Adhyaya 35: The Account of Soma’s Decline and Restoration, and the Paurṇamāsī Observance

Verse 1

महातपा उवाच । ब्रह्मणो मानसः पुत्रः अत्रिर्नाम महातपाः । तस्य पुत्रोऽभवत्सोमो दक्षजामातृतां गतः ॥ ३५.१ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—അത്രി എന്ന മഹാതപസ്വി ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രനായിരുന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ സോമൻ; അവൻ ദക്ഷന്റെ ജാമാതാവായി.

Verse 2

सप्तविंशति याः कन्या दाक्षायण्यः प्रकीर्तिताः । सोमपत्‍न्योऽतिमन्तव्यास्तासां श्रेष्ठा तु रोहिणी ॥ ३५.२ ॥

ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരായി പ്രസിദ്ധമായ ഇരുപത്തേഴു കന്യകൾ സോമന്റെ (ചന്ദ്രന്റെ) ഭാര്യമാരെന്നായി മനസ്സിലാക്കണം; അവരിൽ രോഹിണി ശ്രേഷ്ഠയാണ്.

Verse 3

तामेव रमते सोमो नेतराः इति शुश्रुमः । इतराः प्रोचुरागत्य दक्षस्यासमतां शशेः ॥ ३५.३ ॥

സോമൻ അവളോടു മാത്രം (രോഹിണിയോടു മാത്രം) രമിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവരോടല്ല എന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടു. മറ്റു ഭാര്യമാർ വന്ന് ചന്ദ്രന്റെ അസമമായ പെരുമാറ്റം ദക്ഷനോട് അറിയിച്ചു.

Verse 4

दक्षोऽप्यसकृदागत्य तमुवाच स नाकरॊत् । समतां सोऽपि तं दक्षः शशापान्तरहितो भव ॥ ३५.४ ॥

ദക്ഷനും പലവട്ടം വന്ന് അവനോട് പറഞ്ഞു; എന്നാൽ അവൻ അനുസരിച്ചില്ല. അപ്പോൾ ദക്ഷൻ അവനെ ശപിച്ചു— “നീ അന്തർഹിതനായി, ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അദൃശ്യമാകുക।”

Verse 5

एवं शप्तस्तु दक्षेण सोमो देहं त्यजेदथ । उवाच सोमो दक्षं तु भवानेवं भविष्यति । अनेकजो विहायेमं ब्रह्मदेहं सनातनम् ॥ ३५.५ ॥

ദക്ഷന്റെ ശാപത്താൽ ശപിക്കപ്പെട്ട സോമൻ അപ്പോൾ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു. സോമൻ ദക്ഷനോട് പറഞ്ഞു— “നിനക്കും ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും; അനേകം ജന്മങ്ങൾ എടുത്ത് നീയും ഈ സനാതനമായ, ബ്രഹ്മപ്രദത്ത ദേഹം വിട്ടുകളയും।”

Verse 6

एवमुक्त्वा क्षयं सोम आगमद् दक्षशापतः । देवा मनुष्याः पशवो नष्टे सोमे सवीरुधः ॥ ३५.६ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം സോമൻ ദക്ഷശാപം മൂലം ക്ഷയാവസ്ഥയിൽ എത്തി. സോമൻ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, സസ്യലതാദികൾ—എല്ലാം നാശത്തിലേക്ക് വീണു.

Verse 7

क्षीणाभवंस्तदा सर्वा ओषध्यश्च विशेषतः । क्षयं गच्छद्भिरत्यर्थमोषधीभिः सुरर्षभाः ॥ ३५.७ ॥

അപ്പോൾ എല്ലാ ഔഷധികളും ക്ഷീണിച്ചു; പ്രത്യേകിച്ച് ഔഷധസസ്യങ്ങൾ. ഓ ദേവവൃഷഭന്മാരേ, ഔഷധികൾ അത്യന്തം ക്ഷയത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ അവർക്കും ക്ഷീണം ബാധിച്ചു.

Verse 8

मूलेषु वीरुधां सोमः स्थित इत्यूचुरातुराः । तेषां चिन्ताऽभवत् तीव्रा विष्णुं च शरणं ययुः ॥ ३५.८ ॥

ആതുരരായി അവർ പറഞ്ഞു— “സോമൻ സസ്യങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.” അവരുടെ ആശങ്ക അതിതീവ്രമായി, അവർ ശരണമായി വിഷ്ണുവിനെ സമീപിച്ചു.

Verse 9

भगवानाह तान् सर्वान् ब्रूत किं क्रियते मया । ते चोचुर्देव दक्षेण शप्तः सोमो विनाशितः ॥ ३५.९ ॥

ഭഗവാൻ അവരൊക്കെയോടും പറഞ്ഞു—“പറയുവിൻ, എനിക്കാൽ എന്ത് ചെയ്യേണ്ടത്?” അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവാ, ദക്ഷന്റെ ശാപത്താൽ സോമൻ നശിച്ചിരിക്കുന്നു।”

Verse 10

तानुवाच तदा देवो मथ्यतां कलशोदधिः । ओषध्यः सर्वतो देवाः प्रक्षिप्याशु सुसंयतैः ॥ ३५.१० ॥

അപ്പോൾ ദേവൻ പറഞ്ഞു—“കലശ-സമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടട്ടെ. ഹേ ദേവന്മാരേ, എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ഔഷധികളെ വേഗത്തിൽ, സംയമത്തോടെ എറിയുക।”

Verse 11

एवमुक्त्वा ततो देवान् दध्यौ रुद्रं हरिः स्वयम् । ब्रह्माणं च तथा दध्यौ वासुकिं नेत्रकारणात् ॥ ३५.११ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഹരി സ്വയം ദേവന്മാരെ ധ്യാനിച്ചു—രുദ്രനെ ധ്യാനിച്ചു, അതുപോലെ ബ്രഹ്മാവിനെയും; കണ്ണുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാരണത്താൽ വാസുകിയെയും ധ്യാനിച്ചു।

Verse 12

ते सर्वे तत्र सहिताः ममन्थुर्वरुणालयम् । तस्मिंस्तु मथिते जातः पुनः सोमो महीपते ॥ ३५.१२ ॥

അവർ എല്ലാവരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു വരുണന്റെ ആലയമായ സമുദ്രത്തെ മഥിച്ചു. ആ മഥനത്തിൽ, ഹേ മഹീപതേ, സോമൻ വീണ്ടും ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 13

योऽसौ क्षेत्रज्ञसंज्ञो वै देहेऽस्मिन् पुरुषः परः । स एव सोमो मन्तव्यो देहिनां जीवसंज्ञितः । परेच्छया स मूर्तिं तु पृथक् सौम्यां प्रपेदिवान् ॥ ३५.१३ ॥

ഈ ദേഹത്തിൽ ‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പരമപുരുഷൻ തന്നെയാണ്, ദേഹികളിൽ ‘ജീവൻ’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്ന സോമൻ എന്നു മനസ്സിലാക്കണം. പരമേച്ഛയാൽ അവൻ വേറിട്ട, സൗമ്യമായ രൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 14

तमॆव देवमनुजाः षोडशेमाश्च देवताः । उपजीवन्ति वृक्षाश्च तथैवोषधयः प्रभुम् ॥ ३५.१४ ॥

മനുഷ്യരും ദേവതകളുടെ പതിനാറു ഗണങ്ങളും, അതുപോലെ വൃക്ഷങ്ങളും ഔഷധികളും—എല്ലാവരും ആ ഒരേ പ്രഭുവിനെ പോഷകസ്വാമിയായി ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്।

Verse 15

रुद्रस्तमेव सकलं दधार शिरसा तदा । तदात्मिका भवन्त्यापो विश्वमूर्तिरसौ स्मृतः ॥ ३५.१५ ॥

അപ്പോൾ രുദ്രൻ ആ സമസ്ത തത്ത്വത്തെയും തന്റെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു. ജലവും അതേ സ്വഭാവമയമാകുന്നു; അദ്ദേഹം ‘വിശ്വമൂർത്തി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 16

तस्य ब्रह्मा ददौ प्रीतः पौर्णमासीं तिथिं प्रभुः । तस्यामुपोषयेद् राजंस्तमर्थं प्रतिपादयेत् ॥ ३५.१६ ॥

പ്രസന്നനായ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് അവനു പൗർണമാസി തിഥി ദാനം ചെയ്തു. ആ ദിവസം, ഹേ രാജാവേ, ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ആ വ്രതോദ്ദേശ്യം സഫലമാക്കണം।

Verse 17

यवान्नहारश्च भवेत् तस्य ज्ञानं प्रयच्छति । कान्तिं पुष्टिं च राजेन्द्र धनं धान्यं च केवलम् ॥ ३५.१७ ॥

ആരെങ്കിലും യവം ആഹാരമായി സ്വീകരിച്ച് ജീവിച്ചാൽ, അത് അവനു ജ്ഞാനം നൽകുന്നു; ഹേ രാജേന്ദ്രാ, പ്രത്യേകിച്ച് കാന്തി, പുഷ്ടി, ധനം, ധാന്യവും നൽകുന്നു।