Adhyaya 53: The Origin Account of Saptamūrti Svara and the Emergence of Saṃbhūti through Vibhūti

Verse 1

भद्राश्व उवाच । मत्प्रश्नविषये ब्रह्मन् कथेयं कथिता त्वया । तस्या विभूतिरभवत् कस्य केन कृतॆन ह ॥ ५३.१ ॥

ഭദ്രാശ്വൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ ചോദ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിങ്ങൾ ഈ കഥ പറഞ്ഞു. അതിന്റെ അത്ഭുത വിഭൂതി ആരുടെ കാരണത്താൽ, ഏത് കർമം മൂലമാണ് സംഭവിച്ചത്?

Verse 2

अगस्त्य उवाच । आगतेयं कथा चित्रा सर्वस्य विषये स्थिता । त्वद्देहे मम देहे च सर्वजन्तुषु सा समा ॥ ५३.२ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ആഗതേയയെ സംബന്ധിച്ച ഈ കഥ അത്ഭുതകരമാണ്; അത് എല്ലാ വിഷയങ്ങളിലും സ്ഥാപിതമാണ്. നിന്റെ ദേഹത്തിലും എന്റെ ദേഹത്തിലും, എല്ലാ ജീവികളിലും അതു ഒരുപോലെ തന്നെയാണ്.

Verse 3

तस्यां सम्भूतिमिच्छन् यस्तस्योपायं स्वयं परम् । पशुपालात् समुत्पन्नो यश्चतुष्पाच्चतुर्मुखः ॥ ५३.३ ॥

അവളിൽ (ഭൂമിയിൽ) പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിച്ചവൻ, ആ പ്രത്യക്ഷതയ്ക്കു താനേ പരമോപായമായി. അവൻ ഒരു പശുപാലനിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു; ചതുഷ്പാദനായിട്ടും ചതുര്മുഖനായി മാറി.

Verse 4

स गुरुः स कथायास्तु तस्याश्चैव प्रवर्तकः । तस्य पुत्रः स्वरो नाम सप्तमूर्तिंरसौ स्मृतः ॥ ५३.४ ॥

അവൻ ഗുരുവായിരുന്നു; ആ കഥയുടെ പ്രവർത്തകനും അവൻ തന്നെയായിരുന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ ‘സ്വര’ എന്ന പേരുള്ളവൻ; ‘സപ്തമൂർത്തിംരസ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 5

तेन प्रोक्तं तु यत्किञ्चित् चतुर्णां साधनं नृप । ऋगर्थानां चतुर्भिस्ते तद्भक्त्याराध्यतां ययुः ॥ ५३.५ ॥

ഹേ രാജാവേ! അദ്ദേഹം നാലു (പുരുഷാർത്ഥ)ങ്ങളിലേക്കുള്ള സാധനമായി എന്തെല്ലാം ഉപദേശിച്ചുവോ, ഋക്‌മന്ത്രങ്ങളുടെ അർത്ഥങ്ങളിൽ നിഷ്ഠരായ ആ നാലുപേരും ഭക്തിയോടെ ആ തത്ത്വം/ദേവതയെ ആരാധിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 6

चतुर्णां प्रथमो यस्तु चतुःशृङ्गसमास्थितः । वृषद्वितीयस्तत्प्रोक्तमार्गेणैव तृतीयकः । चतुर्थस्तत्प्रणीतस्तां पूज्य भक्त्या सुतं व्रजेत् ॥ ५३.६ ॥

നാലുപേരിൽ ആദ്യൻ ചതുഃശൃംഗത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ; രണ്ടാമൻ ‘വൃഷ’ എന്നു പ്രസ്താവിതൻ; മൂന്നാമൻ പ്രസ്താവിച്ച മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയേ പ്രാപ്യമാകുന്നു; നാലാമൻ ആ ഉപദേശത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു. അവളെ ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച് (ദിവ്യ) പുത്രന്റെ അടുക്കൽ പോകണം।

Verse 7

सप्तमूर्त्तेष्टु चरितं शुश्रुवुः प्रथमं नृप । ब्रह्मचर्येण वर्त्तेत द्वितीयोऽस्य सनातनः ॥ ५३.७ ॥

ഹേ രാജാവേ! അവർ ആദ്യം സപ്തമൂർത്തികളുടെ ചരിതം ശ്രവിച്ചു. ഈ സനാതന ഉപദേശത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തേതു—ബ്രഹ്മചര്യാനുസരിച്ച് ജീവിക്കണം എന്നതാണ്।

Verse 8

ततो भृत्यादिभरणं वृषभारोहणं त्रिषु । वनवासश्च निर्दिष्ट आत्मस्थे वृषभे सति ॥ ५३.८ ॥

അതിനുശേഷം ഭൃത്യാദികളുടെ ഭരണം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടു; മൂന്നിൽ വൃഷഭാരോഹണവും; വൃഷഭം ആത്മത്തിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുമ്പോൾ വനവാസവും വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 9

अहमस्मि वदत्यन्यश्चतुर्द्धा एकधा द्विधा । भेदभिन्नसहोत्पन्नास्तस्यापत्यानि जज्ञिरे ॥ ५३.९ ॥

‘ഞാനാണ്’ എന്നു മറ്റൊന്ന് പറയുന്നു—ചതുര്വിധമായി, ഏകമായി, ദ്വിധമായി. ആ ഒരുവനിൽ നിന്ന് ഭേദത്താൽ വിഭിന്നമായി, സഹോത്പന്നമായ സന്തതികൾ ജനിച്ചു।

Verse 10

नित्यानित्यस्वरूपाणि दृष्ट्वा पूर्वं चतुर्मुखः । चिन्तयामास जनकं कथं पश्याम्यहं नृप ॥ ५३.१० ॥

നിത്യവും അനിത്യവും ആയ സ്വരൂപങ്ങളെ മുമ്പേ കണ്ട ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവ് ചിന്തിച്ചു— “ഹേ നൃപാ! ഞാൻ ജനകനെ എങ്ങനെ ദർശിക്കും?”

Verse 11

मदीयस्य पितुर्ये हि गुणा आसन् महात्मनः । न ते सम्प्रति दृश्यन्ते स्वारापत्येषु केषुचित् ॥ ५३.११ ॥

എന്റെ മഹാത്മനായ പിതാവിനുണ്ടായിരുന്ന ഗുണങ്ങൾ— അവ ഇപ്പോൾ അവന്റെ സ്വന്തം സന്തതികളിൽ ആരിലും കാണപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 12

पितुः पुत्रस्य यः पुत्रः स पितामहनामवान् । एवं श्रुतिः स्थिता चेयं स्वारापत्येषु नान्यथा ॥ ५३.१२ ॥

പിതാവിന്റെ പുത്രന് ജനിക്കുന്ന പുത്രൻ ‘പിതാമഹൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നു. സന്തതി-പരമ്പരയെക്കുറിച്ച് ഈ ശ്രുതി-ആധാരിത പ്രമാണം ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിതം; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല।

Verse 13

क्वापि संपत्स्यते भावो द्रष्टव्यश्चापि ते पिता । एवं नीतेऽपि किं कार्यमिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५३.१३ ॥

“എവിടെയെങ്കിലും കാര്യങ്ങൾ ശുഭമായി തീരും; നിന്റെ പിതാവിനെയും ദർശിക്കണം.” ഇങ്ങനെ കൊണ്ടുപോയിട്ടും അവൻ “എന്ത് ചെയ്യണം?” എന്ന ചിന്തയിൽ മുഴുകി.

Verse 14

तस्य चिन्तयतः शस्त्रं पितृकं पुरतो बभौ । तेन शस्त्रेण तं रोषान्ममन्थ स्वमन्तिके ॥ ५३.१४ ॥

അവൻ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ പിതൃപരമ്പരയിലെ ഒരു ആയുധം അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ക്രോധത്തോടെ അവൻ ആ ആയുധംകൊണ്ട് അടുത്തുതന്നെ അവനെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 15

तस्मिन् मथितमात्रे तु शिरस्तस्यापि दुर्ग्रहम् । नालिकेरफलाकारं चतुर्वक्त्रोऽन्वपश्यत ॥ ५३.१५ ॥

ആ മഥനം പൂർത്തിയായ ഉടൻ അവൻ അതിന്റെ ശിരസ്സും കണ്ടു—പിടിക്കുവാൻ ദുഷ്കരം—തേങ്ങാഫലത്തിന്റെ ആകൃതിയുള്ളത്; ചതുര്മുഖൻ അതിനെ ദർശിച്ചു.

Verse 16

तच्छावृतं प्रधानेन दशधा संवृतो बभौ । चतुष्पादेन शस्त्रेण चिच्छेद तिलकाण्डवत् ॥ ५३.१६ ॥

അത് പ്രധാനം (ആദിപ്രകൃതി) കൊണ്ട് ആവൃതമായി പത്തുവിധമായി മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി. പിന്നെ അവൻ ചതുഷ്പാദ ശസ്ത്രംകൊണ്ട് അതിനെ എള്ളിൻ തണ്ടുപോലെ വെട്ടി.

Verse 17

प्रकामं तिलसंच्छिन्नॆ तदमूलौ न मे बभौ । अहं त्वहं वदन्भूतं तमप्येवमथाच्छिनत् ॥ ५३.१७ ॥

ഇഷ്ടംപോലെ എള്ളുതുള്ളികളായി മുറിച്ചിട്ടും അതിന്റെ മൂലം എനിക്ക് പ്രത്യക്ഷമായില്ല. പിന്നെ ‘ഞാൻ തന്നേ ഞാൻ’ എന്നു പറയുന്ന ആ ഭാവവും അതിനെയും അതേവിധം വീണ്ടും മുറിച്ചു.

Verse 18

तस्मिन् छिन्ने तदस्यांसे ह्रस्वमन्यमवेक्षत । अहं भूतादि वः पञ्च वदन्तं भूतिमन्तिकात् ॥ ५३.१८ ॥

ആ ഭാഗം മുറിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ അതേ അംശത്തിൽ മറ്റൊരു ചെറുരൂപം കണ്ടു. സമീപത്ത് പഞ്ചഭൂതങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ‘ഞാൻ ഭൂതങ്ങളുടെ ആദിയാണ്’ എന്നു പറയുന്നവനെയും കണ്ടു.

Verse 19

तमप्येवमथो छित्त्वा पञ्चाशून्यममीक्षत । कृत्वावकाशं ते सर्वे जल्पन्त इदमन्तिकात् ॥ ५३.१९ ॥

പിന്നെ അവനെയും അതേവിധം മുറിച്ചപ്പോൾ അവർ ‘അമ്പത്’ എന്ന സമുച്ചയം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു. ഇടം ഒരുക്കി അവർ എല്ലാവരും സമീപത്തു നിന്നു ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചു.

Verse 20

तमप्यसङ्गशस्त्रेण चिच्छेद तिलकाण्डवत् । तस्मिँच्छिन्ने दशांशेन ह्रस्वमन्यमपश्यत ॥ ५३.२० ॥

അദ്ദേഹം അവനെയും 'അസംഗം' എന്ന ആയുധം കൊണ്ട് എള്ളിൻ തണ്ടുപോലെ മുറിച്ചു കളഞ്ഞു. അത് മുറിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അതിനേക്കാൾ പത്തിലൊന്ന് ചെറുതായ മറ്റൊന്നിനെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.

Verse 21

पुरुषं रूपशस्त्रेण तं छित्त्वाऽन्यमपश्यत । तद्वद् ह्रस्वं सितं सौम्यं तमप्येवं तदाऽकरोत ॥ ५३.२१ ॥

ആ പുരുഷനെ 'രൂപ' ശസ്ത്രം കൊണ്ട് മുറിച്ചതിനുശേഷം അദ്ദേഹം മറ്റൊരാളെ കണ്ടു. അതുപോലെ, കുറിയവനും വെളുത്തവനും സൗമ്യനുമായ അവനെയും അപ്പോൾ അതേ രീതിയിൽ തന്നെ ചെയ്തു.

Verse 22

एवं कृते शरीरं तु ददर्श स पुनः प्रभुः । स्वकीयमेवाकाश्यन्तः पितरं नृपसत्तम ॥ ५३.२२ ॥

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! ഇപ്രകാരം ചെയ്തപ്പോൾ ആ പ്രഭു വീണ്ടും ശരീരത്തെ കണ്ടു; ആകാശത്തിനുള്ളിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ പിതാവിനെത്തന്നെ ദർശിച്ചു.

Verse 23

त्रसरेणुसमं मूर्त्या अव्यक्तं सर्वजन्तुषु । समं दृष्ट्वा परं हर्षं उभे विसस्वरार्त्तवित् ॥ ५३.२३ ॥

എല്ലാ ജീവികളിലും ഒരുപോലെ വസിക്കുന്ന, പൂമ്പൊടി പോലെ സൂക്ഷ്മവും അവ്യക്തവുമായ രൂപത്തെ കണ്ട് അവർ രണ്ടുപേരും പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു.

Verse 24

एवंविधोऽसौ पुरुषः स्वरनाम महातपाः । मूर्त्तिस्तस्य प्रवृत्ताख्यं निवृत्ताख्यं शिरो महत् ॥ ५३.२४ ॥

മഹാനായ തപസ്വിയായ 'സ്വരൻ' എന്ന് പേരുള്ള പുരുഷൻ ഇപ്രകാരമുള്ളവനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപം 'പ്രവൃത്തി' എന്നും മഹത്തായ ശിരസ്സ് 'നിവൃത്തി' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 25

एतस्मादेव तस्याशु कथया राजसत्तम । संभूतिरभवद् राजन् विवृत्तिस्त्वेष एव तु ॥ ५३.२५ ॥

ഹേ രാജസത്തമാ! അവന്റെ ഈ വൃത്താന്തം കൊണ്ടുതന്നെ शीഘ്രം അവന്റെ സംഭൂതി (പുനഃപ്രാദുര്ഭാവം) ഉണ്ടായി. ഹേ രാജൻ, സംഭവങ്ങൾ നടന്നതുപോലെ ഇതുതന്നെയാണ് ക്രമം.

Verse 26

एषेतिहासः प्रथमः सर्वस्य जगतो भृशम् । य इमं वेत्ति तत्त्वेन साक्षात् कर्मपरो भवेत् ॥ ५३.२६ ॥

ഈ പവിത്ര ഇതിഹാസം സർവ്വ ജഗത്തിനും അത്യന്തം പ്രധാനമാണ്. ഇതിനെ തത്ത്വതഃ (യഥാർത്ഥമായി) അറിയുന്നവൻ നേരിട്ട് ധർമ്മസമ്മത കർമത്തിൽ പരായണനാകുന്നു.