Adhyaya 326

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गौर्यादिपूजा नाम पञ्चविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षड्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः देवालयमाहात्म्यम् ईश्वर+उवाच व्रतेश्वरांश् च सत्यादीनिष्ट्वा व्रतसमर्पणम् अरिष्टशमने शस्तमरिष्टं सूत्रनायकम्

अशा प्रकारे श्रीआग्नेय महापुराणातील ‘गौरीआदि पूजा’ नावाचा तीनशे पंचविसावा अध्याय समाप्त झाला. आता ‘देवालयमाहात्म्य’ नावाचा तीनशे सव्वीसावा अध्याय आरंभ होतो. ईश्वर म्हणाले—सत्य इत्यादी व्रतेश्वरांची विधिपूर्वक पूजा करून व्रतसमर्पण करावे. अरिष्ट (अनिष्ट) शमविण्यासाठी सूत्रनायकाच्या मार्गदर्शनाखाली ‘अरिष्ट’ संबंधी विधी प्रशस्त आहे.

Verse 2

हेमरत्रमयं भूत्यै महाशङ्खञ्च मारणे आप्यायने शङ्खसूत्रं मौक्तिकं पुत्रवर्धनम्

सोने व रक्तमणीपासून केलेला ताईत ऐश्वर्य देतो; महाशंख मारणकर्मासाठी आहे. पोषण व वृद्धीसाठी शंखसूत्र विहित; मोत्याचे सूत्र पुत्रवृद्धी करते.

Verse 3

स्फाटिकं भूतिदं कौशं मुक्तिदं रुद्रनेत्रजं धाधीफलप्रमाणेन रुद्राक्षं चोत्तमन्ततः

स्फटिक ऐश्वर्य देतो; कौश (रेशीम) सूत्र मुक्तिदायक आहे. रुद्राच्या नेत्रातून उत्पन्न रुद्राक्ष धाधीफळाएवढा असल्यास तो सर्वांत उत्तम होय.

Verse 4

समेरुं मेरुहीनं वा सूत्रं जप्यन्तु मानसम् अनामाङ्गुष्ठमाक्रम्य जपं भाष्यन्तु कारयेत्

मेरुसह किंवा मेरुविना माळेच्या सूत्राने जप असो, जप मनानेच करावा. अनामिका अंगठ्याने दाबून, त्या प्रकारे जपाची गणना करावी.

Verse 5

तर्जन्यङ्गुष्ठमाक्रम्य न मेरुं लङ्घ्येज्जपे प्रमादात् पतिते सूत्रे जप्तव्यन्तु शतद्वयम्

तर्जनी अंगठ्याने दाबून जप करताना, प्रमादानेही मेरु ओलांडू नये. माळेचे सूत्र पडल्यास, दोनशे जप करावेत.

Verse 6

सर्ववाद्यमयी घण्टा तस्या वादनमर्थकृत् गोशकृन्मूत्रवल्मीकमृत्तिकाभस्मवारिभिः

घंटा सर्व वाद्यांचा सार आहे; तिचे वादन अभिष्ट कर्म सिद्ध करते. (तिचे शोधन) शेण, गोमूत्र, वारुळमाती, माती, भस्म व पाण्याने करावे.

Verse 7

वेस्मायतनलिङ्गादेः कार्यमेवं विशोधनम् स्कन्दो नमः शिवायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः

गृह, आयतन/मंदिर, लिंग इत्यादींसाठी अशा प्रकारे शोधन (शुद्धी) कर्म करावे. “स्कन्दो नमः शिवाय” हा मंत्र सर्वार्थसाधक आहे.

Verse 8

गीतः पञ्चाक्षरो वेदे लोके गीतःषडक्षरः ओमित्यन्ते स्थितः शम्भुर्मुद्रार्थं वटवीजवत्

वेदात (शिव) मंत्र पंचाक्षरी सांगितला आहे, आणि लोकप्रयोगात षडाक्षरी मानला जातो. शेवटी ‘ॐ’ ठेवले असता शंभू तेथे प्रतिष्ठित होतो—वटबीजासारखा—मुद्रेच्या अभिप्रेत अर्थसिद्धीसाठी.

Verse 9

क्रमान्नमः शिवायेति ईशानाद्यानि वै विदुः षडक्षरस्य सूत्रस्य भाष्यद्विद्याकदम्बकं

क्रमाने “नमः शिवाय” या मंत्राने ‘ईशान इत्यादी’ (दिशा/अंश) ते जाणतात व विन्यस्त करतात. हे षडाक्षर-सूत्राचे भाष्यरूप विद्या-कदंबक आहे.

Verse 10

यदोंनमः शिवायेति एतावत् परमं पदम् अनेन पूजयेल्लिङ्गं लिङ्गे यस्मात् स्थितः शिवः

“ॐ नमः शिवाय”—एवढेच परम पद (सर्वोच्च वचन) आहे. याच मंत्राने लिंगाची पूजा करावी, कारण लिंगात शिव प्रतिष्ठित (स्थित) आहे.

Verse 11

अनुग्रहाय लोकानां धर्मकामार्थमुक्तिदः यो न पूजयते लिङ्गन्न स धर्मादिभाजनं

लोकांवर अनुग्रह करण्यासाठी लिंग धर्म, काम, अर्थ आणि मुक्ती देणारे आहे. जो लिंगाची पूजा करत नाही, तो धर्म इत्यादींचा पात्र ठरत नाही.

Verse 12

लिङ्गार्चनाद्भुक्तिमुक्तिर्यावज्जीवमतो यजेत् वरं प्राणपरित्यागो भुञ्जीतापूज्य नैव तं

लिंगार्चनेने भोग व मोक्ष दोन्ही मिळतात; म्हणून आयुष्यभर पूजा करावी. पूजेशिवाय भोग घेऊ नये; त्यापेक्षा प्राणत्याग करणेच श्रेष्ठ आहे.

Verse 13

भक्तिदमिति ख रुद्रस्य पूजनाद्रुद्रो विष्णुः स्याद्विष्णुपूजनात् सूर्यः स्यात् सुर्यपूजातः शक्त्यादिः शक्तिपूजनात्

हा उपदेश ‘भक्तिदायक’ आहे. रुद्रपूजनाने रुद्र विष्णुरूप होतो; विष्णुपूजनाने सूर्यप्राप्ती; सूर्यपूजेमुळे शक्त्यादीची प्राप्ती; आणि शक्तिपूजनाने परम पद मिळते.

Verse 14

सर्वयज्ञतपोदाने तीर्थे वेदेषु यत् फलं तत् फलं कोटिगुणितं स्थाप्य लिङ्गं लभेन्नरः

सर्व यज्ञ, तप, दान, तीर्थ आणि वेदपाठ यांपासून जे फळ मिळते, तेच फळ लिंगस्थापनेने कोटीगुणित होऊन मनुष्याला प्राप्त होते.

Verse 15

त्रिसन्ध्यं योर्चयेल्लिङ्गं कृत्वा विल्वेन पार्थिवम् शतैकादशिकं यावत् कुलमुद्धृत्य नाकभाक्

जो सकाळ, दुपार व संध्याकाळ—त्रिसंध्येला मातीचे लिंग करून विल्वपत्रांनी पूजा करतो, तो एकशे अकरा पिढ्यांपर्यंत कुलाचा उद्धार करून स्वर्गाचा भागी होतो.

Verse 16

भक्त्या वित्तानुसारेण कुर्यात् प्रसादसञ्चयम् अल्पे महति वा तुल्यफलमाढ्यदरिद्रयोः

भक्तीने आपल्या सामर्थ्यानुसार प्रसाद-अर्पणाचा संचय करावा. दान लहान असो वा मोठे—श्रीमंत व गरीब दोघांनाही फळ समान मिळते.

Verse 17

भागद्वयञ्च धर्मार्थं कल्पयेज्जीवनाय च धनस्य भागमेकन्तुअनित्यं जीवितं यतः

धनाचे दोन भाग धर्मकार्याकरिता (दान‑पुण्य) आणि एक भाग जीवननिर्वाहाकरिता ठेवावा; कारण जीवन खरोखरच अनित्य आहे।

Verse 18

त्रिसप्तकुलमुद्धृत्य देवागारकृदर्थभाक् मृत्काष्ठेष्टकशैलाद्यैः क्रमात् कोटिगुणं फलम्

देवालय बांधणारा आपल्या वंशातील तीन‑सात पिढ्यांचा उद्धार करून पुण्याचा भागी होतो; आणि माती, लाकूड, वीट, दगड इत्यादींनी क्रमाने बांधल्यास फल क्रमशः वाढून कोटी‑गुण होते।

Verse 19

अष्टेष्टकसुरागारकारी स्वर्गमवाप्नुयात् पांशुना क्रीडमानोपि देवागारकृदर्थभाक्

फक्त आठ विटांनी सुरागार (मद्यगृह) करणारा देखील स्वर्ग प्राप्त करतो; आणि धुळीत खेळत असतानाही जो देवागार (देवालय) उभारतो तो फल‑पुण्याचा भागी होतो।