Adhyaya 12
Chapter 12 — श्रीहरिवंशवर्णनं (Śrī-Harivaṃśa-varṇana) | The Description of the Sacred Harivaṃśa
अग्नी विष्णूच्या नाभिकमळातून सुरू होणारी हरिवंश वंशावळ सांगतो—ब्रह्मा→अत्री→सोम→पुरूरवा→आयु→नहुष→ययाती—आणि पुढे शाखा-प्रशाखांतून यादववंशात वसुदेवाला अग्रस्थानी ठरवतो. नंतर कृष्णावतार-लीला क्रमाने संक्षेपित करतो—गर्भपरिवर्तन (बलरामासह), मध्यरात्री कृष्णप्राकट्य, यशोदेच्या घरी शिशुविनिमय आणि कंसाची क्रूरता. आकाशोत्पन्न देवी कंसवधाची भविष्यवाणी करते; दुर्गेच्या नामांनी स्तुती व त्रिसंध्या-पाठाचे फल सांगितले आहे. व्रजलीला—पूतना, यमलार्जुन, शकटभंग, कालियदमन, धेनुक-केशी-अरिष्टवध, गोवर्धनधारण—यानंतर मथुरापर्व: कुवलयापीडनिग्रह, चाणूर-मुष्टिकमर्दन व कंसवध. पुढे जरासंधाचे वेढे, द्वारकेची स्थापना, नरकासुरवध, पारिजातहरण, तसेच प्रद्युम्न–अनिरुद्ध–उषा कथेत हरि–शंकर संग्राम व अभेदतत्त्वाचा निष्कर्ष येतो. शेवटी यादववंशवृद्धी आणि हरिवंशपाठाने इष्टसिद्धी व हरिप्राप्तीचे वचन दिले आहे।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे उत्तरकाण्डवर्णनं नाम एकादशो ऽध्यायः अथ द्वादशो ऽध्यायः श्रीहरिवंशवर्णनं अग्निर् उवाच हरिवंशम्प्रवक्ष्यामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः
अशा प्रकारे आदिमहापुराण अग्निपुराणातील आग्नेय रामायणात ‘उत्तरकाण्डवर्णन’ नावाचा अकरावा अध्याय. आता बारावा अध्याय ‘श्रीहरिवंशवर्णन’ आरंभ होतो. अग्नी म्हणाला—मी हरिवंश सांगतो. विष्णूच्या नाभिकमळातून अज ब्रह्मा; ब्रह्मापासून अत्री, अत्रीपासून सोम आणि सोमापासून पुरूरवा उत्पन्न झाला.
Verse 2
तस्मादायुरभूत्तस्मान् नहुषो ऽतो ययातिकः यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद् देवयानी व्यजायत
पुरूरवापासून आयु, आयुपासून नहुष आणि नहुषापासून ययाती झाला. ययातीपासून यदु व तुर्वसु उत्पन्न झाले; तसेच ययातीपासूनच देवयानीही जन्मली.
Verse 3
द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी यदोः कुले यादवाश् च वसुदेवस्तदुत्तमः
त्यापासून द्रुह्य, अनु आणि पूरु उत्पन्न झाले. वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठाही संततीची जननी झाली. यदूच्या कुळात यादव झाले; त्यांच्यात वसुदेव सर्वश्रेष्ठ होता.
Verse 4
भुवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्गर्भा योगनिद्रया
पृथ्वीचा भार उतरविण्यासाठी, योगनिद्रेच्या शक्तीने, हिरण्यकशिपूचे सहा पुत्ररूप गर्भ वसुदेवाच्या द्वारा देवकीच्या उदरी स्थापिले गेले.
Verse 5
विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः
पूर्वी विष्णूच्या प्रेरणेने तो गर्भ देवकीच्या उदरात नेला गेला; आणि देवकीच्या उदरातून स्थानांतरित होऊन तोच सातवा गर्भ बल (बलराम) झाला.
Verse 6
सङ्क्रामितो ऽभूद्रोहिण्यां रौहिणेयस्ततो हरिः कृष्णाष्टम्याञ्च नभसि अर्धरात्रे चतुर्भुजः
त्यानंतर हरि रोहिणीच्या उदरात स्थानांतरित झाले; म्हणून ते ‘रौहिणेय’ म्हणून जन्मले. नभस् (भाद्रपद) मासातील कृष्णपक्ष अष्टमीस अर्धरात्री ते चतुर्भुज रूपाने प्रकट झाले.
Verse 7
देवक्या वसुदेवेन स्तुतो बालो द्विबाहुकः वसुदेवः कंसभयाद् यशोदाशयने ऽनयत्
देवकी व वसुदेव यांनी स्तुती केलेला तो द्विभुज बालक वसुदेवाने कंसाच्या भयाने उचलून यशोदेच्या शयनस्थानी ठेवला.
Verse 8
यशोदाबालिकां गृह्य देवकीशयने ऽनयत् कंसो बालध्वनिं श्रुत्वा ताञ्चिक्षेप शिलातले
यशोदेची बालिका घेऊन तो देवकीच्या शयनस्थानी आणला. कंसाने बालध्वनी ऐकून तिला पकडून शिळेवर आपटले.
Verse 9
वारितोपि स देवक्या मृत्युर्गर्भोष्टमो मम श्रुत्वाशरीरिणीं वाचं मत्तो गर्भास्तु मारिताः
देवकीने रोखले तरीही ‘देवकीचा आठवा गर्भच माझा मृत्यू’ असे मानून, अशरीरी वाणी ऐकून, देवकीपासून झालेले गर्भ त्याने मारून टाकले.
Verse 10
समर्पितास्तु देवक्या विवाहसमयेरिताः सा क्षिप्ता बालिका कंसम् आकाशस्थाब्रवीदिदम्
विवाहसमयी देवकीने मागणीनुसार बालक समर्पित केले; कंसाने त्यांना खाली आपटले. तेव्हा आकाशात स्थित असलेल्या एका बालिकेने हे वचन उच्चारले.
Verse 11
किं मया क्षिप्तया कंस जातो यस्त्वां बधिष्यति विष्णुनाभ्यब्जादज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वस्वभूतो देवानां भूभारहरणाय सः
हे कंस! मला फेकून काय साध्य झाले? माझ्यापासूनच तो जन्मला आहे जो तुझा वध करील. (पाठांतर: ‘विष्णूच्या नाभिकमळातून जन्मलेला अज’). देवतांचे सर्वस्व असलेला तो पृथ्वीचा भार हरिण्यास आला आहे.
Verse 12
इत्युक्त्वा सा च शुम्भादीन् हत्वेन्द्रेण च संस्तुता आर्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि
असे बोलून तिने शुम्भादींचा वध केला; आणि इंद्राने तिची स्तुती केली—ती आर्या, दुर्गा, वेदगर्भा, अंबिका तसेच भद्रकाली आहे.
Verse 13
भद्रा क्षेम्या क्षेमकरी नैकबाहुर् नमामि ताम् त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामानवाप्नुयात्
मी तिला नमस्कार करतो—भद्रा, क्षेम्या, क्षेमकरी आणि नैकबाहु. जो त्रिसंध्येला ही नावे पठण करतो, तो सर्व कामना प्राप्त करतो.
Verse 14
कंसो ऽपि पूतनादींश् च प्रेषयद्बालनाशने यशोदापतिनन्दाय वसुदेवेन चार्पितौ
कंसानेही बालकनाशासाठी पूतना आदींना पाठविले; आणि ते दोघे (शिशु) वसुदेवाने यशोदेचा पती नंद याच्याकडे सुपूर्द केले होते.
Verse 15
रक्षणाय च कंसादेर् भीतेनैव हि गोकुले रामकृष्णौ चेरतुस्तौ गोभिर्गोपालकैः सह
रक्षणासाठी, कंसादि भयामुळे, ते दोघे राम व कृष्ण गोकुळात गायी व गोपाळबालकांसह राहिले।
Verse 16
सर्वस्य जगतः पालौ गोपालौ तौ बभूवतुः कृष्णश्चोलूखले बद्धो दाम्ना व्यग्रयशोदया
साऱ्या जगाचे पालक असूनही ते दोघे गोपाळ झाले; आणि व्यग्र यशोदेने कृष्णाला दोरीने उखळाला बांधले, तो तिथेच बांधलेला राहिला।
Verse 17
यमलार्जुनमध्ये ऽगाद् भग्नौ च यमलार्जुनौ परिवृत्तश् च शकटः पादक्षेपात् स्तनार्थिना
दूधासाठी आसुसलेला बालक यमल अर्जुनांच्या मध्ये गेला; पायांच्या ठेक्याने शकट उलटले आणि ते यमल अर्जुनही तुटले।
Verse 18
पूतना स्तनपानेन सा हता हन्तुमुद्यता वृन्दावनगतः कृष्णः कालियं यमुनाह्रदात्
मारण्यासाठी उद्यत पूतना स्तनपानानेच मारली गेली; आणि कृष्ण वृंदावनात जाऊन यमुनेच्या ह्रदातून कालियाला बाहेर काढून वश केले।
Verse 19
जित्वा निःसार्य चाब्धिस्थञ् चकार बलसंस्तुतः क्षेमं तालवनं चक्रे हत्वा धेनुकगर्दभं
जलस्थांना जिंकून हाकलून देऊन, बलरामाने स्तुती केल्यावर, त्याने धेनुक नावाच्या गर्दभदैत्याचा वध करून तालवन सुरक्षित केले।
Verse 20
अरिष्टवृषभं हत्वा केशिनं हयरूपिणम् शक्रोत्सवं परित्यज्य कारितो गोत्रयज्ञकः
अरिष्ट नावाच्या वृषभ-दैत्याचा व हयरूप केशीचा वध करून, शक्र (इंद्र) उत्सव बाजूला ठेवून त्याने गोत्रयज्ञ (गोवर्धन/कुलपूजा) करविला।
Verse 21
पर्वतं धारयित्वा च शक्राद्वृष्टिर् निवारिता नमस्कृतो महेन्द्रेण गोविन्दो ऽथार्जुनोर्पितः
पर्वत धारण करून शक्र (इंद्र) कडून आलेला पाऊस थांबविला; मग महेंद्राने गोविंदाला नमस्कार केला आणि नंतर अर्जुन त्याला अर्पण करण्यात आला।
Verse 22
इन्द्रोत्सवस्तु तुष्टेन भूयः कृष्णेन कारितः रथस्थो मथुराञ्चागात् कंसोक्ताक्रूरसंस्तुतः
परंतु तुष्ट झालेल्या कृष्णाने पुन्हा शक्रोत्सव करविला; मग रथावर बसून तो मथुरेला गेला—कंसाच्या आज्ञेने आणि अक्रूराच्या स्तुतीसह।
Verse 23
गोपीभिरनुरक्ताभिः क्रीडिताभिर् निरीक्षितः रजकं चाप्रयच्छन्तं हत्वा वस्त्राणि चाग्रहीत्
स्नेहाने अनुरक्त व क्रीडारत गोपींच्या नजरेसमोर, वस्त्रे न देणाऱ्या रजकाला मारून त्याने वस्त्रे घेतली।
Verse 24
सह रामेण मालाभृन् मालाकारे वरन्ददौ दत्तानुलेपनां कुब्जाम् ऋजुं चक्रे ऽहनद् गजं
रामासह, मालाभृत (माळा धारण करणारा) ने माळाकाराला वर दिले. अनुलेपन देणाऱ्या कुब्जेला त्याने सरळ (सुगठित) केले आणि एका हत्तीचा वध केला।
Verse 25
मत्तं कुवलयापीडं द्वारि रङ्गं प्रविश्य च कंसादीनां पश्यतां च मञ्चस्थानां नियुद्धकं
रंगद्वारी प्रवेश करून त्याने मदोन्मत्त कुवलयापीड हत्तीशी युद्ध केले; मंचावर बसलेले कंसादी ते पाहत होते।
Verse 26
चक्रे चाणूरमल्लेन मुष्टिकेन बलो ऽकरोत् चाणूरमुष्टिकौ ताभ्यां हतौ मल्लौ तथापरे
बलरामाने चाणूर मल्लाशी आणि कृष्णाने मुष्टिकाशी मल्लयुद्ध केले; त्या दोघांनी चाणूर व मुष्टिक यांना ठार केले, तसेच इतर मल्लही मारले गेले।
Verse 27
मथुराधिपतिं कंसं हत्वा तत्पितरं हरिः चक्रे यादवराजानम् अस्तिप्राप्ती च कंसगे
हरिने मथुराधिपती कंसाचा वध करून त्याच्या पित्याला यादवांचा राजा नेमले; तसेच कंसप्रसंगात अस्थींची प्राप्तीही झाली।
Verse 28
जरासन्धस्य ते पुत्र्यौ जरासन्धस्तदीरितः चक्रे स मथुरारोधं यादवैर् युयुधे शरैः
त्या जरासंधाच्या दोन कन्या होत्या; त्यांच्या उद्युक्तीने जरासंधाने मथुरेला वेढा घातला आणि यादवांशी बाणवृष्टीने युद्ध केले।
Verse 29
रामकृष्णौ च मथुरां त्यक्त्वा गोमन्तमागतौ जरासन्धं विजित्याजौ पौण्ड्रकं वासुदेवकं
रामकृष्णांनी मथुरा सोडून गोमंत पर्वतावर गमन केले; आणि रणात जरासंधाला जिंकून पौण्ड्रक वासुदेवालाही पराभूत केले।
Verse 30
पुरीं च द्वारकां कृत्वा न्यवसद् यादवैर् वृतः भौमं तु नरकं हत्वा तेनानीताश् च कन्यकाः
द्वारका ही पुरी निर्माण करून जनार्दन यादवांनी वेढलेला तेथे निवास करू लागला। भौमपुत्र नरकाचा वध करून त्याने हरण केलेल्या राजकन्यांनाही तो परत आणून मुक्त केले।
Verse 31
देवगन्धर्वयक्षाणां ता उवाच जनार्दनः षोदशस्त्रीसहस्राणि रुक्मिण्याद्यास् तथाष्ट च
देव, गंधर्व व यक्षांच्या त्या स्त्रियांना जनार्दन म्हणाला—“रुक्मिणीपासून आरंभ करून सोळा हजार स्त्रिया आहेत, तसेच आठ प्रधान महिषीही आहेत.”
Verse 32
सत्यभामासमायुक्तो गरुडे नरकार्दनः मणिशैलं सरत्रञ्च इन्द्रं जित्वा हरिर्दिवि
सत्यभामेसह गरुडावर आरूढ झालेला नरकवधकर्ता हरि स्वर्गात इंद्राला जिंकून मणिशैल आणि पारिजात वृक्षही घेऊन परत आला।
Verse 33
पारिजातं समानीय सत्यभामागृहे ऽकरोत् सान्दीपनेश् च शस्त्रास्त्रं ज्ञात्वा तद्बालकं ददौ
पारिजात वृक्ष आणून त्याने सत्यभामेच्या घरी स्थापित केला। आणि सांदीपनीकडून शस्त्रास्त्रविद्या जाणून, गुरूचा तो बालक परत अर्पण केला।
Verse 34
जित्वा पञ्चजनं दैत्यं यमेन च सुपूजितः रजकञ्च प्रजल्पन्तमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अबधीत् कालयवनं मुचुकुन्देन पूजितः
पंचजन नावाच्या दैत्याला जिंकून तो यमाकडूनही उत्तम प्रकारे पूजिला गेला। त्याने कालयवनाचा वध केला आणि मुचुकुंदाने त्याचा सन्मान केला; (काही पाठांत) उद्धट बोलणाऱ्या रजकाच्या वधाचाही उल्लेख आहे।
Verse 35
वसुदेवं देवकीञ्च भक्तविप्रांश् च सोर्च्यत् रेवत्यां बलभद्राच्च यज्ञाते निशठोन्मुकौ
वसुदेव व देवकी यांची, तसेच भक्त ब्राह्मणांचीही पूजा करावी. रेवतीसह बलभद्राचीही आराधना करावी; आणि निशठ व उन्मुक—हे दोघे यज्ञजन्मा मानले जातात.
Verse 36
कृष्णात् शाम्बो जाम्बवत्यामन्यास्वन्ये ऽभवन् सुताः
कृष्णापासून जांबवतीच्या गर्भातून शाम्ब झाला; आणि इतर पत्नींपासून इतर पुत्र उत्पन्न झाले.
Verse 37
तं मत्स्यं शम्बरायादान्मायावत्यै च शम्बरः
तो मासा त्याने शंबराला दिला; आणि शंबराने तो मायावतीला दिला.
Verse 38
मायावती मत्स्यमध्ये दृष्ट्वा स्वं पतिमादरात् पपोष सा तं चोवाच रतिस्ते ऽहं पतिर्मम
मायावतीने माशाच्या आत आपला पती पाहून प्रेमाने त्याचे पालनपोषण केले; आणि तिला म्हणाली—“मी तुझी रती (प्रिया) आहे, आणि तू माझा पती आहेस.”
Verse 39
कामस्त्वं शम्भुनानङ्गः कृतोहं शम्बरेण च हृता न तस्य पत्नी त्वं मायाज्ञः शम्बरं जहि
तू काम आहेस—शंभूने तुला अनंग (देहहीन) केले आहे. मलाही शंबराने अपहरण केले आहे. तू त्याची पत्नी नाहीस; हे मायाविद्याज्ञा! शंबराचा वध कर.
Verse 40
तच् छ्रुत्वा शम्बरं हत्वा प्रद्युम्नः सह भार्यया मायावत्या ययौ कृष्णं कृष्णो हृष्टो ऽथ रुक्मिणी
हे ऐकून प्रद्युम्नाने शंबराचा वध केला आणि पत्नी मायावतीसह श्रीकृष्णाकडे गेला. श्रीकृष्ण आनंदित झाले आणि रुक्मिणीही हर्षित झाली।
Verse 41
प्रद्युम्नादनिरुद्धोभूदुषापतिरुदारधीः बाणो बलिसुतस्तस्य सुतोषा शोणितं पुरं
प्रद्युम्नापासून उदार बुद्धीचा अनिरुद्ध जन्मला; तो उषेचा पती होता. बलिपुत्र बाण होता; त्याची कन्या उषा; आणि शोणित हे त्याचे नगर होते।
Verse 42
तपसा शिवपुत्रो ऽभूत् मायूरध्वजपातितः युद्धं प्राप्स्यसि वाण त्वं वाणं तुष्टः शिवोभ्यधात्
तपस्येमुळे तो जणू शिवपुत्रच झाला; पण मयूरध्वजधारीने त्याला पाडले. संतुष्ट शिवाने बाणास म्हटले—“हे बाण, तू युद्धास प्राप्त होशील।”
Verse 43
शिवेन क्रीडतीं गौरीं दृष्ट्वोषा सस्पृहा पतौ तामाह गौरी भर्ता ते निशि सुप्तेति दर्शनात्
शिवासह क्रीडा करणारी गौरी पाहून उषा आपल्या पतीविषयी उत्कंठित झाली. तिने गौरीला म्हटले—“मी पाहिल्याप्रमाणे तुझे पती रात्री झोपलेले असतात असे वाटते।”
Verse 44
वैशाखमासद्वादश्यां पुंसो भर्ता भविष्यति गौर्युक्ता हर्षिता चोषा गृहे सुप्ता ददर्श तं
वैशाख महिन्याच्या द्वादशीला तो पुरुष एका स्त्रीचा पती होईल. आणि गौरवर्ण, हर्षित उषेने घरात झोपेत असताना त्याचे (स्वप्न/दर्शन) पाहिले।
Verse 45
आत्मना सङ्गतं ज्ञात्वा तत्सख्या चित्रलेखया लिखिताद्वै चित्रपटादनिरुद्धं समानयत्
स्वहृदयात त्याच्याशी एकात्मता ओळखून, सखी चित्रलेखा हिच्या साहाय्याने चित्रपटावरील प्रतिमेतून अनिरुद्धास ओळखून तिला आणून दिले।
Verse 46
तच् छ्रुत्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णपौत्रं द्वारकातो दुहिता वाणमन्त्रिणः कुम्भाण्डस्यानिरुद्धोगाद्रराम ह्य् उषया सह
ते ऐकून (चिह्नित हस्तलिखित-पाठानुसार), कृष्णाचा पौत्र अनिरुद्ध द्वारकेतून येऊन वाणाच्या मंत्र्य कुम्भाण्डाची कन्या उषा हिच्यासह रमण-क्रीडा करू लागला।
Verse 47
वाणध्वजस्य सम्पातै रक्षिभिः स निवेदितः अनिरुद्धस्य वाणेन युद्धमासीत्सदारुणम्
रक्षकांनी धाव घेऊन त्याची वार्ता वाणध्वजास कळविली; तेव्हा अनिरुद्ध व बाण यांच्यात अत्यंत भीषण युद्ध झाले।
Verse 48
श्रुत्वा तु नारदात् कृष्णः प्रद्युम्नबलभद्रवान् गरुडस्थोथ जित्वाग्नीन् ज्वरं माहेश्वरन्तथा
नारदाकडून हे ऐकून कृष्ण प्रद्युम्न व बलभद्रासह गरुडावर आरूढ झाला; आणि अग्नींना जिंकून माहेश्वर ज्वरालाही वश केले।
Verse 49
हरिशङ्करयोर्युद्धं बभूवाथ शराशरि नन्दिविनायकस्कन्दमुखास्तार्क्षादिभिर्जिताः
मग हरि व शंकर यांचे बाण-प्रतिबाणांचे युद्ध झाले; आणि नंदी, विनायक, स्कंद इत्यादी तार्क्ष्य (गरुड) व त्याच्या सहकाऱ्यांनी जिंकले।
Verse 50
जृम्भते शङ्करे नष्टे जृम्भणास्त्रेण विष्णुना छिन्नं सहस्रं बाहूनां रुद्रेणाभयमर्थितम्
विष्णूने जृम्भणास्त्राने शंकराला जांभई येऊन निष्क्रिय केले; तेव्हा विष्णूच्या हजार भुजा छिन्न झाल्या आणि रुद्राने त्याच्याकडून अभयाची हमी मागितली।
Verse 51
विष्णुना जीवितो वाणो द्विबाहुः प्राब्रवीच्छिवम् त्वया यदभयं दत्तं वाणस्यास्य मया च तत्
विष्णूने जीवदान दिलेल्या वाणाविषयी द्विभुज शिव म्हणाला—“या वाणाला तू जे अभय दिलेस, तेच अभय मीही मान्य करीत आहे।”
Verse 52
आवयोर् नास्ति भेदो वै भेदी नरकमाप्नुयात् शिवाद्यैः पूजितो विष्णुः सोनिरुद्ध उषादियुक्
“आमच्यात खरोखर भेद नाही; जो भेद करील तो नरकास जाईल. शिवादी देवांनी पूजिला जाणारा विष्णू तोच उषा-आदींसह अनिरुद्ध आहे।”
Verse 53
द्वारकान्तु गतो रेमे उग्रसेनादियादवैः अनिरुद्धात्मजो वज्रो मार्कण्डेयात्तु सर्ववित्
तो द्वारकेस जाऊन उग्रसेनादी यादवांमध्ये आनंदाने राहिला. आणि अनिरुद्धाचा पुत्र वज्र, मार्कण्डेयांच्या उपदेशाने सर्ववित् (सर्वज्ञसम) झाला.
Verse 54
बलभद्रः प्रलम्बघ्नो यमुनाकर्षणो ऽभवत् द्विविदस्य कपेर्भेत्ता कौरवोन्मादनाशनः
तो बलभद्र म्हणून प्रसिद्ध झाला—प्रलंबाचा वध करणारा, यमुनेला ओढून वळविणारा, वानर द्विविदाचा भेदक/संहारक, आणि कौरवांच्या उन्मादाचा नाश करणारा.
Verse 55
हरी रेमेनेकमूर्तो रुक्मिण्यादिभिरीश्वरः पुत्रानुत्पादयामास त्वसंख्यातान् स यादवान् हरिवंशं पठेत् यः स प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्
एकमूर्ती परमेश्वर हरि रुक्मिणी आदी राण्यांसह रमला व असंख्य यादव पुत्र उत्पन्न केले। जो हरिवंशाचे पठण करतो, तो इच्छित फल प्राप्त करून अखेरीस हरिला प्राप्त होतो।
Frequently Asked Questions
It legitimizes Kṛṣṇa’s avatāra through lineage mapping and then demonstrates dharma-restoration through a compressed sequence of Vraja, Mathurā, and Dvārakā episodes, ending with a recitation phala that frames the narrative as sādhanā.
The chapter articulates Hari–Śaṅkara abheda: Viṣṇu and Śiva are declared non-different, and sectarian distinction-making is condemned as spiritually harmful.
It links bhakti (Kṛṣṇa-līlā remembrance), dharma (tyrant-slaying and protection of society), and mantra-like practice (tri-sandhyā recitation of Devī names) with a phalaśruti promising both desired aims (bhukti) and attainment of Hari (mokṣa-oriented culmination).