Adhyaya 215: Description of the Māhātmya of Gokarṇeśvara and Jaleśvara (Śaileśvara) in the Śleṣmātaka Forest

Verse 1

अथ गोकरणेश्वरजलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्॥ ब्रह्मोवाच॥ ततः शक्रः सुरगणैः सह सर्वैः समेत्य च॥ बुद्धिं चकार गमने मार्गितुं यत्र शङ्करः॥

ഇപ്പോൾ ഗോകർണേശ്വരനും ജലേശ്വരനും ഉള്ള മഹാത്മ്യവർണ്ണനം. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടി സംഗമിച്ച്, ശങ്കരൻ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലം തേടി പുറപ്പെടാൻ തീരുമാനിച്ചു।

Verse 2

तत उत्थाय ते देवाः सर्व एव शिलोच्चयात्॥ विहायसा ययुः शीघ्रं तेनैव सह नन्दिना॥

അപ്പോൾ ആ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ആ പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, അതേ നന്ദിയോടൊപ്പം, ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ വേഗത്തിൽ പോയി।

Verse 3

स्वर्लोकं ब्रह्मलोकं च नागलोकं च सर्वशः ॥ बभ्रमुस्त्रिदशाः सर्वे रुद्रान्वेषणतत्पराः ॥

രുദ്രനെ അന്വേഷിക്കുന്നതിൽ തൽപരരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും സ്വർലോകം, ബ്രഹ്മലോകം, നാഗലോകം എന്നിവിടങ്ങളിലൊക്കെയും എല്ലാടവും അലഞ്ഞു നടന്നു।

Verse 4

खिन्नाः क्लिष्टाश्च सुभृशं न पुनस्तत्पदं विदुः ॥ चतुःसमुद्रपर्यन्तसप्तद्वीपवतीं महीम् ॥

അവർ അത്യന്തം ക്ഷീണിതരും കഷ്ടിതരുമായിട്ടും ആ സ്ഥാനത്തെ അറിയാനായില്ല. നാലു സമുദ്രങ്ങളാൽ പരിമിതമായ, സപ്തദ്വീപസഹിതമായ ഭൂമിയെ അവർ അന്വേഷിച്ചു.

Verse 5

सशैलकाननोपेतां मार्गयद्भिर्हि तं सुरम् ॥ कन्दरेषु महाद्रीणां तुङ्गेषु शिखरेषु च ॥

ആ ദേവനെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് അവർ പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു—മഹാപർവതങ്ങളുടെ ഗുഹകളിലും ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളിലുമെല്ലാം.

Verse 6

विततेषु निकुञ्जेषु विहारेषु च सर्वतः ॥ विचिन्वद्भिः क्षितिमिमां तृणं द्विविदलीकृतम् ॥

വ്യാപിച്ചുനിന്ന നികുഞ്ജങ്ങളിലും വിനോദോദ്യാനങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും അവർ അന്വേഷിച്ചു; ഈ ഭൂമിയെ തിരഞ്ഞപ്പോൾ പുല്ലുപോലും രണ്ടായി പിളർന്നതുപോലെ ആയി.

Verse 7

न प्रवृत्तिः क्वचिदपि शम्भोरासाद्यते सुरैः ॥ यदा निर्विण्णमनसो मार्गमाणाः सुरास्तदा ॥

ദേവന്മാർക്ക് എവിടെയും ശംഭുവിന്റെ യാതൊരു അടയാളവും ലഭിച്ചില്ല. മനസ്സിൽ നിരാശയോടെ ദേവന്മാർ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ—

Verse 8

न पश्यन्ति शिवं तत्र तदेषां भयमाविशत् ॥ भीतास्ते संविदं कृत्वा सञ्चिन्त्य गुरुलाघवम् ॥

അവിടെ അവർ ശിവനെ കണ്ടില്ല; അപ്പോൾ ഭയം അവരെ പിടികൂടി. ഭീതരായി അവർ തമ്മിൽ ഒരു ഉടമ്പടി ചെയ്തു, ഗുരു-ലഘു (ലാഭനഷ്ട)ങ്ങൾ തൂക്കി ആലോചിച്ചു.

Verse 9

सम्भूयान्योऽन्यममराः मामेव शरणं ययुः ॥ तमेकाग्रेण मनसा शङ्करं लोकशङ्करम् ॥

അമരന്മാർ പരസ്പരം ഒന്നിച്ചുകൂടി എന്നെയേ ശരണമായി സമീപിച്ചു—ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ലോകഹിതകാരിയായ ശങ്കരനെ തേടി।

Verse 10

सर्वं त्रैलोक्यमस्माभिर्विचितं वै निरन्तरम् । श्लेष्मातकवनोद्देशं स्थानं मुक्त्वा महीतले ॥

ഞങ്ങൾ നിരന്തരം സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും അന്വേഷിച്ചു—ഭൂമിയിലെ ശ്ലേഷ്മാതക വനപ്രദേശമെന്ന ആ സ്ഥലം മാത്രം ഒഴികെ.

Verse 11

आगच्छध्वं गमिष्यामस्तमुद्देशं सुरोत्तमाः ॥ इत्येवमुक्त्वा तैः सर्वैस्तामाशां प्रस्थिताः वयम् ॥

“വരുവിൻ, ദേവോത്തമന്മാരേ, നാം ആ പ്രദേശത്തേക്ക് പോകാം.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവരൊക്കെയുമായി ഞങ്ങൾ ആ ദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्प्राप्ता विमानैः शीघ्रयायिभिः ॥ श्लेष्मातकवनं पुण्यं सिद्धचारणसेवितम् ॥

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വേഗഗാമിയായ വിമാനങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ എത്തി—സിദ്ധരും ചാരണരും സേവിക്കുന്ന പുണ്യമായ ശ്ലേഷ്മാതക വനത്തിലേക്ക്.

Verse 13

तस्मिन्सुरमणीयानि विविधानि शुचीनि च ॥ ध्यानस्थानानि रम्याणि बहूनि गुणवन्ति च

അവിടെ പലവിധമായി അത്യന്തം മനോഹരവും ശുദ്ധവുമായ സ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ധ്യാനത്തിനായി കൂടി അനേകം രമണീയ സ്ഥാനങ്ങൾ, ഉത്തമഗുണസമ്പന്നമായവ.

Verse 14

आश्रमारण्यभागेषु दरीणां विवरेषु च ॥ विभ्राजद्वनराजाकी नद्यश्च विमलोदकाः

ആശ്രമ-അരണ്യഭാഗങ്ങളിലും ഗുഹകളുടെ വിള്ളലുകളിലും, നിർമലവും ശുദ്ധവുമായ ജലം വഹിച്ച നദികൾ ദീപ്തിയായി ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 15

सिंहशार्दूलमहिषगोलाङ्गूलर्क्षवानरैः ॥ नादितं गजयूथैश्च मृगयूथैश्च तद्वनम्

ആ വനഭാഗം സിംഹം, വ്യാഘ്രം, മഹിഷം, കുരങ്ങ്, കരടി, വാനരം എന്നിവയുടെ നാദത്താലും, ആനക്കൂട്ടങ്ങളാലും മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളാലും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 16

प्रमुखे वासवं कृत्वा विविशुस्ते सुरास्तदा ॥ विमुच्य रथयानानि पद्भिः सिद्धादिसङ्कटम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ വാസവനെ (ഇന്ദ്രനെ) മുൻപിൽ നിർത്തി അകത്തു പ്രവേശിച്ചു; രഥവാഹനങ്ങൾ വിട്ട്, സിദ്ധാദികളാൽ നിറഞ്ഞ തിരക്കേറിയ പ്രദേശത്തിലൂടെ പാദചാരികളായി നീങ്ങി।

Verse 17

कन्दरोदरकूटेषु तरूणां गहनेषु च ॥ सर्वदेवमयं रुद्रं मार्गमाणाः शनैः शनैः

ഗുഹകളുടെ ഉള്ളാഴങ്ങളിലും ശിഖരങ്ങളിലും, വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഘനവനാന്തരങ്ങളിലും, സർവദേവമയനായ രുദ്രനെ അവർ പതുക്കെ പതുക്കെ അന്വേഷിച്ചു।

Verse 18

प्रविशन्तश्च ते देवा वनॊद्देशं क्वचिच्छुभे ॥ कदलीवनसञ्च्छन्ने फुल्लपादपशोभिते

അങ്ങനെ മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരുന്ന ദേവന്മാർ ഒരു ശുഭമായ വനപ്രദേശത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അത് വാഴക്കാടുകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും പുഷ്പിച്ച വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമായിരുന്നു।

Verse 19

मुक्ताचूर्णनिकाशाभिर्वालुकाभिस्ततस्ततः ॥ विक्रीडमानां ददृशुः कन्यां काश्चिन्मनोरमाम्

മുത്തുപൊടിപോലെയുള്ള മണലിൽ ഇവിടെ അവിടെ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു മനോഹര കന്യയെ അവർ കണ്ടു.

Verse 20

तत्र ते विबुधा दृष्ट्वा सर्वे मां समचोदयन् ॥ आद्योऽहं सर्वदेवानां कथमेतद्भवेदिति

അവിടെ അവളെ കണ്ട ആ ജ്ഞാനികൾ എല്ലാവരും എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു: ‘ഞാൻ സർവ്വദേവന്മാരിലും അഗ്രൻ—ഇത് എങ്ങനെ സംഭവിക്കും?’

Verse 21

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय विज्ञाता सा मया तदा ॥ ध्रुवं शैलेन्द्रपुत्रीयमुमाविश्वेश्वरेश्वरि

ഒരു നിമിഷം ധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഞാൻ അവളെ അപ്പോൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു—നിശ്ചയം അവൾ ശൈലേന്ദ്രപുത്രിയായ ഉമാ, വിശ്വേശ്വരന്റെ അധീശ്വരി.

Verse 22

ततस्तदुच्छशिखरमारुह्य विबुधेश्वराः ॥ अधो विलोक्य ते सर्वे ददृशुस्तं सुरोत्तमम्

പിന്നീട് ദേവാധിപതികൾ ആ ഉയർന്ന ശിഖരത്തിൽ കയറി താഴേക്ക് നോക്കി; അവർ എല്ലാവരും ആ ദേവോത്തമനെ കണ്ടു.

Verse 23

मध्ये मृगसमूहस्य गोप्तारमिव संस्थितम् ॥ एकशृङ्गैकचरणं तप्तहाटकवर्चसम् ॥

അത് മൃഗസമൂഹത്തിന്റെ നടുവിൽ രക്ഷകനെന്നപോലെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു—ഒരു കൊമ്പും ഒരു കാലും ഉള്ളത്; അതിന്റെ ദേഹം ചൂടേറ്റ സ്വർണ്ണകവചംപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു.

Verse 24

चारुवक्त्राक्षिदशनं पृष्ठतः शुक्लबिन्दुभिः ॥ शुक्लेनोदरभागेन राजतैरुपशोभितम् ॥

അതിന്റെ മുഖവും കണ്ണുകളും പല്ലുകളും മനോഹരമായിരുന്നു. പുറത്ത് വെളുത്ത പുള്ളികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഉദരഭാഗം വെളുപ്പായി വെള്ളിപോലെ ദീപ്തിയായി മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 25

पीनोन्नतकटीस्कन्धं निमग्नांसशिरोधरम् ॥ बिम्बोष्ठं ताम्रजिह्वास्यं दंष्ट्राङ्कुरविराजितम् ॥

അതിന്റെ കടി-സ്കന്ധങ്ങൾ പുഷ്ടവും ഉയർന്നതുമായിരുന്നു; കഴുത്തും തലയും ഭുജങ്ങൾക്കിടയിൽ താഴ്ന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. അധരങ്ങൾ ബിംബഫലംപോലെ, നാവ് താമ്രവർണ്ണം; മുളച്ച ദംഷ്ട്രകളാൽ അത് ദീപ്തമായിരുന്നു.

Verse 26

तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शिखरात्प्रतिधाविताः ॥ सर्वोद्यामेन तरसा तं मृगेन्द्रजिघृक्षवः ॥

അതിനെ കണ്ട ഉടൻ എല്ലാ ദേവന്മാരും ശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ഓടിയിറങ്ങി. പൂർണ്ണശ്രമത്തോടും മഹാവേഗത്തോടും കൂടി ആ മൃഗേന്ദ്രനെ പിടിക്കുവാൻ അവർ ശ്രമിച്ചു.

Verse 27

शृङ्गाग्रं प्रथमं धृत्वा गृहीत्वा वज्रपाणिना ॥ मध्यं मया तस्य तदा गृहीतं प्रणतात्मना ॥

ആദ്യം വജ്രപാണി അതിന്റെ ശൃംഗത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം പിടിച്ചു. തുടർന്ന് ഞാൻ വിനീതചിത്തനായി അതിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗം പിടിച്ചു.

Verse 28

शक्रस्याग्रं स्थितं हस्ते मध्यं हस्ते मम स्थितम् ॥ विष्णोर्मूलं स्थितं हस्ते प्रविभक्तं त्रिधागतम् ॥

അഗ്രഭാഗം ശക്രന്റെ കൈയിൽ നിലനിന്നു; മദ്ധ്യഭാഗം എന്റെ കൈയിൽ നിലനിന്നു; മൂലഭാഗം വിഷ്ണുവിന്റെ കൈയിൽ നിലനിന്നു—ഇങ്ങനെ അത് മൂന്നായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 29

शृङ्गस्यैव गृहीतस्य त्रिधास्माकं मृगाधिपः ॥ विषाणरहितस्तस्य प्रणष्टः पुनरत्र वै ॥

ഞങ്ങൾ അവന്റെ കൊമ്പ് മാത്രം മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി പിടിച്ചെടുത്തു; എന്നാൽ ആ മൃഗാധിപൻ കൊമ്പില്ലാതായി വീണ്ടും ഈ സ്ഥലത്തിൽ നിന്നു അപ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 30

अन्तर्हितोऽन्तरिक्षस्थः प्रोवाचास्मानुपालभन् ॥ भो भो देवा मया यूयं वच्यमानानवाप्स्यथ ॥

അന്തർഹിതനായി ആകാശമദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ട്, ഞങ്ങളെ ശാസിച്ച് അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹോ ഹോ ദേവന്മാരേ! ഞാൻ പറയുന്നതു നിങ്ങൾ (ഇങ്ങനെ ഇരുന്നാൽ) നേടുകയില്ല.”

Verse 31

सशरीरोऽहं युष्माभिर्वशाप्तः प्रगतस्त्वितः ॥ शृङ्गमात्रेण सन्तुष्टा भवन्तस्तेन वञ्चिताः ॥

“ഞാൻ ശരീരസഹിതം നിങ്ങളുടെ അധീനതയിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞ് ഇവിടെ നിന്ന് പോയി; നിങ്ങൾ കൊമ്പ് മാത്രം കിട്ടിയതിൽ തൃപ്തരായി അതിനാൽ വഞ്ചിതരായി।”

Verse 32

यद्यहं सशरीरः स्यां गृहीत्वा स्थापितोऽभवम् ॥ तदा चतुष्पात्सकलो धर्मः स्यात्प्रतिपादितः ॥

“എന്നെ ശരീരസഹിതം പിടിച്ചു സ്ഥാപിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, അപ്പോൾ നാലു പാദങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സമ്പൂർണ്ണ ധർമ്മം സ്ഥാപിതമായേനേ.”

Verse 33

कामं शृङ्गाणि मेऽत्रैव श्लेष्मात्मकवनेऽमराः ॥ न्यायतः स्थापयिष्यध्वं लोकानुग्रहकाम्यया ॥

“എന്റെ കൊമ്പുകൾ ഇവിടെ തന്നേ, ഈ ശ്ലേഷ്മാത്മക വനത്തിൽ ഇരിക്കട്ടെ. ഹേ അമരന്മാരേ! ലോകാനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച്, ന്യായപ്രകാരം അവ സ്ഥാപിക്കുവിൻ।”

Verse 34

अत्रापि महती व्युष्टिर्भविष्यति न संशयः ॥ पुण्यक्षेत्रे सुमहति मत्प्रभावानुभाविते ॥

ഇവിടെയും സംശയമില്ലാതെ മഹത്തായ സമൃദ്ധി ഉണ്ടാകും—എന്റെ പ്രഭാവാനുഭവത്താൽ ദീപ്തമായ ഈ അതിമഹത്തായ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ।

Verse 35

यावन्ति भुवि तीर्थानि ह्यासमुद्रसरांसि च ॥ क्षेत्रेऽस्मिंस्तानि तीर्थानि चागमिष्यन्ति मत्कृते ॥

ഭൂമിയിൽ ഉള്ള എത്രയോ തീർത്ഥങ്ങൾ—സമുദ്രം വരെയുള്ള തടാകങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ—അവയെല്ലാം എന്റെ നിമിത്തം ഈ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വരും।

Verse 36

अहं पुनः शैलपतेः पादे हिमवतः शुभे ॥ नेपालाख्ये समुत्पत्स्ये स्वयमेव महीतलात् ॥

ഞാനും വീണ്ടും, പർവ്വതാധിപനായ ഹിമവാന്റെ ശുഭ പാദദേശത്ത്, ‘നേപാൽ’ എന്ന സ്ഥലത്ത്, ഭൂതലത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം ഉദ്ഭവിക്കും।

Verse 37

तत्र नागह्रदे घोरे स्थास्याम्यन्तर्जले ह्यहम् ॥ त्रिंशद्वर्षसहस्राणि सर्वभूतहिते रतः ॥

അവിടെ ആ ഭയങ്കരമായ നാഗഹ്രദത്തിൽ ഞാൻ ജലത്തിനകത്ത് തന്നെയായി നിലകൊള്ളും—മുപ്പതിനായിരം വർഷം—സകല ജീവികളുടെ ഹിതത്തിൽ നിരതനായി।

Verse 38

यदा वृष्णिकुलोत्पन्नः कृष्णचक्रेण पर्वतान् ॥ पाटयित्वेन्द्रवचनाद्दानवान्निहनिष्यति ॥

വൃഷ്ണികുലത്തിൽ ജനിച്ച ഒരാൾ കൃഷ്ണചക്രംകൊണ്ട് പർവ്വതങ്ങളെ പിളർത്തി, ഇന്ദ്രന്റെ വചനപ്രകാരം ദാനവരെ നിഹനിക്കും, അപ്പോൾ।

Verse 39

तदा स देशो भविता सर्वम्लेच्छैरधिष्ठितः ॥ ततोऽन्ये सूर्यवंशीया क्षत्रियास्तान्निहत्य च ॥

അപ്പോൾ ആ ദേശം മുഴുവനും മ്ലേച്ഛന്മാർ അധിഷ്ഠിതമാകും; തുടർന്ന് സൂര്യവംശീയരായ മറ്റു ക്ഷത്രിയർ അവരെ വധിക്കും.

Verse 40

ततो जनपदस्तत्र भविष्यति महांस्तदा ॥ स्फीतो ब्राह्मणभूयिष्ठसर्ववर्णाश्रमैर्युतः ॥

അതിനുശേഷം അവിടെ ഒരു മഹത്തായ ജനപദം ഉദ്ഭവിക്കും—സമൃദ്ധമായത്—ബ്രാഹ്മണർ അധികമുള്ളതും എല്ലാ വർണ്ണാശ്രമങ്ങളോടും കൂടിയതും.

Verse 41

वसिष्यन्ति च तं देशं ब्राह्मणैः संप्रवर्त्तितान् ॥ धर्मान्संस्थापयिष्यन्ति राज्यं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम् ॥

അവർ ആ ദേശത്ത് വസിക്കും, ബ്രാഹ്മണന്മാർ പ്രചരിപ്പിച്ച ആചാരങ്ങളാൽ നയിക്കപ്പെട്ട്; ധർമ്മങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ച് ശാശ്വതമായ രാജ്യം പ്രാപിക്കും.

Verse 42

ततो लिङ्गार्च्चनं तत्र प्रतिष्ठास्यन्ति पार्थिवाः ॥ क्षत्रियाः सूर्यवंशीया शून्ये लप्स्यन्ति मां नृपाः ॥

അതിനുശേഷം അവിടെ രാജാക്കന്മാർ ലിംഗാർച്ചനയെ സ്ഥാപിക്കും. ആ സൂര്യവംശീയ ക്ഷത്രിയ നൃപന്മാർ—സ്ഥലം ശൂന്യമായിരിക്കുമ്പോൾ—എന്നെ (എന്റെ അനുഗ്രഹം/സന്നിധി) പ്രാപിക്കും.

Verse 43

सम्यक्प्रवृत्ता राजानो भविष्यन्त्यायतौ स्थिताः ॥ एवं सम्यक्स्थिते तस्मिन्देशे पौरजने तथा

രാജാക്കന്മാർ സമ്യകമായി പ്രവർത്തിച്ച് വിധിപൂർവം സദാചാരത്തിൽ സ്ഥിരരായിരിക്കുമ്പോൾ, അതുപോലെ ആ ദേശവും അതിലെ പൗരജനവും ധർമ്മവ്യവസ്ഥയിൽ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ—

Verse 44

तत्र मामर्च्छयिष्यंति सर्वभूतानि सर्वदा ॥ तत्राहं यैः सकृद्दृष्टो विधिवद्वंदितस्तु यैः

അവിടെ സർവ്വഭൂതങ്ങളും എപ്പോഴും എന്നെ ആരാധിക്കും. അവിടെ എന്നെ ഒരിക്കൽ പോലും ദർശിച്ചവരും, വിധിപ്രകാരം വന്ദിച്ചവരും—

Verse 45

गत्वा शिवपुरं ते मां द्रक्ष्यंते दग्धकिल्बिषाः ॥ उत्तरेण तु गङ्गाया दक्षिणे चाश्विनीमुखात्

ശിവപുരത്തിലേക്ക് ചെന്നാൽ, പാപദോഷങ്ങൾ ദഗ്ധമായവർ എന്നെ ദർശിക്കും. അത് ഗംഗയുടെ വടക്കിലും അശ്വിനീമുഖത്തിന്റെ തെക്കിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു—

Verse 46

भागीरथ्याः शतगुणं पवित्रं तज्जलं स्मृतम् ॥ तत्र स्नात्वा हरेर्लोकानुपस्पृश्य दिवसपतेः

ആ ജലം ഭാഗീരഥിയേക്കാൾ നൂറിരട്ടി കൂടുതൽ പവിത്രമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ദിവസപതി (സൂര്യൻ) സംബന്ധമായ വിധിപ്രകാരം ഉപസ്പർശനം/ആചമനം നടത്തി, ഹരിയുടെയും ദിവസപതിയുടെയും ലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു—

Verse 47

मुक्त्वा देहं नरा यांति मम लोकं न संशयः ॥ अपि दुष्कृतकर्माणः क्षेत्रेऽस्मिन्निवसन्ति ये

ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് മനുഷ്യർ എന്റെ ലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദുഷ്കൃതകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തവരും, ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ വസിച്ചാൽ—

Verse 48

नियतं पुरुहूतस्य श्रिताः स्थाने वसन्ति ते ॥ देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरोरगाः

അവർ പുരുഹൂതൻ (ഇന്ദ്രൻ) നിശ്ചിതമായ വാസസ്ഥാനത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവിടെ വസിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, ഉരഗന്മാർ (നാഗങ്ങൾ) എന്നിവരും—

Verse 49

मुनयोऽप्सरसो यक्षाः मोहिताः मम मायया ॥ तद्वै गुह्यं न जानंति यत्र सन्निहितो ह्यहम्

മുനിമാരും അപ്സരസ്സുകളും യക്ഷന്മാരും എന്റെ മായയാൽ മോഹിതരായി ആ ഗുഹ്യരഹസ്യം അറിയുന്നില്ല—ഞാൻ സത്യമായി സന്നിഹിതനായിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ।

Verse 50

तपस्तपोधनानां च सिद्धक्षेत्रं हि तत्कृतम् ॥ प्रभासाच्च प्रयागाच्च नैमिषात्पुष्करादपि

തപസ്സുകാരുടെയും തപോധനസമ്പന്നരുടെയും വേണ്ടി ഇത് നിശ്ചയമായും സിദ്ധക്ഷേത്രമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പ്രഭാസം, പ്രയാഗം, നൈമിഷം, പുഷ്കരം എന്നിവയെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 51

कुरुक्षेत्रादपि बुधाः क्षेत्रमेतद्विशिष्यते ॥ श्वशुरो मे स्थितो यत्र हिमवान् भूधरेश्वरः

ഹേ ബുദ്ധിമാന്മാരേ, കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കാളും ഈ ക്ഷേത്രം വിശിഷ്ടമാണ്; കാരണം ഇവിടെ പർവതാധിപൻ ഹിമവാൻ—എന്റെ ശ്വശുരൻ—സ്ഥിതനാണ്।

Verse 52

प्रभवन्ति यतः सर्वा गङ्गाद्याः सरितां वराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रवरे पुण्ये पुण्याः सर्वाः सरिद्वराः

അവിടെ നിന്നാണ് ഗംഗ മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ നദികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ആ പരമോത്തമ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ നദികളും പുണ്യമാണ്।

Verse 53

सर्वे प्रस्रवणाः पुण्याः सर्वे पुण्याः शिलोच्चयाः ॥ आश्रमस्तत्र भविता सिद्धचारणसेवितः

അവിടെയുള്ള എല്ലാ ഉറവുകളും പുണ്യകരമാണ്; എല്ലാ ശിലോച്ചയങ്ങളും പുണ്യമാണ്; അവിടെ സിദ്ധരും ചാരണരും സേവിക്കുന്ന ഒരു ആശ്രമം ഉണ്ടായിരിക്കും।

Verse 54

शैलेश्वर इति ख्यातः शरीरं यत्र मे स्थितम् ॥ स्रवन्तीनां वरा पुण्या वाग्मती पर्वतोत्तमात्

എന്റെ ദേഹം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്ന സ്ഥലം ‘ശൈലേശ്വര’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. നദികളിൽ പുണ്യമയിയായ വാഗ്മതി ശ്രേഷ്ഠ; അവൾ ഉത്തമമായ പർവ്വതത്തിൽ നിന്നു പ്രവഹിക്കുന്നു.

Verse 55

पानावगाहनात्तस्यास्तारयेत्सप्त वै कुलान् ॥ लोकपालस्तु चरति तीर्थख्यातिं च तत्स्वयम्

അതിന്റ ജലം പാനം ചെയ്യുകയും അതിൽ അവഗാഹനം (മുങ്ങി സ്നാനം) ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ ഏഴ് കുലങ്ങൾക്കും മോക്ഷസഹായം ലഭിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു. അവിടെ സ്വയം ലോകപാലൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആ സ്ഥലം താനേ തീർത്ഥഖ്യാതി നേടുന്നു.

Verse 56

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति मृतास्ते त्वपुनर्भवाः ॥ स्नात्वा स्नात्वा तु ये तत्र नित्यमभ्यर्चयन्ति माम्

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മരിച്ചവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുകയും പുനർജന്മം ലഭിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവിടെ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യവും എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർ—

Verse 57

उद्धराम्यहमेतान्वै प्रीतः संसारसागरात् ॥ यस्तस्य वारिणा पूर्णमेकं च घटमुद्धरेत्

പ്രീതനായി ഞാൻ അവരെ സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി രക്ഷിക്കുന്നു. ആരെങ്കിലും അതിന്റെ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ ഒരു ഘടം പോലും എടുത്തുയർത്തുകയാണെങ്കിൽ—

Verse 58

स्नापनार्थे मम शुचिः श्रद्धधानोऽनसूयकः ॥ वेदवेदाङ्गविदुषा श्रोत्रियेण विशेषतः

എന്നെ സ്നാപനാർത്ഥം (അഭിഷേകത്തിനായി) സേവിക്കുന്നവൻ ശുചിയായും ശ്രദ്ദയുള്ളവനായും അസൂയരഹിതനായും ഇരിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് വേദവും വേദാംഗങ്ങളും അറിയുന്ന ശ്രോത്രിയൻ ഇതു നിർവഹിക്കണം.

Verse 59

आहृतस्याग्निहोत्रस्य यत्फलं तस्य तद्भवेत् ॥ तस्यास्तीरे जलोद्भेदं मन्मूलादभिनिःसृतम्

യഥാവിധി സമാപ്തമായ അഗ്നിഹോത്രത്തിന് ഏതു ഫലമോ, അതേ ഫലം ഈ കർമത്തിലൂടെയും ലഭിക്കുന്നു. അതിന്റെ തീരത്ത് എന്റെ തന്നെ മൂലത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ജലോദ്ഗമം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 60

मृगशृङ्गोदकं नाम नित्यं मुनिजनप्रियम् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत उपस्पृश्य समाहितः

ഇതിന് ‘മൃഗശൃംഗോദകം’ എന്ന പേരാണ്; ഇത് നിത്യം മുനിജനസമൂഹത്തിന് പ്രിയം. അവിടെ ആചമനം/ഉപസ്പർശം ചെയ്ത്, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 61

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्

ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ചെയ്ത പാപം ആ നിമിഷം തന്നേ നശിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മർഷികൾ സേവിച്ച, പുണ്യപ്രദമായ ‘പഞ്ചനദ’ തീർത്ഥം പ്രാപിച്ച്—

Verse 62

अग्निष्टोमफलं तत्र स्नातमात्रः प्रपद्यते ॥ षष्टिं धेनुसहस्राणि यानि रक्षन्ति वाग्मतीम्

അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു. വാഗ്മതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന അറുപതിനായിരം പശുക്കൾ—

Verse 63

न तां पापाः कृतघ्नो वा कदाचित्प्राप्नुयान्नरः॥ शुचयः श्रद्धधानाश्च सत्यसंधाश्च ये नराः॥

പാപിയോ കൃതഘ്നനോ അതു ഒരിക്കലും പ്രാപിക്കുകയില്ല. എന്നാൽ ശുചികളായും ശ്രദ്ധയുള്ളവരായും സത്യസങ്കൽപമുള്ളവരായും ഉള്ളവർ—(അർഹർ).

Verse 64

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः॥ तेषां शान्तिर्भवेन्नित्यं पुरुषाणां न संशयः॥

വാഗ്മതീയുടെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം സംസ്കാരസമ്പന്നരായി എന്നെ ദർശിക്കുന്നവർക്ക് നിത്യശാന്തി ലഭിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 65

मत्प्रभावात्तु स्नातस्य सर्वं नश्यति किल्बिषम्॥ ईतयः समुदीर्णाश्च प्रशमं यान्ति सर्वशः॥

എന്നാൽ എന്റെ പ്രഭാവത്താൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ എല്ലാ പാപവും നശിക്കുന്നു; ഉയർന്നുവന്ന ഉപദ്രവങ്ങളും എല്ലാടവും ശമിച്ച് ശാന്തിയിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 66

तत्र तत्र फलं दद्याद्राजसूयाश्वमेधयोः॥ योजनाभ्यन्तरं क्षेत्रं समन्तात्सर्वतोदिशम्॥

ആ സ്ഥലത്ത് രാജസൂയവും അശ്വമേധവും എന്ന യാഗങ്ങളുടെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. ആ പുണ്യക്ഷേത്രം ചുറ്റുമെല്ലാ ദിക്കുകളിലുമായി ഒരു യോജന വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 67

मूलक्षेत्रं तु विज्ञेयं रुद्रेणाधिष्ठितं स्वयम्॥ तत्र पूर्वोत्तरे पार्श्वे वासुकिर्नाम नागराट्॥

മൂലക്ഷേത്രം സ്വയം രുദ്രൻ അധിഷ്ഠിതമാക്കിയതാണെന്ന് അറിയുക. അവിടെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ഭാഗത്ത് വാസുകി എന്ന നാഗരാജൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 68

वृतो नागसहस्रैस्तु द्वारि तिष्ठति मे सदा॥ स विघ्नं कुरुते नृणां तत्क्षेत्रं विशतां सदा॥

ആയിരക്കണക്കിന് നാഗങ്ങൾ ചുറ്റിനിൽക്കുമ്പോഴും അവൻ എപ്പോഴും എന്റെ ദ്വാരത്തിൽ നില്ക്കുന്നു. ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കു അവൻ നിരന്തരം തടസ്സങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

Verse 69

प्रथमं स नमस्कार्यस्ततोऽहं तदनन्तरम्॥ अनेन विधिना पुंसामविघ्नं विशतां भवेत्॥

ആദ്യം അവനേ നമസ്കരിക്കണം; തുടർന്ന് അതിന് ശേഷം എന്നെയും. ഈ വിധിപ്രകാരം പ്രവേശിക്കുന്നവർക്ക് തടസ്സമില്ലാത്ത പ്രവേശനം ലഭിക്കും.

Verse 70

वन्दते परया भक्त्या यो मां तत्र नरः सदा॥ पृथिव्यां स भवेद्राजा सर्वलोकनमस्कृतः॥

അവിടെ എപ്പോഴും പരമഭക്തിയോടെ എന്നെ വന്ദിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ രാജാവാകുന്നു; സർവ്വജനങ്ങളാൽ നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 71

गन्धैर्माल्यैश्च मे मूर्त्तिमभ्यर्च्चयति यो नरः॥ उत्पत्स्यते स देवेṣu तुषितेषु न संशयः॥

സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും മാലകളും കൊണ്ട് എന്റെ മൂർത്തിയെ അഭ്യർചിക്കുന്നവൻ തുഷിത ദേവന്മാരിൽ ജനിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 72

गीतवादित्रनृत्यैस्तु स्तुतिभिर्जागरेण वा॥ ये मे कुर्वन्ति सेवां वै मत्संस्थास्ते भवन्ति हि॥

ഗാനം, വാദ്യം, നൃത്തം, സ്തുതികൾ അല്ലെങ്കിൽ ജാഗരണം എന്നിവയിലൂടെ എന്റെ സേവ ചെയ്യുന്നവർ തീർച്ചയായും എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിതരാകുന്നു.

Verse 73

दध्ना क्षीरेण मधुना सर्पिषा सलिलेन वा ॥ स्नापनं ये प्रयच्छन्ति ते तरन्ति जरान्तकौ ॥

തൈര്, പാൽ, തേൻ, നെയ്യ് അല്ലെങ്കിൽ ജലം കൊണ്ടു സ്നാപനം അർപ്പിക്കുന്നവർ ജരയും മരണവും അതിക്രമിക്കുന്നു.

Verse 74

यः श्राद्धे भोजनं दद्याद्विप्रेभ्यः श्रद्धयान्वितः ॥ सोऽमृताशी भवेनूनं त्रिदिवे सुरपूजितः ॥

ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ഭോജനം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ നിശ്ചയമായി അമൃതഭോജി ആകുന്നു; സ്വർഗത്തിൽ ദേവന്മാർ അവനെ പൂജിക്കുന്നു।

Verse 75

व्रतोपवासैर्होमैर्वा नैवेद्यैश्चारुभिस्तथा ॥ यजन्ते ब्राह्मणा ये मां परया श्रद्धयान्विताः ॥

പരമ ശ്രദ്ധയോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ വ്രതങ്ങളും ഉപവാസങ്ങളും, ഹോമങ്ങളും, അതുപോലെ നൈവേദ്യവും പാകഹവിഷ്യവും അർപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പൂജ നടത്തുന്നു।

Verse 76

षष्टिवर्षसहस्राणि चोषित्वा दिवि ते ततः ॥ ऐश्वर्यं प्रतिपद्यन्ते मर्त्यलोके पुनः पुनः ॥

അവർ സ്വർഗത്തിൽ അറുപതിനായിരം വർഷം വസിച്ച ശേഷം, മനുഷ്യലോകത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഐശ്വര്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 77

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रः स्त्री वापि सङ्गताः ॥ शैलेश्वरं तु तत्स्थानं भक्तितः समुपासते ॥

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, സ്ത്രീകളും—എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച്—ഭക്തിയോടെ ശൈലേശ്വരനെയും ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തെയും ഉപാസിക്കുന്നു।

Verse 78

मत्पार्षदास्ते जायन्ते सततं सहिताः सुरैः ॥ शैलेश्वरं परं गुह्यं गतिः शैलेश्वरः परा ॥ शैलेश्वरात्परं क्षेत्रं न क्वचिद्भुवि विद्यते ॥

അവർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം നിരന്തരം എന്റെ പാർഷദരായി ജനിക്കുന്നു। ശൈലേശ്വരൻ പരമ ഗുഹ്യം; ശൈലേശ്വരൻ തന്നെയാണ് പരമ ഗതി। ശൈലേശ്വരനെക്കാൾ ഉന്നതമായ ക്ഷേത്രം ഭൂമിയിൽ എവിടെയും ഇല്ല।

Verse 79

ब्रह्महा गुरुहा गोग्नः स्पृष्टो वै सर्वपातकैः ॥ क्षेत्रमेतदनुप्राप्य निर्मलो जायते नरः ॥

ബ്രാഹ്മണഹന്താവോ ഗുരുഹന്താവോ ഗോഹന്താവോ സർവ്വ മഹാപാതകങ്ങളാൽ മലിനനായവനോ ആയാലും—ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം പ്രാപിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ നിർമലനാകുന്നു।

Verse 80

विविधान्यत्र तीर्थानि सन्ति पुण्यानि देवताः ॥ येषान्तोयैर्नरः स्पृष्टः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

ഇവിടെ വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളും പുണ്യപ്രദമായ ദേവതകളും ഉണ്ട്; അവരുടെ ജലത്തിൽ സ്പർശിതനായ (സ്നാനം ചെയ്ത) മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു।

Verse 81

तत्र स्नात्वा शुचिर्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ विमुक्तः किल्बिषैः सर्वैः सर्वमेव फलं लभेत् ॥

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുചിയായും ദാന്തനായും സത്യനിഷ്ഠനായും ഇന്ദ്രിയജയിയായും ഇരിക്കുന്നവൻ—സകല കൽമഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി പൂർണ്ണഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 82

अनाशकं व्रजेद्यस्तु दक्षिणेन महात्मनः ॥ शैलेश्वरस्य पुरुषः स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

മഹാത്മാവായ ശൈലേശ്വരന്റെ തെക്കുവശത്തുള്ള അനാശകത്തിലേക്ക് പോകുന്ന പുരുഷൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 83

भृगुप्रपतनं कृत्वा कामक्रोधविवर्जितः॥ विमानॆन दिवं गच्छेद्धृतः सोऽप्सरसाङ्गनैः॥

‘ഭൃഗു-പ്രപതനം’ എന്ന കർമ്മം നിർവഹിച്ചു, കാമക്രോധങ്ങൾ വിട്ട്, അപ്സരാസ്ത്രീകളുടെ സംഘങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന ദിവ്യവിമാനത്തിൽ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 84

भृगुमूले परं तीर्थं ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्॥ ब्रह्मोद्भेदेति विख्यातं तस्यापि शृणु यत्फलम्॥

ഭൃഗുമൂലത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം നിർമ്മിച്ച പരമ തീർത്ഥമുണ്ട്. അത് ‘ബ്രഹ്മോദ്ഭേദ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; അതിന്റെ ഫലവും കേൾക്കുക.

Verse 85

संवत्सरं तु यस्तत्र स्नास्यंस्तु नियतेन्द्रियः॥ स ब्रह्मलोके विरजे गच्छेन्नास्त्यत्र संशयः॥

ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ അവിടെ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ നിർമലമായ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ എത്തും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 86

तत्र गोरक्षकं नाम गोवृषः पदविक्षतम्॥ दृष्ट्वा च तानि हि पुमान् गोसहस्रफलं लभेत्॥

അവിടെ ‘ഗോരക്ഷക’ എന്ന പേരുള്ള കാളയുടെ കുളമ്പടയാളങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. അവ കാണുന്നവന് ആയിരം പശുദാനത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 87

गौर्यास्तु शिखरं तत्र गच्छेत्सिद्धनिषेवितम्॥ यत्र सन्निहिता नित्यं पार्वती शिखरप्रिया॥

അവിടെ സിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്ന ഗൗരിയുടെ ശിഖരത്തിലേക്ക് പോകണം; ശിഖരപ്രിയയായ പാർവതി അവിടെ നിത്യവും സന്നിഹിതയാണ്.

Verse 88

लोकमाता भगवती लोकरक्षार्थमुद्यता॥ तस्याः सालोक्यमायाति दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाभिवाद्य च॥

അവൾ ഭഗവതി ലോകമാതാവ്, ലോകസംരക്ഷണത്തിനായി സദാ ഉത്സുകയാണ്. അവളെ ദർശിച്ച്, സ്പർശിച്ച്, വന്ദിച്ചാൽ അവളുടെ സാലോക്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 89

त्यजते पतितुं तस्या अधस्ताद्वाग्मतीतटे॥ उमालोकं व्रजेदाशु विमानॆन विहायसा॥

അവളുടെ താഴെ വാഗ്മതീ തീരത്ത് പതനദോഷം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ആകാശമാർഗ്ഗം ദിവ്യവിമാനത്തിൽ വേഗം ഉമാലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 90

तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्॥ अग्निहोत्रफलं तत्र स्नानमात्रेण लभ्यते॥

ബ്രഹ്മർഷികൾ സേവിച്ച പുണ്യമായ ‘പഞ്ചനദ’ തീർത്ഥം പ്രാപിച്ചാൽ, അവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അഗ്നിഹോത്രഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 91

नकुलोहेन मतिमान्स्नापयेत्प्रयतात्मवान्॥ जातिस्मरः स तु भवेत्सिध्यते चास्य मानसम्॥

ബുദ്ധിമാനും ആത്മനിയമമുള്ളവനും ‘നകുലാഹ’ ജലത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം; അപ്പോൾ അവൻ പൂർവജന്മസ്മരണയുള്ളവനാകും, അവന്റെ മാനസിക ലക്ഷ്യവും സിദ്ധിക്കും।

Verse 92

तस्यैवोत्तरत्तस्तीर्थमपरं सिद्धसेवितम्॥ नाम्ना प्रान्तकपानीयं गुह्यं गुह्यकरक्षितम्॥

അതിന്റെ വടക്കായി സിദ്ധർ സേവിക്കുന്ന മറ്റൊരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അതിന്റെ നാമം ‘പ്രാന്തകപാനീയ’; അത് ഗുഹ്യവും ഗുഹ്യകർ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതുമാണ്।

Verse 93

संवत्सरं यस्तु पूर्णं तत्र स्नायान्नरः सदा ॥ गुह्यकः स भवेदाशु रुद्रस्यानुचरः सुधीः ॥

അവിടെ നിരന്തരം ഒരു പൂർണ്ണ വർഷം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ വേഗം ഗുഹ്യകനാകും; ജ്ഞാനിയായി രുദ്രന്റെ അനുചരനായി മാറും।

Verse 94

देव्याः शिखरवासिन्या ज्ञेयं पूर्वोत्तरेण वै ॥ दक्षिणेन तु वाग्मत्याः प्रसृतं कन्दरॊदरात् ॥

വടക്കുകിഴക്കായി ശിഖരവാസിനിയായ ദേവിയുടേതെന്ന് അറിയേണ്ട സ്ഥലം ഉണ്ട്; തെക്കോട്ട് വാഗ്മതി ഗുഹാഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു ഒഴുകുന്നു।

Verse 95

तीर्थं ब्रह्मोदयम् नाम पुण्यं पापप्रणाशनम् ॥ तत्र गत्वा जलं स्पृष्ट्वा स्नात्वा चाभ्युक्श्य मानवः ॥

‘ബ്രഹ്മോദയം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അതി പുണ്യകരവും പാപനാശകവും. അവിടെ ചെന്നു മനുഷ്യൻ ജലം സ്പർശിച്ച്, സ്നാനം ചെയ്ത്, അതു തനിക്കുമേൽ തളിച്ച്—

Verse 96

मृत्युलोकं न पश्येत्स कृच्छ्रेषु च न सीदति ॥ गत्वा सुन्दरिकातीर्थं विधिना तीर्थमादिमम् ॥

—അവൻ മരണലോകം കാണുകയില്ല; കഷ്ടസമയങ്ങളിലും തളരുകയില്ല; വിധിപൂർവം ആദിതീർത്ഥമായ സുന്ദരികാ-തീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു।

Verse 97

तत्र स्नात्वा भवेत् तोये रूपवानुत्तमद्युतिः ॥ त्रिसन्ध्यं तत्र गच्छेत् तु पूर्वेण विधिवन्नरः ॥

അവിടത്തെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ രൂപവാനും ഉത്തമ ദീപ്തിയുള്ളവനുമായിത്തീരും. വിധിപ്രകാരം കിഴക്കൻ വഴിയിലൂടെ ചെന്നു ത്രിസന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ അവിടെ പോകണം।

Verse 98

तत्र सन्ध्यामुपास्याथ द्विजो मुच्येत किल्विषात् ॥ वाग्मत्या मणिवत्याश्च सम्भेदे पापनाशने ॥

അവിടെ സന്ധ്യോപാസന ചെയ്താൽ ദ്വിജൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; ഇത് വാഗ്മതിയും മണിവതിയും ചേരുന്ന പാപനാശക സംഗമസ്ഥാനത്തിലാണ്।

Verse 99

तारितं च कुलं तेन सर्वं भवति साधुना ॥ वर्णावरोऽपि यः कश्चित्स्नात्वा दद्यात्तिलोदकम् ॥

ആ സദ്ഗുണിയാൽ സമസ്ത കുലവും തരിക്കപ്പെടുന്നു. ആരായാലും, താഴ്ന്ന വർണ്ണക്കാരനായാലും, സ്നാനം ചെയ്ത് എള്ളുകലർന്ന ജലം അർപ്പിക്കണം.

Verse 100

तर्पिताः पितरस्तेन भवेयुर्नात्र संशयः ॥ यत्र यत्र च वाग्मत्यां स्नाति वै मानवोत्तमः ॥

ആ കര്‍മത്താൽ പിതൃകൾ തൃപ്തരാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. പിന്നെ മനുഷ്യോത്തമൻ വാഗ്മതീയിൽ എവിടെയെവിടെയായി സ്നാനം ചെയ്യുകയോ,

Verse 101

तिर्यग्योनिं न गच्छेत् तु समृद्धे जायते कुले ॥ वाग्मतीमणिवत्योश्च सम्भेदश्चर्षिसेवितः ॥

അവൻ തിര്യഗ്യോണിയിലേക്കു (മൃഗജന്മത്തിലേക്കു) പോകുകയില്ല; സമൃദ്ധമായ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. വാഗ്മതീയും മണിവതിയും ചേരുന്ന സംഗമം ഋഷിമാർ സേവിക്കുന്നതാണ്.

Verse 102

धीमान्गच्छेत् तु विधिना कामक्रोधविवर्जितः ॥ गङ्गाद्वारे तु यत्प्रोक्तं स्नानपुण्यफलम् महत् ॥

ധീമാൻ വിധിപ്രകാരം, കാമക്രോധങ്ങൾ വിട്ട് പോകണം. ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ സ്നാനത്തിന് പ്രസ്താവിച്ച മഹത്തായ പുണ്യഫലം—

Verse 103

स्नानस्य तद्दशगुणं भवेदत्र न संशयः ॥ अत्र विद्याधराः सिद्धा गन्धर्वा मुनयः सुराः

ഇവിടെ സ്നാനഫലം പത്തിരട്ടിയാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇവിടെ വിദ്യാധരർ, സിദ്ധർ, ഗന്ധർവർ, മുനികൾ, ദേവന്മാർ എന്നിവരുണ്ട്.

Verse 104

स्नानमेतदुपासन्ते यक्षाश्च भुजगैः सह ॥ स्वल्पमप्यत्र यत्किञ्चिद्द्विजेभ्यो दीयते धनम्

ഈ സ്നാനത്തെ യക്ഷന്മാരും നാഗന്മാരോടൊപ്പം ഉപാസിക്കുന്നു. ഇവിടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകുന്ന ധനം—അൽപമായാലും—പ്രശംസനീയമാണ്.

Verse 105

तदक्षयं भवेद्दातुर्दानपुण्यफलं महत् ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन करणीयं च देवताः

ആ ദാനം ദാതാവിന് അക്ഷയമാകുന്നു; ദാനത്തിന്റെ പുണ്യഫലം മഹത്താണ്. അതിനാൽ, ഹേ ദേവതകളേ, സർവ്വശ്രമത്തോടെയും ഇത് ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 106

वरिष्ठं क्षेत्रमेतस्मान्नान्यदेव हि विद्यते ॥ तस्मिन् श्लेष्मातकवने पुण्ये त्रिदशसेविते

ഇതിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ മറ്റൊരു പുണ്യക്ഷേത്രം ഇല്ല. ത്രിദശന്മാർ (ദേവന്മാർ) സേവിക്കുന്ന ആ പുണ്യ ശ്ലേഷ്മാതകവനത്തിൽ—

Verse 107

यत्र यत्र मया देवाश्चरता मृगरूपिणा ॥ आसितं स्वपितं यातं विहृतं वा समन्ततः

ഹേ ദേവന്മാരേ, ഞാൻ മൃഗരൂപം ധരിച്ചു സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ എവിടെയെവിടെ ഇരുന്നു, ഉറങ്ങി, പോയി, അല്ലെങ്കിൽ ചുറ്റും വിഹരിച്ചുവോ—

Verse 108

गोकर्णेश्वर इत्येतत्पृथिव्यां ख्यातिमेष्यति ॥ एवं सन्दिश्य विबुधान्देवदेवः सनातनः

ഈ സ്ഥലം ഭൂമിയിൽ ‘ഗോകർണേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രശസ്തിയിലാകും. ഇങ്ങനെ വിബുധന്മാരെ (ദേവന്മാരെ) ഉപദേശിച്ച് സനാതനനായ ദേവദേവൻ—

Verse 109

अदृश्य एव विबुधैः प्रययावुत्तरां दिशम्

ദേവന്മാർക്ക് അദൃശ്യനായി അവൻ ഉത്തരദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 110

उपायमात्रं दृष्टं मे ध्यायंस्तद्वेषभूषणैः ॥ यथा यत्र च सोऽस्माभिर्द्रष्टव्यो वृषभध्वजः

അവന്റെ വേഷവും ആഭരണങ്ങളും ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ എനിക്ക് ഒരു ഉപായമാത്രമേ ദൃശ്യമാകുന്നുള്ളു—വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ) നമ്മൾ എങ്ങനെ, എവിടെ ദർശിക്കേണ്ടതാണെന്ന്.

Verse 111

स्तनकुण्डे उमायास्तु यः स्नायात्खलु मानवः ॥ स्कन्दलोकमवाप्नोति भूत्वा वैश्वानरद्युतिः

ഉമാദേവിയുടെ സ്തനകുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ വൈശ്വാനരനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി സ്കന്ദലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 112

अहोरात्रं वसेद्यस्तु रुद्रजापो द्विजः शुचिः ॥ स भवेद्वेदविद्विद्वान्यज्वा पार्थिवपूजितः

ശുദ്ധനായ ദ്വിജൻ ഒരു പകലും രാത്രിയും അവിടെ വസിച്ച് രുദ്രജപം ചെയ്താൽ, അവൻ വേദജ്ഞനും പണ്ഡിതനും യജ്ഞകർതാവും രാജാക്കന്മാർ ആദരിക്കുന്നവനുമാകും.

Verse 113

तत्र तत्राभवत्सर्वं पुण्यक्षेत्रं च सर्वशः ॥ शृङ्गमेतत्त्रिधाभूतं सम्यक्संश्रूयतां सुराः ॥

അവിടവിടെയെല്ലാം, എല്ലായിടത്തും, സമസ്ത പ്രദേശവും പുണ്യക്ഷേത്രമായി മാറി. ഹേ ദേവന്മാരേ, ഈ ശിഖരം മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിതമായി—ശരിയായി ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 114

गिरिनद्यास्तु पुलिने हंसकुन्देन्दुसन्निभे ॥ गन्धामोदेन पुष्पाणां वासितं मधुगन्धिमत् ॥

പർവ്വതനദിയുടെ മണൽത്തീരത്ത്—ഹംസം, കുന്ദപുഷ്പം, ചന്ദ്രൻ എന്നിവയെപ്പോലെ ശുഭ്രമായി—പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധവായുവാൽ ആ സ്ഥലം തേൻപോലുള്ള മണമോടെ പരിമളിച്ചു।

Verse 115

जग्राह केशवश्चापि मूलं तस्य महात्मनः ॥ त्रिभिरेवं गृहीतं तु त्रिधा भूतमभज्यत ॥

കേശവനും ആ മഹാത്മാവിന്റെ മൂലം ഗ്രഹിച്ചു. ഇങ്ങനെ അത് മൂന്നുവിധത്തിൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അത് ത്രിധാ ആയി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 116

दीप्ततेजोमयशिराः शरीरं च चतुर्मुखम् ॥ शरीरेश इति ख्यातः सर्वत्र भुवनत्रये ॥

ദീപ്തതേജസ്സാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ശിരസ്സും ചതുര്മുഖമായ ശരീരവും ഉള്ളവൻ, ത്രിലോകമൊട്ടാകെ ‘ശരീരേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്।

Verse 117

क्षेत्रं हि मम तज्ज्ञेयं योजनानि चतुर्दश ॥ हिमाद्रेस्तुङ्गशिखरात्प्रोद्भूता वाग्मती नदी ॥

അത് എന്റെ ക്ഷേത്രമെന്ന് അറിയുക; അതിന്റെ വ്യാപ്തി പതിനാലു യോജന. ഹിമാലയത്തിന്റെ ഉന്നത ശിഖരത്തിൽ നിന്ന് വാഗ്മതി നദി ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 118

भागीरथी वेगवती कलुषं दहते नृणाम् ॥ कीर्तनादेव संशुद्धे दर्शनाद्भूतिमाप्स्यति ॥

വേഗവതിയായ ഭാഗീരഥി മനുഷ്യരുടെ കലുഷം ദഹിപ്പിക്കുന്നു. കീർത്തനം മാത്രം ചെയ്താലും ശുദ്ധി; ദർശനം ചെയ്താൽ ക്ഷേമവും സമൃദ്ധിയും ലഭിക്കും।

Verse 119

वाग्मत्यां ते नराः स्नान्ति लभन्ते चोत्तमां गतिम् ॥ आर्ता भीताश्च संतप्ता व्याधितोऽव्याधितोऽपि वा ॥

വാഗ്മതീ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ ഉത്തമമായ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. ആർതർ, ഭീതർ, സന്തപ്തർ, രോഗികൾ അല്ലെങ്കിൽ നിരോഗികൾ—എല്ലാവരും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 120

यस्तु दद्याद्प्रदीपं मे पर्वते श्रद्धयान्वितः ॥ सूर्यप्रभेषु देवेषु तस्योत्पत्तिर्विधीयते ॥

ശ്രദ്ധയോടെ പർവതത്തിൽ എനിക്ക് ദീപം അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ പുനർജന്മം സൂര്യപ്രഭയുള്ള ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ വിധിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 121

क्रोशं क्रोशं सुरै रूपं तच्च संहृत्य निर्मितम् ॥ तीर्थं क्रोशोदकं नाम पुण्यं मुनिजनप्रियम् ॥

ഓരോ ക്രോശ ദൂരത്തിലും ദേവന്മാർ രൂപം സംഹരിച്ചു നിർമ്മിച്ചു. അങ്ങനെ ‘ക്രോശോദകം’ എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ടായി—പുണ്യകരവും മുനിജനപ്രിയവും.

Verse 122

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः ॥ वाग्मती सरितां श्रेष्ठा यत्र यत्रावगाह्यते ॥

വാഗ്മതീയുടെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് എന്നെ ദർശിക്കുന്നവർ സംസ്കൃതർ/ശുദ്ധർ ആകുന്നു. വാഗ്മതീ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠം; എവിടെയെവിടെ അതിൽ അവഗാഹനം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ അവിടെയവിടെ.