Adhyaya 212
Meru-dānāni (Meru-Donations) — Kāmya-dāna, Month-wise Offerings, and the Twelvefold Meru Rite
अग्निदेव मागील अध्यायातील दान-सूचीतून पुढे जाऊन काम्य-दानाचे—विशिष्ट फल देणाऱ्या व्रतदानाचे—शिस्तबद्ध विवेचन करतात. मासानुसार सतत पूजेसह दान, काही पिष्टक-प्रतिमांच्या रूपाने अर्पण, त्यांची फळे आणि वर्षाअखेरीस महाविधी सांगितला आहे. पुढे कार्तिकात द्वादशविध ‘मेरु-दान’ व्रत मांडले आहे, जे भुक्ती व मुक्ती दोन्ही देणारे मानले जाते. ठराविक मापे व सुवर्णादि पदार्थांनी मेरु रचून पद्म-यंत्रात प्रतिष्ठा; मध्यभागी ब्रह्मा–विष्णु–ईश आणि दिशानुसार नामांकित पर्वतांची मांडणी येते. मंत्र, गोत्रोच्चार, कपटी धनाचा त्याग अशी दान-नीती; संक्रांती, अयन, ग्रहण इ. शुभकाळ; तसेच सुवर्ण, रौप्य, अश्व, गौ, वस्त्र, घृत, धान्य, तीळ, खंड-मेरु इ. विविध प्रकार वर्णिले आहेत. शेवटी मेरुला विष्णुरूप मानून स्तुती व निवेदन—शुद्धी, कुलोन्नती, स्वर्गप्राप्ती आणि अखेरीस हरिसमीपगमनासाठी।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Regular monthly worship → year-end grand worship → Kārttika Meru-vrata with bathing/fasting → worship of Viṣṇu (or Śiva) → mantra-guided gifting of a constructed Meru to a brāhmaṇa (often gotra-addressed) → dedication (nivedana) for bhukti and mukti.
Ratna-meru (jeweled), Hema/Svarṇa-meru (gold), Rāupya-meru (silver), Hasti-meru (elephant-form), Aśva-meru (horses), Go-meru (cows), Vastra-meru (cloth), Ājya-parvata (ghee mountain), Dhānya-meru (grain), Tila-meru (sesame), and Khaṇḍa-meru (symbolic/segmented Meru).
It frames giving as a mokṣa-supporting discipline: purity through non-deceit, devotion-centered worship, cosmological visualization (Meru as Viṣṇu-form), lineage uplift, and final orientation toward Hari/Viṣṇuloka—thus integrating merit, devotion, and liberation.
Graded measurement logic (highest/middle/lower), prescribed weights (palas, khāras, prastha), construction rules (three peaks with Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara), directional mountain placement, and calendrical triggers (Kārttika, saṅkrānti, ayana, grahaṇa).