Adhyaya 7

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे ऽयोध्याकाण्डवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः अथ सप्तमो ऽध्यायः रामायणवर्णनं नारद उवाच रामो वशिष्ठं मातॄञ्च नत्वातिञ्च प्रणम्य सः अनसूयाञ्च तत्पत्नीं शरभङ्गं सुतीक्ष्णकम्

अशा प्रकारे आदिमहापुराण अग्निपुराणातील रामायणप्रसंगात सहावा अध्याय “अयोध्याकाण्डवर्णन” या नावाने आहे. आता सातवा अध्याय “रामायणवर्णन” आरंभ होतो. नारद म्हणाले—रामाने वसिष्ठ व मातांना वंदन केले, अत्रींना प्रणाम केला, तसेच अत्रींची पत्नी अनसूया आणि शरभंग व सुतीक्ष्ण यांनाही भक्तिभावाने नमस्कार केला।

Verse 2

यतो बली इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गतो बली इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः नाहं राज्यं प्रयास्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः राज्यं नाहं प्रयास्यामि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अगस्त्यभ्रातरं नत्वा अगस्त्यन्तत्प्रसादतः धनुःखड्गञ्च सम्प्राप्य दण्डकारण्यमागतः

अगस्त्यांच्या भावाला वंदन करून, आणि अगस्त्यांच्या कृपेने धनुष्य व खड्ग प्राप्त करून, तो दंडकारण्यात प्रविष्ट झाला। (पूर्वीच्या वाक्यांत हस्तलिखितांतील पाठभेद सूचित आहेत।)

Verse 3

जनस्थाने पञ्चवट्यां स्थितो गोदावरीतटे तत्र सूर्पणखायाता भक्षितुं तान् भयङ्करी

जनस्थानात गोदावरीच्या तीरावरील पंचवटीत तो राहात असताना, भयावह शूर्पणखा त्यांना भक्षण करण्याच्या हेतूने तेथे आली।

Verse 4

रामं सुरूपं दृष्ट्वा सा कामिनी वाक्यमब्रवीत् कस्त्वं कस्मात्समायातो भर्ता मे भव चार्थितः

सुरूप रामाला पाहून ती कामिनी म्हणाली—“तू कोण आहेस? कुठून आला आहेस? मी विनविते—माझा पती हो.”

Verse 5

एतौ च भक्षयिष्यामि इत्य् उक्त्वा तं समुद्यता तस्या नासाञ्च कर्णौ च रामोक्तो लक्ष्मणो ऽच्छिनत्

“या दोघांनाही मी भक्षीन”—असे म्हणत ती हल्ल्यास उद्यत झाली; तेव्हा रामाच्या आज्ञेने लक्ष्मणाने तिची नाक व कान छाटले।

Verse 6

रक्तं क्षरन्ती प्रययौ खरं भ्रातरमब्रवीत् मरिष्यामि विनासाहं खर जीवामि वै तदा

रक्तात नाहून ती आपला भाऊ खराकडे गेली आणि म्हणाली: 'हे खरा, माझ्याविना तू नक्कीच जगशील, पण मी मात्र प्राण सोडेन.'

Verse 7

रामस्य भार्या सीतासौ तस्यासील्लक्ष्मणो ऽनुजः तेषाम् यद्रुधिरं सोष्णं पाययिष्यसि मां यदि

रामाची पत्नी ती सीता आहे आणि त्याचा धाकटा भाऊ लक्ष्मण आहे. जर तू मला त्यांचे उष्ण रक्त पाजलेस तर...

Verse 8

खरस्तथेति तामुक्त्वा चतुर्दशसहस्रकैः रक्षसां दूषणेनागाद् योद्धुं त्रिशिरसा सह

खराने तिला 'तसेच होईल' असे म्हणून, दूषण, त्रिशिरा आणि चौदा हजार राक्षसांसह लढण्यासाठी प्रस्थान केले.

Verse 9

रामं रामो ऽपि युयुधे शरैर् विव्याध राक्षसान् हस्त्यश्वरथपादातं बलं निन्ये यमक्षयं

रामाने युद्ध केले आणि बाणांनी राक्षसांचा वेध घेतला; हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ सैन्याला त्याने यमसदनी धाडले.

Verse 10

त्रिशीर्षाणं खरं रौद्रं युध्यन्तञ्चैव दूषणम् ययौ सूर्पणखा लङ्कां रावणाग्रे ऽपतद् भुवि

भयानक खर, त्रिशिरा आणि दूषण यांना युद्धात गुंतलेले पाहून शूर्पणखा लंकेला गेली आणि रावणासमोर जमिनीवर पडली.

Verse 11

अब्रवीद्रावणं क्रुद्धा न त्वं राजा न रक्षकः खरादिहन्तू रामस्य सीतां भार्यां हरस्व च

क्रोधाने ती रावणास म्हणाली—“तू ना राजा, ना रक्षक. हे खरादींचा संहारक! जा आणि रामाची पत्नी सीतेचे अपहरण कर.”

Verse 12

रामलक्ष्मणरक्तस्य पानाज्जीवामि नान्यथा तथेत्याह च तच् छ्रुत्वा मारीचं प्राह वै व्रज

“राम-लक्ष्मणांचे रक्त पिल्याशिवाय मी जगत नाही; दुसरा उपाय नाही.” हे ऐकून तो म्हणाला—“तथास्तु”; आणि मग मारीचाला म्हणाला—“जा.”

Verse 13

स्वर्णचित्रमृगो भूत्वा रामलक्ष्मणकर्षकः हृद्रुधिरमिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः रक्षसां सहसा प्रायाद्योद्धुमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सीताग्रे तां हरिष्यामि अन्यथा मरणं तव

सुवर्ण-चित्रित मृग होऊन राम-लक्ष्मणांना दूर ओढणारा (तो ठरवू लागला)—“मी तात्काळ राक्षसांकडे युद्धासाठी जाईन. सीतेसमोरच तिचे हरण करीन; नाहीतर तुझा मृत्यू होईल.”

Verse 14

मारीचो रावणं प्राह रामो मृत्युर्धनुर्धरः रावणादपि मर्तव्यं मर्तव्यं राघवादपि

मारीच रावणास म्हणाला—“धनुर्धर राम म्हणजेच मृत्यु. रावणाच्या हातूनही मरण येऊ शकते; पण राघवाच्या हातून तर निश्चितच मरण येईल.”

Verse 15

अवश्यं यदि मर्तव्यं वरं रामो न रावणः इति मत्वा मृगो भूत्वा सीताग्रे व्यचरन्मुहुः

“जर नक्कीच मरायचे असेल, तर रावणापेक्षा रामाकडून मरण बरे.” असे मानून तो मृग झाला आणि सीतेसमोर वारंवार फिरू लागला.

Verse 16

सीतया प्रेरितो रामः शरेणाथावधीच्च तं म्रियमाणो मृगः प्राह हा सीते लक्ष्मणेति च

सीतेच्या प्रेरणेने रामाने बाणाने त्या मृगाला घायाळ करून पाडले; मरताना मृग ओरडला—“हा सीते! हा लक्ष्मणा!”

Verse 17

सौमित्रिः सीतयोक्तो ऽथ विरुद्धं राममागतः रावणोप्यहरत् सीतां हत्वा गृध्रं जटायुषं

मग सीतेच्या सांगण्यावरून सौमित्रि (लक्ष्मण) अनिच्छेने, विरोध करत, रामाकडे परत आला; आणि रावणाने गिधाड जटायूला मारून सीतेचे अपहरण केले.

Verse 18

जटायुषा स भिन्नाङ्गो अङ्केनादाय जानकीम् गतो लङ्कामशोकाख्ये धारयामास चाब्रवीत्

जटायूने अंगभंग केलेला रावण जानकीला मांडीवर घेऊन लंकेला गेला; आणि ‘अशोक’ नावाच्या स्थानी (अशोकवाटिका) तिला ठेवून तिच्याशी बोलला.

Verse 19

भव भार्या ममाग्र्या त्वं राक्षस्यो रक्ष्यतामियम् रामो हत्वा तु मारीचं दृष्ट्वा लक्ष्मणमब्रवीत्

तो म्हणाला—“तू माझी श्रेष्ठ पत्नी हो; ही राक्षसी तुझी रक्षा करो.” इकडे मारीचाचा वध करून रामाने (परिस्थिती) पाहून लक्ष्मणाला सांगितले.

Verse 20

मायामृगो ऽसौ सौमित्रे यथा त्वमिह चागतः तथा सीता हृता नूनं नापश्यत् स गतो ऽथ ताम्

राम म्हणाला—“हे सौमित्रि! तो माया-मृग होता. जसा तू इथे आला आहेस, तसाच निश्चय सीतेचे अपहरण झाले आहे. तो तिला न पाहता मग तिथून निघून गेला.”

Verse 21

शुशोच विललापार्तो मान्त्यक्त्वा क्व गतासि वै लक्ष्मणाश्वासितो रामो मार्गयामास जानकीम्

शोकाने व्याकुळ राम विलाप करू लागला—“मला सोडून तू खरोखर कुठे गेलीस?” मग लक्ष्मणाने धीर दिल्यावर राम जानकीचा शोध घेऊ लागला।

Verse 22

दृष्ट्वा जटायुस्तं प्राह रावणो हृतवांश् च तां मृतो ऽथ संस्कृतस्तेन कबन्धञ्चावधीत्ततः शापमुक्तो ऽब्रवीद्रामं स त्वं सुग्रीवमाव्रज

त्याला पाहून जटायू म्हणाला की रावण तिला हरण करून नेला. नंतर जटायू मरण पावल्यावर रामाने विधिपूर्वक त्याचा संस्कार केला. पुढे रामाने कबंधाचा वध केला; शापमुक्त कबंध रामाला म्हणाला—“तू सुग्रीवाकडे जा.”