Adhyaya 122
Chapter 122 — Kāla-gaṇana (Computation of Time)
अग्नि सूर्यगतीवर आधारलेली शिस्तबद्ध काल-गणना (समागण) आणि चैत्रापासून सुरू होणाऱ्या चंद्रमासांची रचना सांगतात. संख्याशब्द/संकेत व स्थानिक क्रिया वापरून नियमबद्ध पद्धतीने वार, तिथी, नाडी/घटिका, नक्षत्र, योग व करण अशी पंचांग-अंगे कशी काढावीत हे दिले आहे. वजाबाकी, ६० ने गुणाकार, भागाकारातील भागफल-शेष, ऋण/‘देय’ मूल्यांचे व्यवस्थापन, महिन्यानुसार दुरुस्त्या, तसेच काही राशींमधून उलटी मोजणी असे विशेष नियमही येतात. अशौच किंवा प्रक्रियाभेदामुळे झालेल्या तफावतीसाठी गणिती फरकाच्या प्रमाणात प्रायश्चित्त-होमादी प्रतिपूरक अर्पण सांगितले आहे. शेवटी सूर्य-चंद्रमान सम करून योग स्थिर करणे आणि प्रतिपदेला किंस्तुघ्नासह करण-निर्णयाचे नियम देऊन, योग्य वेळी कर्म, सामाजिक व्यवस्था व विश्वधर्माशी कर्माचे संधान घडवणारी धर्मतंत्र-विद्या म्हणून कालगणना मांडली आहे।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
A procedural arithmetic for calendrical computation: operations with multipliers (notably 60), quotient/remainder placement, fixed remainders (e.g., 27 for nakṣatra/yoga), month-by-month insertions (kṣepa), and handling of ṛṇa (negative) cases and reverse-counting across specific rāśis.
By establishing kāla-śuddhi—right timing and corrected calendrical factors—so rituals and vows align with cosmic order; the chapter frames precise Jyotiṣa computation as a dharmic aid that supports efficacy of practice, ethical order, and inner discipline toward puruṣārthas.