Adhyaya 313

Verse 1

ं फट् स्वाहा इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नाम द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरिताज्ञानम् अग्निर् उवाच ॐ ह्रीं हूं खे छे क्षः स्त्रीं ह्रूं क्षे ह्रीं फट् त्वरितायैनमः त्वरितां पूजयेन्न्यस्य द्विभुजाञ्चाष्टवाहुकां आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिकम्

“...ं फट् स्वाहा”—अशा प्रकारे अग्नि-महापुराणातील ‘नानामंत्र’ नावाचा ३१२+ (म्हणजे ३१३वा) अध्याय समाप्त झाला। आता ३१३+ (म्हणजे ३१४वा) ‘त्वरिताज्ञान’ अध्याय सुरू होतो। अग्नि म्हणाले—“ॐ ह्रीं हूं खे छे क्षः स्त्रीं ह्रूं क्षे ह्रीं फट्—त्वरितायै नमः।” न्यास करून त्वरितेची पूजा करावी—तिचे द्विभुजा व अष्टबाहु रूप ध्यानात धरावे; आधारशक्ती, पद्म व सिंहासन यांचा न्यास करून देवीला हृदयादि स्थानी स्थापावे।

Verse 2

पूर्वादौ गायत्रीं यजेन्मण्डले वै प्रणीतया हुंकारां खेचरीं चण्डां छेदनीं क्षेपणींस्त्रियाः

पूर्व दिशेपासून आरंभ करून, विधिपूर्वक नेलेल्या रीतीने मंडलात गायत्रीचे पूजन करावे; तसेच हुंकारा, खेचरी, चंडा, छेदनी आणि क्षेपणी या स्त्री-शक्तींचेही पूजन करावे।

Verse 3

हुंकारां क्षेमकारीञ्च फट्कारीं मध्यतो यजेत् जयाञ्च विजयां द्वारि किङ्करञ्च तदग्रतः

मध्यभागी हुंकारा, क्षेमकारी व फट्कारी यांचे पूजन करावे. द्वारी जया-विजया स्थापून पूजाव्यात, आणि त्यांच्या पुढे किङ्कराचे पूजन करावे.

Verse 4

लिलैहीमैश् च सर्वाप्त्यै नामव्याहृतिभिस् तथा अनन्ताय नमः स्वाहा कुलिकाय नमः स्वधा

मृदु (मधुर) उच्चारांसह व ‘हीं’ बीजाने सर्वार्थसिद्धीसाठी नाम-व्याहृती याप्रमाणे म्हणाव्यात— “अनन्ताय नमः स्वाहा”; “कुलिकाय नमः स्वधा।”

Verse 5

स्वाहा वासुकिराजाय शङ्खपालाय वौषट् तक्षकाय वषन्नित्यं महापद्माय वै नमः

वासुकिराजाला स्वाहा; शङ्खपालाला वौषट्; तक्षकाला नित्य वषट् (आहुती); आणि महापद्माला निश्चयच नमस्कार.

Verse 6

स्वाहा कर्कोटनागाय फट् पद्माय च वै नमः लिखेन्निग्रहचक्रन्तु एकाशीतिपदैर् नरः

“कर्कोटनागाय स्वाहा; फट्; आणि पद्माय वै नमः”—हा मंत्र लिहावा. मनुष्याने एक्याऐंशी पदांनी निग्रह-चक्र लिहावे/रेखावे.

Verse 7

वस्ते पटे तरौ भूर्जे शिलायां यष्टिकासु च मध्ये कोष्ठे साध्यनाम पूर्वादौ पट्टिकासु च

वस्त्रावर, पटावर, वृक्षावर, भूर्जपत्रावर, शिळेवर आणि लहान यष्टिकांवरही लिहावे. यंत्राच्या मध्य कोष्ठात साध्याचे नाव लिहावे, आणि पूर्वेकडून आरंभ करून पट्टिकांवरही क्रमाने लिहावे.

Verse 8

ॐ ह्रीं क्षूं छन्द छन्द चतुरः कण्ठकान् कालरात्रिकां ऐशादावम्बुपादौ च यमराज्यञ्च वाह्यतः कालीनारवमाली कालीनामाक्षमालिनी

ॐ—ह्रीं व क्षूं या बीजांसह—चारही छंदांचे पुनःपुन्हा आवाहन करावे; कंठरक्षकांचा न्यास करावा आणि कालरात्रिकेचे स्मरण करावे। ईशान दिशेपासून जल-पाद (शुद्धीचा आधार) स्थापावा व बाह्यतः यमराज्याचे आवरण करावे। अशा प्रकारे काली नादमाळेने विभूषित व अक्षरमाळा (अक्षमाळा) धारण करणारी होते।

Verse 9

मामोदेतत्तदोमोमा रक्षत स्वस्व भक्षवा यमपाटटयामय मटमो टट मोटमा

माझे रक्षण करा—हा मंत्र निष्फळ ठरू नये। सर्व बाजूंनी माझे संरक्षण करा। हे स्वस्व भाग भक्षण करणाऱ्यांनो, दूर व्हा। यमाचे मार्ग/दूत दूर करा आणि व्याधी-पीडा नष्ट करा—अपायकारक शक्ती परावृत्त होवोत।

Verse 10

वामो भूरिविभूमेया टट रीश्व श्वरी टट यमराजाद्वाह्यतो वं तं तोयं मारणात्मकं

हा वामाचार (वाम-क्रिया) आहे—‘भूरिविभूमेया टट रीश्व श्वरी टट’ तसेच ‘वं तं’। अशा प्रकारे संस्कारित जल यमराजाकडून बाहेर काढल्यासारखे, मारणस्वभावाचे होते।

Verse 11

कज्जलं निम्बनिर्यासमज्जासृग्विषसंयुतम् काकपक्षस्य लेखन्या श्मशाने वा चतुष्पथे

काजळात निम्बनिर्यास, मज्जा, रक्त व विष मिसळून, कावळ्याच्या पिसाच्या लेखणीने, स्मशानात किंवा चतुष्पथी (चार रस्त्यांच्या चौकात) लिहावे।

Verse 12

निधापयेत् कुम्भाधस्ताद्वल्मीके वाथ निक्षिपेत् विभीतद्रुमशास्वाधो यन्त्रं सर्वारिमर्दनम्

यंत्र कुम्भ (कलश) यांच्या खाली ठेवावे, किंवा वल्मीकात (मुंग्यांच्या वारुळात) निक्षेप करावा; अथवा विभीतक वृक्षाच्या फांद्यांखाली स्थापावे। हे यंत्र ‘सर्व-शत्रु-मर्दन’ म्हणून प्रसिद्ध आहे।

Verse 13

लिखेच्चानुग्रहञ्चक्रं शुक्लपत्रे ऽथ भूर्जके लाक्षया कुङ्कुमेनाथ स्फटिकाचन्दनेन वा

श्वेत पत्रावर किंवा भूर्जपत्रावर लाक्षा, कुंकुम अथवा स्फटिक-चंदनलेपाने ‘अनुग्रह-चक्र’ लिहावे।

Verse 14

भुवि भित्तौ पूर्वदले नाम मध्यमकोष्ठके खण्डे तु वारिमध्यस्थं ॐ हंसो वापि पट्टिशम्

भूमीवर किंवा भिंतीवर—पूर्वदलात नाम लिहावे व मध्यमकोष्ठकातही; ठरविलेल्या खंडात जलाच्या मध्यभागी ‘ॐ हंसः’ किंवा ‘पट्टिश’ (युद्धकुऱ्हाड) लिहावी।

Verse 15

लक्ष्मीश्लोकं शिवादौ च राक्षसादिक्रमाल्लिखेत् श्रीःसाममोमा सा श्रीः सानौ याज्ञे ज्ञेया नौसा

‘शिव’ पासून सुरू होणारा लक्ष्मी-श्लोक ‘राक्षस’ इत्यादी क्रमाने लिहावा। या सूत्रात ‘श्रीः’ हे ‘साम’ समजावे; ‘ओमा’ हीच ‘श्रीः’; आणि यज्ञकर्मात ते ‘सानौ’ (किंवा ‘नौसा’) म्हणून ज्ञेय।

Verse 16

माया लीला लाली यामा याज्ञे ज्ञेया नौसा माया यत्र ज्ञेया वहिः शीघ्रा दिक्षुरं कलसं वहिः

‘माया, लीला, लाली, यामा’—हे यज्ञविधीत ज्ञेय. ‘नौसा’ ही माया; जिथे ती ज्ञेय तिथे ती बाह्यभागी. ‘शीघ्रा’ही बाह्य; तसेच ‘दिक्षुरम्’ व ‘कलसम्’ही बाह्य मानावेत।

Verse 17

पद्मस्थं पद्मचक्रञ्च भृत्युजित् स्वर्गगन्धृतिं शान्तीनां परमा सान्तिः सौभाग्यादिप्रदायकम्

कमलासनस्थ, पद्मचक्रधारी, दास्यजयी, स्वर्गसुगंधधारक—ही शान्तींमध्ये परम शान्ती असून सौभाग्यादी शुभ फल देणारी आहे।

Verse 18

रुद्रे रुद्रसमाः कार्याः कोष्ठकास्तत्र ता लिखेत् ओमाद्याह्रूंफडन्ता च आदिवर्णमथानुतः

रुद्रपूजेसाठी रुद्रसदृश कोष्ठक (मंत्र-कोष्टक) करावेत. त्यांत ‘ॐ’ पासून आरंभ करून ‘ह्रूं फड्’ पर्यंत अक्षरे लिहावीत; नंतर आद्य वर्ण क्रमाने पुढे लिहावेत.

Verse 19

विद्यावर्णक्रमेनेव संज्ञाञ्च वषडन्तिकां पूर्वपदे इति ञ अधस्थात् प्रत्यङ्गिरैषा सर्वकामार्थसाधिका

विद्या-मंत्राच्या वर्णक्रमाप्रमाणेच ‘वषट्’अंत संज्ञा (नामचिन्ह) न्यासावी; आणि पूर्वपदात ‘ञ’ हा वर्ण जोडावा. अधःस्थानी हीच प्रत्यङ्गिरा असून सर्व कामना व अर्थ साधणारी आहे.

Verse 20

एकाशीतिपदे सर्वामादिवर्णक्रमेण तु आदिमं यावदन्तं स्याद्वषडन्तञ्च नाम वै

एक्याऐंशीव्या पदात सर्व नावे आद्य वर्णक्रमाने विन्यस्त करावीत. आरंभापासून अंतापर्यंत जे नाव आहे, ते खरे तर ‘वषट्’अंत असलेलेच नाव मानले जाते.

Verse 21

एषा प्रत्यङ्गिरा चान्या सर्वकार्यादिसाधनी निग्रहानुग्रहञ्चक्रञ्चतुःषष्टिपदैर् लिखेत्

ही प्रत्यङ्गिराची आणखी एक रूपे असून सर्व कार्यादी साधणारी आहे. ‘निग्रह–अनुग्रह चक्र’ चौसष्ट पदांनी/कोष्ठकांनी लिहावे.

Verse 22

अमृती सा च विद्या च क्रीं सः हूं नामाथ मध्यतः फट्काराद्यां पत्रगतां त्रिह्रींकारेण वेष्टयेत्

ती ‘अमृती’ही आणि ‘विद्या’ही आहे. मध्यभागी ‘क्रीं’ बीजासह ‘सः’ व ‘हूं’ स्थापावेत. ‘फट्’ने आरंभ झालेली, पत्रावर लिहिलेली रचना ‘ह्रीं’चा त्रिवार उच्चार करून वेढावी.

Verse 23

कुम्भववद्धारिता सर्वशत्रुहृत् सर्वदायिका विषन्नश्येत् कर्णजपादक्षराद्यैश् च दण्डकैः

हे कुम्भासारखे दृढपणे धारण केले असता ते सर्व शत्रूंचे हरण करणारे व सर्व दान देणारे ठरते. कानात जप केल्याने विषाद नष्ट होतो; अक्षरादि छंदोमंत्र व दंडकपाठानेही तसाच परिणाम होतो.