Adhyaya 334
Prastāra-nirūpaṇa — Explanation of Prastāra (Tabulation/Matrix of Metres)
या अध्यायात भगवान अग्नी गाथेला आधार मानून ‘प्रस्तार’ ही छंदांच्या सर्व शक्य रचनांची नियमबद्ध गणना-पद्धती म्हणून मांडतात. क्रमनिर्मिती व तुलना करताना नष्ट (सूचकांकावरून छंदरूपाची उलटी ओळख) आणि उद्दिष्ट (पुढे जाऊन क्रमवार मोजणी) या प्रक्रिया, सम/विषम नियम, अर्धीकरणाची पावले व मोजणीतील दुरुस्त्या स्पष्ट केल्या आहेत. पुढे मेरु-प्रस्तार (पास्कलसदृश मांडणी) याच्याशी संबंध जोडून ‘छंदाचा सार’ सांगितला आहे—संख्या दुप्पट होऊन एकाने कमी होते, तसेच अध्वा/अंगुळ उपमेने आरोह-अवरोह क्रमाने गणनाफळ ठरते. छंदशास्त्राला पवित्र गणितीय धर्म मानून पाठशुद्धी व सर्व अनुमत वृत्तांचे शिस्तबद्ध ज्ञान साधले जाते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Algorithmic rules for prastāra generation and lookup—especially Naṣṭa and Uddiṣṭa methods, halving/parity operations, and the Meru-prastāra basis for metrical counts.
It systematizes correct metrical knowledge, supporting faithful preservation of mantra/poetry and cultivating disciplined intellect—an applied form of dharmic rigor aligned with sacred transmission.