Adhyaya 65: The Sovereignty Vow and the Cycle of Tithi-Based Observances

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सार्वभौमव्रतं चान्यत् कथयामि समासतः । येन सम्यक्कृतेनाशु सार्वभौमो नृपो भवेत् ॥ ६५.१ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—‘സാർവഭൗമവ്രതം’ എന്ന മറ്റൊരു വ്രതം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു; അത് ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ രാജാവ് വേഗത്തിൽ സർവ്വഭൗമ ചക്രവർത്തിയാകും.

Verse 2

कार्तिकस्य तु मासस्य दशमी शुक्लपक्षिका । तस्यां नक्ताशनो नित्यं दिक्षु शुद्धबलिं हरेत् ॥ ६५.२ ॥

കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദശമിയിൽ നിത്യമായി രാത്രിയിൽ മാത്രം ആഹാരം കഴിക്കണം; ദിക്കുകളിലേക്കു ശുദ്ധ ബലി (നൈവേദ്യം) അർപ്പിക്കണം।

Verse 3

विचित्रैः कुसुमैर्भक्त्या पूजयित्वा द्विजोत्तमान् । दिशां तु प्रार्थनां कुर्यान् मन्त्रेणानेन सुव्रतः । सर्वा भवन्त्यः सिद्ध्यन्तु मम जन्मनि जन्मनि ॥ ६५.३ ॥

വിവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ ഭക്തിയോടെ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ പൂജിച്ച ശേഷം, സുവ്രതൻ ഈ മന്ത്രത്തോടെ ദിക്കുകളോടു പ്രാർത്ഥിക്കണം— “ഹേ പൂജ്യ ദിക്കുകളേ, എന്റെ ജന്മജന്മങ്ങളിൽ എല്ലാം സിദ്ധിക്കട്ടെ।”

Verse 4

एवमुक्त्वा बलिं तासु दत्त्वा शुद्धेन चेतसा । ततो रात्रौ तु भुञ्जीत दध्यन्नं तु सुसंस्कृतम् ॥ ६५.४ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശുദ്ധചിത്തത്തോടെ ആ ദിക്കുകളിലേക്കു ബലി അർപ്പിച്ച ശേഷം, രാത്രിയിൽ നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ ദധ്യന്നം (തൈര്-ചോറ്) ഭുജിക്കണം।

Verse 5

पूर्वं पश्चाद्यथेष्टं तु एवं संवत्सरं नृप । यः करोति नरो नित्यं तस्य दिग्विजयो भवेत् ॥ ६५.५ ॥

ഹേ രാജാവേ! ഒരാൾ ഇങ്ങനെ ഒരു വർഷം നിത്യമായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ—ആദ്യം കിഴക്കോട്ടും പിന്നെ പടിഞ്ഞാറോട്ടും, ഇഷ്ടാനുസാരം—അവന് ദിഗ്വിജയം, അഥവാ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വിജയം ലഭിക്കും।

Verse 6

एकादश्यां तु यत्नेन नरः कुर्याद् यथाविधि । मार्गशीर्षे शुक्लपक्षादारभ्याब्दं विचक्षणः । तद् व्रतं धनदस्येष्टं कृतं वित्तं प्रयच्छति ॥ ६५.६ ॥

ഏകാദശിയിൽ മനുഷ്യൻ പരിശ്രമത്തോടെ വിധിപ്രകാരം ഈ അനുഷ്ഠാനം ചെയ്യണം. മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് വിവേകി ഒരുവർഷം പാലിക്കണം. ഈ വ്രതം ധനദൻ (കുബേരൻ)ക്ക് പ്രിയം; അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ധനം നൽകുന്നു।

Verse 7

एकादश्यां निराहारो यो भुङ्क्ते द्वादशीदिने । शुक्ले वाऽप्यथवा कृष्णे तद्व्रतं वैष्णवं महत् ॥ ६५.७ ॥

ഏകാദശിയിൽ നിരാഹാരനായി ഇരുന്നു ദ്വാദശിദിനത്തിൽ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ—ശുക്ലപക്ഷമായാലും കൃഷ്ണപക്ഷമായാലും—അത് മഹത്തായ വൈഷ്ണവവ്രതമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 8

एवं चीर्णसुघोराणि हन्ति पापानि रपार्थिव । त्रयोदश्यां तु नक्तेन धर्मव्रतमथोच्यते ॥ ६५.८ ॥

ഇങ്ങനെ അനുഷ്ഠിച്ച അത്യന്തം ഘോരവ്രതങ്ങൾ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ഹേ ഭൂമീ. ത്രയോദശിയിൽ രാത്രി മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന വ്രതം ‘ധർമ്മവ്രതം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 9

शुक्लपक्षे फाल्गुनस्य तथारभ्य विचक्षणः । रौद्रं व्रतं चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे विशेषतः । माघमासादथारभ्य पूर्णं संवत्सरं नृप ॥ ६५.९ ॥

ഹേ വിവേകമുള്ള രാജാവേ, ഫാൽഗുണ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് റൗദ്രവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; പ്രത്യേകിച്ച് കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ. മാഘമാസത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം അത് പൂർത്തിയാക്കണം।

Verse 10

इन्दुव्रतं पञ्चदश्यां शुक्लायां नक्तभोजनम् । पितृव्रतममावास्यामिति राजन् तथेरितम् ॥ ६५.१० ॥

ഹേ രാജാവേ, ശുക്ലപക്ഷ പഞ്ചദശിയിൽ രാത്രി മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന ‘ഇന്ദുവ്രതം’; അമാവാസ്യയിൽ ‘പിതൃവ്രതം’—ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 11

दश पञ्च च वर्षाणि य एवṃ कुरुते नृप । तिथिव्रतानि कस्तस्य फलं व्रतप्रमाणतः ॥ ६५.११ ॥

ഹേ നൃപാ, ഇങ്ങനെ പത്തും അഞ്ചും വർഷങ്ങൾ തിഥിവ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവന്റെ വ്രതപ്രമാണാനുസൃത ഫലം ആരാണ് പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയുക?

Verse 12

अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । यष्टानि तेन राजेन्द्र कल्पोक्ताः क्रतवस्तथा ॥ ६५.१२ ॥

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് അശ്വമേധയാഗങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് രാജസൂയകർമ്മങ്ങളും നടത്തി; കൂടാതെ കല്പത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റ് ക്രതുക്കളും വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 13

एकमेव कृतं हन्ति व्रतं पापानि नित्यशः । यः पुनः सर्वमेतद्धि कुर्यान्नरवरात्मज । स शुद्धो विरजो लोकानाप्नोति सकलं नृप ॥ ६५.१३ ॥

ഒരു വ്രതം മാത്രം അനുഷ്ഠിച്ചാലും അത് നിത്യമായി പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഹേ നരവരാത്മജ! ഇവയൊക്കെയും യഥാവിധി ചെയ്യുന്നവൻ ശുദ്ധനും മലിനതാരഹിതനും ആയി, ഹേ നൃപാ, സകല ലോകങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു।