18

पुष्कर उवाच एवं स्तुता ददौ श्रीश् च वरमिन्द्राय चेप्सितं सुस्थिरत्वं च राज्यस्य सङ्ग्रामविजयादिकं

पुष्कर म्हणाला—अशी स्तुती झाल्यावर श्री (लक्ष्मी) यांनी इंद्राला इच्छित वर दिला: राज्याचे दृढ स्थैर्य आणि संग्रामविजय इत्यादी।

Verse 19

क्षयः स्वयमिति ख , ग , घ , झ च क्षयः शुभमिति छ देवदेवस्येति ट वक्षःस्थलाश्रये इति ख , ग , घ , ञ च स्वस्तोत्रपाठश्रवणकर्तॄणां भुक्तिमुक्तिदं श्रीस्तोत्रं सततं तस्मात् पठेच्च शृणुयान्नरः

म्हणून मनुष्याने हे श्रीस्तोत्र नेहमी पठावे आणि ऐकावे. या स्तोत्राचे पठण व श्रवण करणाऱ्यांना भुक्ती व मुक्ती दोन्ही देणारे हे स्तोत्र आहे. (हस्तलिखितांतील पाठभेद—“क्षयः स्वयम्…”, “क्षयः शुभम्…”, “देवदेवस्य…”, “वक्षःस्थलाश्रये…”)