Adhyaya 123
युद्धजयार्णवीयनानायोगाः (Various Yogas from the Yuddha-jayārṇava)
पूर्वीच्या भागातील काल-गणनेचा विषय संपवून भगवान् अग्नी ‘युद्धजयार्णव’ मधून घेतलेला युद्ध-विजयविद्येचा सारांश सांगतात. येथे वर्ण व तिथी यांना नन्दा इत्यादी वर्गांत विभागून कार्यनिश्चय केला जातो आणि अक्षरसमूहांना ग्रहाधिपतींशी जोडून भाषिक-आकाशीय संकेतजाळ्यातून शकुननिर्णय मांडला आहे. नाडी-स्पंदन, उच्छ्वास व पल इत्यादी कालमानांच्या साहाय्याने देह-काल संकेतांवरून फलनिर्णय सांगितला आहे. पुढे स्वरॊदय-चक्र, शनि-चक्र, कूर्म-चक्र व राहु-चक्र यांची विभागणी, दिशास्थाने व मृत्युदायक भाग स्पष्ट केले आहेत; नक्षत्र-मुहूर्त नामांनुसार कोणत्या वेळी कोणते कर्म योग्य ते ठरविले जाते. शेवटी भैरव-मंत्राचे रक्षण व विजयासाठीचे प्रयोग—शिखाबंध, तिलक, अंजन, धूप-लेपन—तसे धारणीय औषधी, वशीकरण-योग, तिलक-लेप व तेलादी दिले आहेत; अशा रीतीने ज्योतिष, अनुष्ठान-तंत्र आणि औषधप्रयोग यांचा धर्मानुगत संगम दिसून येतो।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
A war-oriented Jyotiṣa toolkit: tithi and letter-to-graha mappings, multiple prognostic cakras (Svarodaya, Śani, Kūrma, Rāhu), and muhūrta-based prescriptions for what actions to perform or avoid.
They act as diagrammatic decision systems: divisions, directional placements, and specific ‘death-giving’ portions (notably linked with Śani) guide timing and risk assessment for actions related to conflict and protection.
The chapter treats victory as a synthesis of right timing (Jyotiṣa), protective rite (mantra and ritual acts like tilaka/añjana), and supportive materia medica—typical of the Agni Purana’s encyclopedic Agneya-vidyā approach.
Action-appropriateness: Raudra is prescribed for fierce acts, while Śveta is aligned with purification activities like bathing—demonstrating karmic regulation through time-quality.
Yes. Shloka 25 explicitly notes differences between manuscripts (e.g., a line absent in the Gha manuscript and alternate readings in the Kha manuscript), which is valuable for critical study.