Adhyaya 193: Naciketas’ Journey to Yama’s Abode and the Eulogy of Truthfulness
Nāciketasya Yamālaya-gamanaṃ satya-stutiś ca
Ethical-Discourse (Satya-dharma) with Afterlife Topography (Yamālaya inquiry)
ഈ അധ്യായത്തിൽ വരാഹ–പൃഥിവി സംവാദത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ യമാലയത്തിന്റെ രൂപം, അളവ്, ദർശനവിധി എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ചോദ്യം ഉയരുന്നു. കർമഫലഭീതിയിൽ വ്യാകുലനായ രാജാവ് ജനമേജയൻ ഋഷി വൈശമ്പായനനോട്—യമലോകം എങ്ങനെയാണ്, എത്ര വ്യാപ്തിയുണ്ട്, അതിനെ എങ്ങനെ കാണാം എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. വൈശമ്പായനൻ ഉദ്ദാലക ഋഷിയുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ നാചികേതസിന്റെയും പഴയ സംഭവകഥ പറയുന്നു—കോപത്തിൽ ഉദ്ദാലകൻ നാചികേതനെ യമന്റെ അടുക്കൽ പോകാൻ ശപിക്കുന്നു; ധാർമ്മികന്റെ വാക്കിന്റെ സത്യത കാക്കാൻ നാചികേതൻ അത് സ്വീകരിച്ച് മടങ്ങിവരുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് സത്യസ്തുതി ദീർഘമായി വരുന്നു; സത്യമാണ് ലോകക്രമത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാനം, യജ്ഞകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലസിദ്ധി, സാമൂഹ്യനീതിയുടെ മൂലം, ഭൂമിയെയും അതിന്റെ അതിരുകളെയും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന തത്ത്വം എന്നും മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നു.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 193
Verse 1
अथ नचिकेतः प्रयाणवर्णनम् ॥ लोमहर्षण उवाच ॥ व्यासशिष्यं महाप्राज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ द्वारदेशे समासीनं कृतपूर्वाह्निकक्रियम्
ഇപ്പോൾ നചികേതന്റെ പ്രയാണവർണ്ണനം (ആരംഭം). ലോമഹർഷണൻ പറഞ്ഞു—വ്യാസന്റെ ശിഷ്യനായ മഹാപ്രാജ്ഞനെ ഞാൻ കണ്ടു; അദ്ദേഹം വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതൻ, ദ്വാരപ്രദേശത്ത് ആസീനൻ, പ്രാതഃകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയവൻ ആയിരുന്നു.
Verse 2
अश्वमेधे तथा वृत्ते राजा वै जनमेजयः ॥ ब्रह्मवध्याभिभूतस्य दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्
അശ്വമേധയാഗം ഇങ്ങനെ സമാപിച്ചതിനുശേഷം, രാജാവ് ജനമേജയൻ ബ്രാഹ്മണഹത്യാദോഷം ബാധിച്ച (വ്യക്തിക്കായി) പന്ത്രണ്ടുവർഷ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു.
Verse 3
प्रायश्चित्तं चरित्वैवमागतो गजसाह्वयम् ॥ उपगम्य महात्मानं जाह्नवीतीरसंश्रयम् ॥
ഇങ്ങനെ പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിച്ച് അദ്ദേഹം ഗജസാഹ്വയം എന്ന സ്ഥലത്തെത്തി; ജാഹ്നവി (ഗംഗ) തീരത്ത് വസിച്ച മഹാത്മാവിനെ സമീപിച്ചു.
Verse 4
ऋषिं परमसंपन्नं वैशम्पायनमञ्जसा ॥ कर्मणा प्रेरितस्तेन चिन्ताव्याकुललोचनः ॥
പരമസമ്പന്നനായ ഋഷി വൈശമ്പായനനെ അവൻ നേരിട്ട് സമീപിച്ചു; ആ കര്മം പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാല് അവന്റെ കണ്ണുകള് ചിന്തയാല് വ്യാകുലമായി.
Verse 5
कुरूणां पश्चिमो राजा पश्चात्तापेन पीडितः ॥ व्यासशिष्यमुपागम्य प्रश्नमेनमपृच्छत ॥
കുരുക്കളുടെ പിന്നീടുള്ള രാജാവ് പശ്ചാത്താപം മൂലം പീഡിതനായി വ്യാസന്റെ ശിഷ്യനെ സമീപിച്ച് ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചു.
Verse 6
जनमेजय उवाच ॥ भगवञ्जायते तीव्रं चिन्तयानस्य सुव्रत ॥ कर्मपाकफलं यस्मिन्मानुषैरुपभुज्यते ॥
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, സുവ്രത, ഞാൻ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ തീവ്രമായ ആശങ്ക ഉയരുന്നു: മനുഷ്യർ കര്മം പാകംചെയ്ത ഫലം എങ്ങനെ അനുഭവിക്കുന്നു?
Verse 7
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कीदृशं तु यमालयम् ॥ किं प्रमाणं च किं रूपं कथं गत्वा स पश्यति ॥
ഞാൻ ഇത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—യമാലയം എങ്ങനെയാണ്? അതിന്റെ അളവ് എത്ര, അതിന്റെ രൂപം എന്ത്, അവിടെ ചെന്നാൽ അവൻ അതിനെ എങ്ങനെ കാണുന്നു?
Verse 8
न गच्छेयं कथं विप्र प्रेतराज्ञो निवेशनम् ॥ धर्मराजस्य धीरस्य सर्वलोकानुशासिनः ॥
ഹേ വിപ്ര, പ്രേതരാജന്റെ നിവാസത്തിലേക്ക്—സകല ലോകങ്ങളെയും അനുശാസിക്കുന്ന ധീര ധർമരാജന്റെ അടുക്കൽ—ഞാൻ എങ്ങനെ പോകാതിരിക്കും?
Verse 9
सूत उवाच ॥ एवं पृष्टो महातेजास्तेन राज्ञा द्विजोत्तमः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं राजानं जनमेजयम् ॥
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ രാജാവ് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിനാൽ മഹാതേജസ്സുള്ള ദ്വിജോത്തമൻ രാജാവായ ജനമേജയനോട് മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।
Verse 10
पावनीं सर्वपापानां प्रवृत्तौ शुभकारिणीम् ॥ इतिहासपुराणानां कथां वै विदुषां प्रियाम् ॥
അവൻ ഇതിഹാസ–പുരാണങ്ങളുടെ കഥ പറഞ്ഞു; അത് പണ്ഡിതർക്കു പ്രിയവും, സർവ്വപാപങ്ങളെ പാവനമാക്കുന്നതും, ശുഭാചരണത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്।
Verse 11
कश्चिदासीत्पुरा राजन् ऋषिः परमधार्मिकः ॥ उद्दालक इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥
ഹേ രാജാവേ, പുരാതനകാലത്ത് പരമധാർമ്മികനായ ഒരു ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു; ‘ഉദ്ദാലകൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, സർവ്വവേദാംഗതത്ത്വവിദ് ആയിരുന്നു।
Verse 12
तस्य पुत्रो महातेजा योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥ नाचिकेत इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥
അവന്റെ പുത്രൻ മഹാതേജസ്സും ബുദ്ധിമാനും ആയിരുന്നു; യോഗശാസനം ആശ്രയിച്ച് ‘നാചികേതൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി, സർവ്വവേദാംഗതത്ത്വവിദ് ആയിരുന്നു।
Verse 13
तेन रुष्टेन शप्तोऽभूत्पुत्रः परमधार्मिकः ॥ गच्छ शीघ्रं यमं पश्य मम क्रोधेन दुर्मते ॥
അവൻ കോപിച്ചതിനാൽ പരമധാർമ്മികനായ പുത്രൻ ശപിക്കപ്പെട്ടു—“വേഗം പോകുക, യമനെ ദർശിക്കുക; എന്റെ ക്രോധം മൂലം, ഹേ ദുർമതേ!”
Verse 14
क्षणेनान्तरहितो जातः पितरं प्रत्युवाच ह ॥ विनयात्पृष्टतो वाक्यं भावेन च समन्वितम् ॥
ക്ഷണത്തിൽ അവൻ അന്തർഹിതനായി; പിന്നെ പിതാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു. വിനയത്തോടെ ചോദിച്ചതിന് ഹൃദയഭാവം ചേർന്ന വാക്കുകളാൽ മറുപടി നൽകി.
Verse 15
मा भूद्वाक्यं च ते मिथ्या धार्मिकस्य कदाचन ॥ गमिष्यामि पुरं रम्यं धर्मराजस्य धीमतः ॥
ധാർമ്മികന്റെ കാര്യത്തിൽ നിന്റെ വാക്ക് ഒരിക്കലും അസത്യമാകരുത്. ഞാൻ ധീമാനായ ധർമരാജന്റെ രമ്യനഗരത്തിലേക്ക് പോകും.
Verse 16
इह चैव पुनस्तावदागमिष्ये न संशयः ॥
ഇവിടേക്കുതന്നെ ഞാൻ ഉടൻ വീണ്ടും വരും—സംശയമില്ല.
Verse 17
तथेत्युक्त्वा महातेजाः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥
“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു മഹാതേജസ്സുള്ള പരമധാർമ്മികനായ പുത്രൻ ക്ഷണകാലം ചിന്തിച്ചു; പിന്നെ ബുദ്ധിമാനായി യോഗസമാധി ആശ്രയിച്ചു.
Verse 18
पितोवाच ॥ एकस्त्वमसि वत्सश्च नान्यो बन्धुर्विधीयते ॥ अधर्मं चानृतं चास्तु त्वकीर्तिर्वापि पुत्रक ॥
പിതാവ് പറഞ്ഞു—വത്സാ, നീയേ എന്റെ ഏകപുത്രൻ; എനിക്ക് മറ്റൊരു ബന്ധുവും വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. മകനേ, അധർമ്മമാകട്ടെ, അസത്യമാകട്ടെ, അപകീർത്തിയാകട്ടെ പോലും…
Verse 19
अप्रवृत्तस्त्वसम्भाष्यो योऽहं मिथ्या प्रयुक्तवान् ॥ त्वां वै धर्मसमाचारमभिधानॆन शप्तवान् ॥
ഞാൻ—ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുതാത്തവനും സംസാരിക്കപ്പെടാൻ അയോഗ്യനുമായവൻ—അസത്യത്തെ ആശ്രയിച്ച്, വെറും നാമോച്ചാരണത്തിലൂടെ, ധർമ്മാചാരിയായ നിന്നെ ശപിച്ചു പോയി।
Verse 20
अहं पुत्र न सद्वादी न क्षमे धर्मदूषितम् ॥ मम त्वं हि महाभाग नित्यं चित्तानुपालकः ॥
പുത്രാ, ഞാൻ സദ്വാക്യൻ/സത്യവാദി അല്ല; ധർമ്മത്തെ ദൂഷിക്കുന്നതു ഞാൻ സഹിക്കുകയില്ല. എന്നാൽ മഹാഭാഗനേ, നീ എപ്പോഴും എന്റെ ചിത്തത്തിന്റെ കാവലാളാണ്।
Verse 21
धर्मज्ञश्च यशस्वी च नित्यं क्षान्तो जितेन्द्रियः ॥ शुश्रूषुरनहंवादी शक्तस्तारयितुं मम ॥
നീ ധർമ്മജ്ഞനും യശസ്സുള്ളവനും; എപ്പോഴും ക്ഷമാശീലൻ, ഇന്ദ്രിയജിതൻ—ശുശ്രൂഷയിൽ തൽപരൻ, അഹങ്കാരരഹിതൻ—എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ സമർത്ഥൻ।
Verse 22
याचितस्त्वं मया पुत्र गन्तुं वै तत्र नार्हसि ॥
പുത്രാ, ഞാൻ അപേക്ഷിച്ചാലും നീ അവിടെ പോകുന്നത് ഉചിതമല്ല।
Verse 23
यदि वैवस्वतो राजा तत्र प्राप्तं यदृच्छया ॥ रोषेण त्वां महातेजा विसृज्येन्न कदाचन ॥
വൈവസ്വത രാജാവ് അവിടെ യാദൃശ്ചികമായി എത്തിച്ചേരുകയാണെങ്കിൽ, ആ മഹാതേജസ്വി ക്രോധത്തോടെ നിന്നെ ഒരിക്കലും വിട്ടയക്കുകയില്ല।
Verse 24
विनश्येयमहं पश्य कुलसेतु-विनाशनः ॥ धिक्कृतः सर्वलोकेन पापकर्ता नराधमः ॥
നോക്കുക—കുലപരമ്പരയുടെ ‘സേതു’ നശിപ്പിക്കുന്നവനായാൽ ഞാൻ നശിച്ചുപോകും; സർവ്വലോകവും എന്നെ ധിക്കരിക്കും—ഞാൻ പാപകർത്താവ്, നരാധമൻ ആകും।
Verse 25
नरकस्य पूदिताख्या दुःखेन नरकं विदुः ॥ पुतित्राणं भवेत् पुत्रादिहेष्यति परत्र च ॥
അവർ ‘പൂദിതാ’ എന്ന പേരുള്ള നരകത്തെ അറിയുന്നു; അത് ദുഃഖമയമായ നരകമാണ്. പുത്രനാൽ പിതാവിന് ത്രാണം/രക്ഷ ലഭിക്കുന്നു—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും।
Verse 26
हुतं दत्तं तपस्तप्तं पितरश्चापि पोषिताः ॥ अपुत्रस्य हि तत्सर्वं मोघं भवति निश्चयः ॥
ഹോമം ചെയ്തതും, ദാനം നൽകിയതും, തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചതും, പിതൃകളെയും പോഷിച്ചതും—എന്നാൽ പുത്രനില്ലാത്തവന് ഇതെല്ലാം നിശ്ചയമായും വ്യർത്ഥമാകുന്നു।
Verse 27
शुश्रूषावान्भवेच्छूद्रो वैश्यो वा कृषिजीवनः ॥ सस्यगोप्ता तु राजन्यो ब्राह्मणो वा स्वकर्मकृत् ॥
ശൂദ്രൻ സേവാപരനായിരിക്കണം; വൈശ്യൻ കൃഷിജീവിയായി ജീവിക്കാം. ക്ഷത്രിയൻ വിളകളുടെ രക്ഷകനായിരിക്കണം; ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ നിശ്ചിത കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനായിരിക്കണം।
Verse 28
पुत्रेण लभते जन्म पौत्रेण तु पितामहः ॥ पुत्रस्य च प्रपौत्रेण मोदते प्रपितामहः ॥
പുത്രനാൽ (പിതാവ്) ജന്മ/ഉദ്ധാരം പ്രാപിക്കുന്നു; പൗത്രനാൽ പിതാമഹൻ പ്രാപിക്കുന്നു; പുത്രന്റെ പ്രപൗത്രനാൽ പ്രപിതാമഹൻ ആനന്ദിക്കുന്നു।
Verse 29
न हास्यामिति वत्स त्वां मम वंशविवर्धनम् ॥ याच्यमानः प्रयत्नेन तत्र गन्तुं न चार्हति ॥
വത്സാ, ഞാൻ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല—നീ എന്റെ വംശവർദ്ധകനാണ്. എത്ര ശ്രമിച്ച് അപേക്ഷിച്ചാലും അവൻ അവിടെ പോകാൻ അർഹനല്ല.
Verse 30
वैशम्पायन उवाच ॥ एवं विलपमानं तं पितरं प्रत्युवाच ह ॥ हृष्टपुष्ट वपुर्भूत्वा पुत्रः परमधार्मिकः ॥
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചിരുന്ന പിതാവിനോട് പരമധാർമ്മികനായ പുത്രൻ ഹർഷിതനായി, പുഷ്ടമായ ദേഹം ധരിച്ചു മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 31
पुत्र उवाच ॥ न विषादस्त्वया कार्यो द्रक्ष्यसे मामिहागतम् ॥ दृष्ट्वा च तमहं देवं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥
പുത്രൻ പറഞ്ഞു—നീ വിഷാദിക്കേണ്ട; ഞാൻ ഇവിടെ തിരിച്ചെത്തുന്നതു നീ കാണും. സർവ്വലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്ന ആ ദേവനെ ദർശിച്ച ശേഷം ഞാൻ…
Verse 32
आगच्छामि पुनश्चात्र न भयं मेऽस्ति मृत्युतः ॥ पूजयिष्यति मां तात राजा त्वदनुकम्पया ॥
ഞാൻ വീണ്ടും ഇവിടെ വരും; മരണത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് ഭയം ഇല്ല. അച്ഛാ, നിനക്കുള്ള അനുകമ്പകൊണ്ട് രാജാവ് എന്നെ പൂജിച്ച് ആദരിക്കും.
Verse 33
सत्ये तिष्ठ महाभाग सत्यं च परिपालय ॥ सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव
മഹാഭാഗനേ, സത്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുക; സത്യത്തെ പരിപാലിക്കുക. സത്യം സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള പടവാണ്, സമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറത്തേക്കു കടത്തുന്ന നൗകപോലെ.
Verse 34
सूर्यस्तपति सत्येन वातः सत्येन वाति च ॥ अग्निर्दहति सत्येन सत्येन पृथिवी स्थिता
സത്യത്താൽ സൂര്യൻ തപിക്കുന്നു; സത്യത്താൽ കാറ്റ് വീശുന്നു. സത്യത്താൽ അഗ്നി ദഹിക്കുന്നു; സത്യത്താൽ ഭൂമി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 35
उदधिर्ल्लङ्घयेन्नैव मर्यादां सत्यपालितः ॥ मन्त्रः प्रयुक्तः सत्येन सर्वलोकहितायते
സത്യത്താൽ പാലിക്കപ്പെടുന്ന അതിരിനെ സമുദ്രം ഒരിക്കലും ലംഘിക്കുകയില്ല. സത്യത്തോടെ പ്രയോഗിക്കുന്ന മന്ത്രം സർവ്വലോകഹിതകരമാകുന്നു.
Verse 36
सत्येन यज्ञा वर्त्तन्ते मन्त्रपूताः सुपूजिताः ॥ सत्येन वेदा गायन्ति सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः
സത്യത്താൽ യജ്ഞങ്ങൾ പ്രവഹിക്കുന്നു—മന്ത്രങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടും യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെട്ടും. സത്യത്താൽ വേദങ്ങൾ ‘ഗായിക്കുന്നു’; സത്യത്തിൽ ലോകങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.
Verse 37
सत्येन सर्वं लभते यथा तात मया श्रुतम् ॥ न हि सत्यमतिक्रम्य विद्यते किञ्चिदुत्तमम्
താതാ, ഞാൻ ശ്രുതമായതുപോലെ സത്യത്താൽ എല്ലാം ലഭിക്കുന്നു. സത്യത്തെ ലംഘിച്ചാൽ അതിനേക്കാൾ ഉത്തമമായ ഒന്നും ലഭ്യമല്ല.
Verse 38
देवदेवेन रुद्रेण वेदगर्भः पुरा किल ॥ सत्यस्थितेन देवानां परित्यक्तो महात्मना
പുരാതനകാലത്ത് സത്യത്തിൽ സ്ഥിരനായിരുന്ന വേദഗർഭനെ ദേവന്മാർ ഉപേക്ഷിച്ചു എന്നു പറയുന്നു—ദേവദേവനായ മഹാത്മാവ് രുദ്രന്റെ കാരണത്താൽ.
Verse 39
दीक्षां धारयते ब्रह्मा स तेनैव सुयन्त्रितः ॥ और्वेणाग्निस्तथा क्षिप्तः सत्येन वडवामुखे
ബ്രഹ്മാവ് ദീക്ഷ ധരിക്കുന്നു; അതിനാലേ അവൻ സുസംയമിതനാകുന്നു. അതുപോലെ സത്യത്താൽ ഔർവാഗ്നി വഡവാമുഖത്തിൽ (സമുദ്രഗർഭത്തിൽ) നിക്ഷിപ്തമാകുന്നു.
Verse 40
संवर्तेन पुरा तात सर्वे लोकाः सदैवताः ॥ देवानामनुकम्पार्थं धृता वीर्यवता तदा
ഹേ താത! പൂർവം സംവർത (പ്രളയ)കാലത്ത് ദേവന്മാരോടുകൂടിയ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ദേവന്മാരോടുള്ള അനുകമ്പയ്ക്കായി ഒരു വീര്യവാനാൽ ധരിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 41
पाताले पालयन् सत्यं बद्धो वैरोचनो वसन् ॥ वर्द्धमानो महाशृङ्गैः शतशृङ्गो महागिरिः
പാതാളത്തിൽ വസിച്ച് സത്യം പാലിച്ചുകൊണ്ട് വൈരോചനൻ (ബലി) ബന്ധിതനായി നിലകൊണ്ടു. മഹാശൃംഗങ്ങളാൽ വർധിക്കുന്ന ശതശൃംഗ മഹാഗിരിയും (ദൃഷ്ടാന്തമായി) ഉണ്ട്.
Verse 42
स्थितः सत्ये महाविन्ध्यो वर्द्धमानो न वर्द्धते ॥ सर्वं चराचरमिदं सत्येन श्रीयते जगत्
സത്യത്തിൽ സ്ഥിതമായ മഹാവിന്ധ്യം ‘വർധമാന’മായിട്ടും അതിരു കടന്ന് വർധിക്കുകയില്ല. ഈ സർവ്വ ചരാചര ജഗത്ത് സത്യത്താൽ തന്നെ ശ്രീവാനാകുന്നു.
Verse 43
गृहधर्माश्च ये दृष्टा वानप्रस्थाश्च शोभिताः ॥ यतीनां च गतिः शुद्धा ये चान्ये व्रतसंस्थिताः
ആചരിക്കപ്പെടുന്ന ഗൃഹധർമ്മങ്ങളും, വ്രതശോഭയുള്ള വാനപ്രസ്ഥരും; യതികളുടെ ശുദ്ധഗതിയും—വ്രതത്തിൽ സ്ഥാപിതരായ മറ്റു ജനങ്ങളും—(ഇവയെല്ലാം മാർഗങ്ങളായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു).
Verse 44
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ॥ अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते
ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങളും സത്യവും തുലാസിൽ തൂക്കിയപ്പോൾ; ആയിരം അശ്വമേധങ്ങളെക്കാൾ സത്യമാണ് ശ്രേഷ്ഠം.
Verse 45
सत्येन पालयते धर्मो धर्मो रक्षति रक्षितः ॥ तस्मात् सत्यं कुरुष्वाद्य रक्ष आत्मानमात्मना
സത്യത്താൽ ധർമ്മം നിലനിൽക്കും; സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ധർമ്മം തന്നെ തിരിച്ചും സംരക്ഷിക്കും. അതിനാൽ ഇന്നുതന്നെ സത്യം ആചരിക്ക; ആത്മനിയമത്തോടെ നിന്നെ നീ തന്നെ കാക്കുക.
Verse 46
ऋषिपुत्रो महातेजा सत्यवागनसूयकः ॥ प्राप्तश्च परमं स्थानं यत्र राज्ञो यमस्य तु
ഋഷിപുത്രൻ മഹാതേജസ്സോടെ—സത്യവാക്യനും ദ്വേഷരഹിതനും ആയി—യമരാജൻ വസിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ചു.
Verse 47
वैशम्पायन उवाच ॥ शृणु राजन् पुरावृत्तां कथां परमशोभनाम् । धर्मवृद्धिकरीं नित्यां यशस्यां कीर्तिवर्ध्धिनीम्
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു: ഹേ രാജാവേ, അത്യന്തം ശോഭനമായ ഒരു പുരാവൃത്തകഥ കേൾക്കുക; അത് നിത്യമായി ധർമ്മം വർധിപ്പിക്കുന്നതും, യശസ്സും കീർത്തിയും വർധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
Verse 48
मिथ्याभिशंसिनं तात यथेष्टं तारयिष्यति ॥ रोषेण हि मृषावादी निर्दयः कुलपांसनः
ഹേ പ്രിയമേ, മിഥ്യാ അപവാദം പറയുന്നവൻ ഇഷ്ടംപോലെ ‘രക്ഷപ്പെടും’ എന്ന് ആരെങ്കിലും പറയാം; എന്നാൽ കോപത്തിൽ കള്ളൻ നിർദയനായി വംശത്തിന്റെ കളങ്കമാകുന്നു.
Verse 49
तपो वा विपुलं तप्त्वा दत्त्वा दानमनुत्तमम् ॥ अपुत्रो नाप्नुयात्स्वर्गं यथा तात मया श्रुतम्
വിപുലമായ തപസ്സു ചെയ്താലും, അനുത്തമമായ ദാനം നൽകിയാലും, പുത്രനില്ലാത്തവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുകയില്ല—ഹേ താത, ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് കേട്ടത്।
Verse 50
सत्यं गाति तथा साम सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ सत्यं स्वर्गश्च धर्मश्च सत्यादन्यन्न विद्यते
സത്യം തന്നെ പ്രബലമാകുന്നു; അതുപോലെ സാമം (സൗഹൃദം)യും. എല്ലാം സത്യത്തിൽ തന്നെ സ്ഥാപിതമാണ്. സത്യം തന്നെയാണ് സ്വർഗ്ഗവും ധർമ്മവും; സത്യത്തിന് പുറമെ മറ്റൊന്നുമില്ല।
Verse 51
एवमुक्त्वा हृष्टपुष्टः स्वेन देहेन सुव्रत ॥ तपसा प्राप्तयोगस्तु जितात्मा कृतसंयमः
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഹേ സുവ്രത, അവൻ തന്റെ ദേഹത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് പുഷ്ടനായി; തപസ്സാൽ യോഗസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു—ആത്മജയിയും സംയമത്തിൽ നിപുണനും ആയി।
Frequently Asked Questions
The text foregrounds satya (truthfulness) as the highest sustaining principle: it presents satya as the basis for dharma, the efficacy of mantras and yajñas, and the stability of the world’s order. Nāciketas’ acceptance of the curse functions as an exemplar of preserving truthful speech and disciplined conduct even under distress.
No explicit tithi, māsa, or seasonal markers are specified in the provided passage. The narrative references a long dīkṣā of twelve years (dvādaśa-vārṣikī dīkṣā) undertaken as expiation, which is a durational (chronological) marker rather than a calendrical one.
Environmental balance is implied through cosmological ethics: satya is described as what upholds the earth’s stability (pṛthivī sthitā) and maintains boundaries (e.g., the ocean not transgressing its maryādā). This frames moral truthfulness as a principle that preserves terrestrial order and prevents destabilization—an early ecological-ethical linkage expressed through cosmic governance.
The chapter references King Janamejaya of the Kuru lineage, the sage Vaiśaṃpāyana (Vyāsa’s disciple), the sage Uddālaka, and his son Nāciketa; it also invokes Yama (Dharmarāja/Vaivasvata) as the ruler of the dead. Additional named figures appear as exempla within the satya-stuti (e.g., Rudra, Brahmā, Auruva, Saṃvarta, Virocana), functioning as cultural-mythic authorities rather than a continuous genealogy.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.