Adhyaya 11

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे युद्धकाण्डवर्णनं नाम दशमो ऽध्यायः अथ एकादशो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच राज्यस्थं राघवं जग्मुर् अगस्त्याद्याः सुपूजिताः धन्यस्त्वं विजयी यस्माद् इन्द्रजिद्विनिपातितः

अशा प्रकारे आदिमहापुराण अग्निपुराणातील रामायण-प्रसंगात ‘युद्धकाण्डवर्णन’ नावाचा दहावा अध्याय समाप्त झाला। आता ‘श्रीरामावतारवर्णन’ नावाचा अकरावा अध्याय आरंभ होतो। नारद म्हणाले—राज्यात स्थित राघवाकडे अगस्त्यादी ऋषी, यथोचित पूजिले जाऊन, आले। हे विजयी, तू धन्य आहेस; कारण इंद्रजित् पाडला गेला आहे।

Verse 2

ब्रह्मात्मजः पुलस्त्योभूत् विश्रवास्तस्य नैकषी पुष्पोत्कटाभूत् प्रथमा तत्पुत्रोभूद्धनेश्वरः

ब्रह्म्याचा मानसपुत्र पुलस्त्य झाला; त्याचा पुत्र विश्रवा होता। विश्रवाची पत्नी नैकषी होती; आणि त्याची प्रथम पत्नी/संगिनी पुष्पोत्कटा होती। तिच्यापासून धनेश्वर (कुबेर) उत्पन्न झाला।

Verse 3

नैकष्यां रावणो जज्ञे विंशद्बाहुर्दशाननः स्वर्गमार्गेण वै गत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तपसा ब्रह्मदत्तेन वरेण जितदैवतः

नैकषा येथे रावणाचा जन्म झाला—तो वीस बाहूंचा व दहा मुखांचा होता. (चिन्हित हस्तलिखित-पाठात ‘तो स्वर्गमार्गाने गेला’ असेही आहे.) तपस्येने ब्रह्मदेवाने दिलेल्या वरामुळे तो देवतांना जिंकणारा झाला.

Verse 4

कुम्भकर्णः सनिद्रो ऽभूद् धर्मिष्ठो ऽभूद्विभीषणः स्वसा शूर्पणखा तेषां रावणान्मेघनादकः

कुंभकर्ण सदैव निद्रालु (निद्राबद्ध) होता; विभीषण धर्मनिष्ठ होता; त्यांची बहीण शूर्पणखा होती; आणि रावणापासून मेघनाद जन्मला.

Verse 5

इन्द्रं जित्वेन्द्रजिच्चाभूद् रावणादधिको बली हतस्त्वया लक्ष्मणेन देवादेः क्षेममिच्छता

इंद्राला जिंकून तो ‘इंद्रजित्’ म्हणून प्रसिद्ध झाला, रावणापेक्षाही अधिक बलवान महावीर. परंतु देवांच्या आद्य (इंद्र) यांच्या क्षेम-सुरक्षेची इच्छा करणाऱ्या तू लक्ष्मणाने त्याचा वध केला.

Verse 6

इत्युक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्याद्या नमस्कृताः देवप्रार्थितरामोक्तः शत्रुघ्नो लवणार्दनः

असे बोलून अगस्त्यादी ब्राह्मण-ऋषी योग्य नमस्कार स्वीकारून निघून गेले. नंतर देवांच्या प्रार्थनेवर रामाच्या आज्ञेने लवणाचा संहार करणारा शत्रुघ्न प्रस्थानास निघाला.

Verse 7

अभूत् पूर्मथुरा काचित् रामोक्तो भरतो ऽवधीत् कोटित्रयञ्च शैलूष- पुत्राणां निशितैः शरैः

पूर्वी ‘मथुरा’ नावाची एक वस्ती/नगरी होती. रामाच्या आज्ञेने भरताने तीक्ष्ण बाणांनी शैलूषाच्या पुत्रांचे तीन कोटी (तीस दशलक्ष) संहार केले.

Verse 8

शैलूषं दुष्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम् तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

सिंधूतीरी राहणारा दुष्ट गंधर्व शैलूष, तसेच तक्ष व पुष्कर हे पुत्र—यांना त्यांच्या त्यांच्या प्रदेशांत स्थापून तो पुढे निघाला.

Verse 9

भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः

भरत शत्रुघ्नासह पुढे गेला; राघव (राम) यांचे पूजन करीत तो दृढ राहिला. धर्मात्मा रामाने रणात दुष्टांचा नाश करून शिष्ट व सदाचारी जनांचे पालन केले.

Verse 10

पुत्रौ कुशलवौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्

वाल्मीकीच्या आश्रमात कुश व लव हे दोन श्रेष्ठ पुत्र जन्मले. लोकापवादामुळे त्यागल्या गेलेल्या (सीतेचे) ते, तिच्या सुचरित्राचे श्रवण झाल्यावर, नंतर ओळखले गेले.

Verse 11

राज्येभिषिच्य ब्रह्माहम् अस्मीति ध्यानतत्परः दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च

राज्याभिषेक झाल्यावर ‘मी ब्रह्म आहे’ या भावनेत ध्याननिष्ठ राहावे; दहा हजार वर्षे आणि (पुन्हा) दहा शत वर्षे.

Verse 12

राज्यं कृत्वा क्रतून् कृत्वा स्वर्गं देवार्चितो ययौ सपौरः सानुजः सीता- पुत्रो जनपदान्वितः

राज्यकारभार करून आणि यज्ञादि क्रतू करून, देवांनी पूजित तो स्वर्गास गेला—नगरवासीयांसह, अनुजांसह, सीतेच्या पुत्रांसह आणि आपल्या जनपदातील लोकांसह.

Verse 13

अग्निर् उवाच वाल्मीकिर् नारदाच्छ्रुत्वा रामायणमकारयत् सविस्तरं यदेतच्च शृणुयात्स दिवं व्रजेत्

अग्नी म्हणाला—नारदांकडून ऐकून वाल्मीकींनी रामायण सविस्तर रचले. जो हे श्रद्धेने ऐकतो तो स्वर्गलोकास प्राप्त होतो.