Adhyaya 227

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दण्डप्रणयनं नाम षड्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः युद्धयात्रा पुष्कर उवाच यदा मन्येत नृपतिराक्रन्देन बलीयसा पार्ष्णिग्राहो ऽभिभूतो मे तदा यात्रां प्रयोजयेत्

अशा प्रकारे अग्नि महापुराणातील “दण्डप्रणयन” नावाचा २२६वा अध्याय समाप्त होतो. आता २२७वा अध्याय “युद्धयात्रा” सुरू होतो. पुष्कर म्हणाले—जेव्हा राजा असे मानील की बलवान शत्रू युद्धघोषाने त्याच्यावर दबाव आणीत आहे आणि पाठीमागून घेरणारा पार्ष्णिग्राह त्याला जिंकून बसला आहे, तेव्हा त्याने सैन्ययात्रा करावी।

Verse 2

पुष्ता योधा भृटा भृत्याः प्रभूतञ्च बलं मम मूलरक्षासमर्थो ऽस्मि तैर् गत्वा शिविरे व्रजेत्

माझे योद्धे सुसज्ज व पोषित आहेत; भाडोत्री सैनिक व सेवकही समर्थपणे सांभाळलेले आहेत; माझे बळ विपुल आहे. मी मुख्य तळाची रक्षा करण्यास समर्थ आहे; म्हणून त्यांच्यासह जाऊन त्याने सैन्यशिबिराकडे जावे।

Verse 3

शत्रोर्वा व्यसने यायात् दैवाद्यैः पीडितं परं भूकम्पो यान्दिशं याति याञ्च केतुर्व्यदूषयत्

किंवा शत्रू आपत्तीत पडलेला असेल—दैवी इत्यादी अनियंत्रित कारणांनी अत्यंत पीडित। (हे) भूकंप ज्या दिशेला सरकतो आणि केतू (धूमकेतू) ज्या दिशेला दूषित करतो त्या दिशेवरून कळते।

Verse 4

विद्विष्टनाशकं सैन्यं सम्भूतान्तःप्रकोपनं शरीरस्फुरणे धन्ये तथा सुस्वप्रदर्शने

द्वेष्य शत्रूचा नाश करणारी सेना उभी राहते आणि अंतःकरणात उद्वेग/उत्साह निर्माण होतो. शरीरात शुभ स्फुरण होणे आणि उत्तम स्वप्ने दिसणे—ही चिन्हे आहेत।

Verse 5

निमित्ते शकुने धन्ये जाते शत्रुपुरं व्रजेत् पुनर्जित्वेति ग , घ , ज च तैर् वृत्वा इति साधुः सम्भूतान्तःकोपदमिति ख , छ च पदातिनागबहुलां सेनां प्रावृषि योजयेत्

शुभ शकुन-निमित्त घडल्यास शत्रुपुराकडे कूच करावे; काही पाठांनुसार—जिंकून पुन्हा परत यावे. सैन्याची योग्य निवड/मांडणी करून पुढे जाणे उत्तम. पावसाळ्यात पायदळ व हत्तीबहुल सेना लावावी।

Verse 6

हेमन्ते शिशिरे चैव रथवाजिसमाकुलां चतुरङ्गबलोपेतां वसन्ते वा शरन्म्मुखे

हेमंत व शिशिर ऋतूत, किंवा वसंतात अथवा शरद्‌ऋतूच्या आरंभी, रथ व घोड्यांनी भरलेली आणि चतुरंग बळाने युक्त अशी सेना घेऊन प्रस्थान करावे।

Verse 7

सेना पदातिबहुला शत्रून् जयति सर्वदा अङ्गसक्षिणभागे तु शस्तं प्रस्फुरणं भवेत्

पायदळाने बहुल अशी सेना नेहमी शत्रूंवर विजय मिळवते. तसेच शरीराच्या उजव्या बाजूस शस्त्र (किंवा शस्त्रधारी भुजा) स्फुरणे हे शुभ लक्षण मानले जाते।

Verse 8

न शस्तन्तु तथा वामे पृष्ठस्य हृदयस्य च लाञ्छनं पिटकञ्चैव विज्ञेयं स्फुरणं तथा

परंतु डाव्या बाजूस, तसेच पाठीवर व हृदयप्रदेशी दिसणारी चिन्हे शुभ मानली जात नाहीत. तसेच पिटक (फोड) आणि देहस्फुरणही अशुभ समजावे।

Verse 9

विपर्ययेणाभिहितं सव्ये स्त्रीणां शुभं भवेत्

पुरुषांसाठी जे सांगितले आहे त्याचे उलट स्त्रियांसाठी शुभ ठरते; म्हणजे स्त्रियांसाठी डाव्या बाजूचे लक्षण शुभ मानले जाते।