Adhyaya 149
Lakṣa–Koṭi Homa (लक्षकोटिहोमः)
या अध्यायात भगवान अग्नी युद्धजयार्णवाच्या चौकटीत युद्धरक्षण व राज्यसमर्थन करणाऱ्या लक्ष–कोटी होमविधानाचे उपदेश करतात. होम युद्धात त्वरित विजय, राज्यलाभ व विघ्ननाश देतो असे सांगितले असले तरी पूर्वशुद्धीसाठी कृच्छ्रव्रत आणि नियमयुक्त प्राणायाम आवश्यक आहेत. पुढे जप व श्वसनियंत्रण (बीजसदृश विशेष उच्चारांसह) आणि दीक्षित अग्नीत आहुती देण्याची वेळ-नियमावली दिली आहे; पूर्णत्वापर्यंत एकभुक्त (एकवेळ भोजन) आहारनियम बंधनकारक आहे. अयुत (१०,०००), लक्ष (१,००,०००) व कोटी (अतिविशाल संख्या) या प्रमाणांनुसार फळे—अल्प सिद्धी, व्याधि-दुःखशमन, तसेच सर्वकामसिद्धी व सर्वतोमुखी संरक्षण—निर्धारित आहेत. हा विधी उत्पातशमन करणारा असून अनावृष्टी, अतिवृष्टी, कीटकउपद्रव, शत्रु/दुष्ट सत्त्वे इ. सामाजिक-नैसर्गिक आपत्ती शांत होतात. मोठ्या होमासाठी ऋत्विजांची संख्या, ग्राह्य मंत्रकुल (गायत्री, ग्रह-मंत्र, देवताविशेष समूह), हविर्द्रव्ये (धान्य, तीळ, दूध, तूप, कुश, पाने इ.) आणि होमकुंडाचे माप व बांधणी—धर्म व राज्यरक्षणासाठीची सूक्ष्म ‘अग्नेय विद्या’ म्हणून मांडली आहे।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes scalable ritual engineering: counts (ayuta/lakṣa/koṭi), priest selection numbers (20/100/1000), prescribed oblations (grains, ghee, kuśa, leaves), and precise construction measures for the homa-pit (eight hastas for koṭi; half for lakṣa), alongside timing (forenoon offerings) and prerequisites (Kṛcchra + prāṇāyāma).
It integrates outer efficacy (victory, obstacle removal, omen-pacification) with inner discipline (purification vows, regulated diet, prāṇāyāma, mantra-japa), presenting state-protection and personal welfare as dharmic outcomes grounded in sādhana.
Gāyatrī; graha (planetary) mantras; Kuṣmāṇḍī and Jātavedas; deity-linked sets (Aindra, Vāruṇa, Vāyavya, Yāmya, Āgneya, Vaiṣṇava); and also Śākta, Śāmbhava, and Saura mantras.
Portents in general (utpāta), excessive rain and drought, crop-raiding pests (rats, locusts, parrots), harmful beings such as rākṣasas, and enemies in battle.