Adhyaya 251
Dhanurveda-kathana (Exposition of Martial Science): Movements, Weapon-Operations, Combat Postures, and Battle Readiness
या अध्यायात भगवान अग्नी रणांगणातील हालचाली व प्रहार-क्रम यांचे तांत्रिक वर्गीकरण सांगतात—भ्रान्त, उद्भ्रान्त, श्येनपात, आकुल इत्यादी—आणि प्रशिक्षण/पठणासाठी युग्म-नावे व संरचनात्मक विभाग देतात. पुढे अभ्यासक्रम: (१) खड्ग-चर्म (तलवार-ढाल) पद्धतीतील बत्तीस स्थिती—प्रत्यालीढ, आलीढ, वराह, लुलित इ.; (२) मल्लयुद्ध/कुस्तीतील डाव—वळणे, पकडणे, वर-खाली फेकणे, धरून ठेवणे व सोडवणे; (३) दंड/पाश-बंधाचे प्रकार व व्यस्त-पाश इत्यादींची नियत क्रिया; (४) चक्र, शूल, तोमर, गदा, परशु, मुद्गर, भिंदिपाल, लगुड, वज्र, पट्टिश व खड्ग यांची शस्त्रविशिष्ट कर्मे, शेवटी यंत्र-कर्म. हस्त-मुद्रा, देह-लक्षण/परिणाम, तसेच रक्षणकारी/औषधी/विधी-द्रव्येही नमूद आहेत. उपसंहारात हत्ती-रथांचे शस्त्रीकरण, अंकुशधारी, धनुर्धर, खड्गधर, ढालधर यांची नेमणूक, मंत्राने शस्त्र-संस्कार, आणि राजा धर्मानुसार जिंकून राज्याचे रक्षण करील असा उपदेश आहे।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
A codified taxonomy of martial practice: named movement/attack modes, enumerated stance-systems (including thirty-two sword-and-shield postures), and weapon-specific karmas (operations) extending from hand weapons to cakra and yantra (mechanical devices), plus prescribed roles and equipment for elephants, chariots, and protective units.
By presenting warfare as Agneya Vidya governed by dharma: weapons are consecrated with mantra, skill is disciplined through named and countable methods, and victory is ethically completed by the duty to protect and govern—aligning embodied mastery (bhukti) with righteous order and higher purpose (mukti-oriented restraint).