Adhyaya 321
Pāśupata-Śānti (पाशुपतशान्तिः)
अघोर व संबंधित अस्त्रांच्या पूर्व शांतिकल्पानंतर हा अध्याय पाशुपत-शांतीचे विधान सांगतो. भगवान पाशुपत शस्त्र-मंत्रावर आधारित शांतिकर्मात जप व पूर्वतयारीचे प्रयोग शिकवितात. मंत्राची क्रियाक्रम-रचना विशेष आहे—‘पादतः-पूर्व’ म्हणजे पायांपासून/प्रारंभीच्या न्यासस्थापनापासून विघ्ननाश, दिशानुक्रमे न्यासासारखा प्रयोग. पुढे सूर्य, चंद्र व विघ्नेश्वर इत्यादी अस्त्र-आवाहने ‘फट्’सह संक्षेपाने, आणि ‘मोहित कर, लपव, उखडून टाक, भयभीत कर, जिवंत कर, दूर हाकल, अरिष्ट नष्ट कर’ अशी आज्ञार्थ क्रियापदे येतात. एक जपाने अडथळा नष्ट; शंभर जपांनी अपशकुन शमून युद्धात विजय मिळतो. तूप व गुग्गुळाचा होम कठीण कार्यही सिद्ध करतो; शस्त्र-पाशुपत जपाने पूर्ण शांती होते।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अघोरास्त्रादिशान्तिकल्पे नाम विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः व्यालकाके इति ख अथैकविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पाशुपतशान्तिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये पाशुपतास्त्रेण शान्तिजापादि पूर्वतः पादतःपूर्वनाशो हि फडन्तं चापदादिनुत्
अशा प्रकारे आग्नेय महापुराणातील ‘अघोरास्त्रादि-शान्तिकल्प’ नावाचा तीनशे विसावा अध्याय (काही पाठांत ‘व्यालकाके’ इति ख-नोंदेसह) समाप्त झाला. आता तीनशे एकविसावा अध्याय ‘पाशुपत-शान्ति’ आरंभ होतो. ईश्वर म्हणाले—पाशुपतास्त्र-मंत्राने शांतीचा जप इत्यादी पूर्वकर्मांसह मी सांगतो. खरे तर ‘पाद’ (प्रथम न्यास/स्थापन) पासूनच आधी नाश होतो; आणि ‘फड्’ अंत असलेला मंत्र आपदादि निवारणासाठी योजावा.
Verse 2
रास्त्राय फट् भास्करास्त्राय फट् चन्द्रास्त्राय फट् विघ्नेश्वरास्त्राय फट् ख्रों ख्रौं फट् ह्रौं ह्रों फट् भ्रामय फट् छादय फट् उन्मूलय फट् त्रासय फट् सञ्जीवय फट् विद्रावय फट् सर्वदुरितं नाशय फट् सकृदावर्तनादेव सर्वविघ्नान् विनाशयेत् शतावर्तेन चोत्पातान्रणादौ विजयो भवेत्
‘राष्ट्रास्त्राय फट्। भास्करास्त्राय फट्। चन्द्रास्त्राय फट्। विघ्नेश्वरास्त्राय फट्। ख्रों ख्रौं फट्। ह्रौं ह्रों फट्। भ्रामय फट्। छादय फट्। उन्मूलय फट्। त्रासय फट्। सञ्जीवय फट्। विद्रावय फट्। सर्वदुरितं नाशय फट्।’—एकदाच आवर्तन केल्याने सर्व विघ्न नष्ट होतात; आणि शतावर्तनाने उत्पात शमतात व रणादि प्रसंगी विजय मिळतो.
Verse 3
घृतगुग्गुलुहोमाच्च असाध्यानपि साधयेत् पठनात्सर्वशान्तिः स्यच्छस्त्रपाशुपतस्य च
तूप व गुग्गुळूने होम केल्याने असाध्यही साध्य होते; आणि शस्त्र-पाशुपताचा पाठ केल्याने सर्व प्रकारची शांती प्राप्त होते.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes operational sequencing and force-termination: obstacle-destruction is applied from the initial ‘feet’ placement, and the mantra is repeatedly ended with “phaṭ” to effect protective, expelling, and pacifying functions.
By framing protection, obstacle-removal, and pacification as dharma-supporting disciplines, it stabilizes the practitioner’s life and ritual environment, enabling sustained sādhanā while aligning worldly safety (bhukti) with spiritual steadiness (mukti-oriented practice).