Adhyaya 181: Ritual Procedure for Installing and Consecrating a Madhūka-Wood Icon

Verse 1

अथ मधुकाष्ठप्रतिमायामर्चास्थापनम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं श्रुत्वा परं स्थानं सा मही संहितव्रता ॥ सर्वक्षेत्रविभागेषु यश्च वै परमो विधिः ॥

ഇപ്പോൾ മധുകാഷ്ഠമരം കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ പ്രതിമയിൽ അർച്ചാ-സ്ഥാപനം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—പരമസ്ഥാനവും, എല്ലാ ക്ഷേത്രവിഭാഗങ്ങളിലും പ്രയോഗ്യമായ പരമവിധിയും ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരയായ മഹീ (ഭൂമി) സംവാദം തുടർന്നു.

Verse 2

संश्रुत्य विस्मयाविष्टा प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥ धरण्युवाच ॥ अहो क्षेत्रप्रभावो वै यस्त्वया समुदाहृतः ॥

ഇതു കേട്ട് വിസ്മയാവിഷ്ടയായ വസുന്ധര മറുപടി പറഞ്ഞു. ധരണി പറഞ്ഞു—അഹോ! നീ പ്രസ്താവിച്ച തീർത്ഥക്ഷേത്രപ്രഭാവം നിശ്ചയമായും മഹത്താണ്।

Verse 3

यं श्रुत्वा देवतत्त्वेन जातास्मि विगतज्वरा ॥ एकं मे परमं गुह्यं यन्नित्यं हृदि वर्त्तते ॥

അതു കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ ദേവതത്ത്വബോധത്തിൽ സ്ഥിരയായി; എന്റെ ജ്വരം അകന്നു. എങ്കിലും എന്റെ ഒരു പരമഗുഹ്യം ഉണ്ട്; അത് നിത്യം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 4

मम प्रीत्यर्थमखिलं तद्विष्णो वक्तुमर्हसि ॥ कथं तिष्ठसि काष्ठेषु शैलमृन्मयजेषु च ॥

എന്റെ പ്രീതിക്കായി, ഹേ വിഷ്ണോ, അതെല്ലാം പറയേണ്ടതാകുന്നു. നീ മരത്തിലും, ശില, മണ്ണ് മുതലായ പാർത്ഥിവ വസ്തുക്കളാൽ നിർമ്മിത വിഗ്രഹങ്ങളിലും എങ്ങനെ അധിഷ്ഠിതനാകുന്നു?

Verse 5

ताम्रे कांस्ये च रौप्ये च तिष्ठसि स्थापितः कथम् ॥ सौवर्णेषु च सर्वेषु तिष्ठसि स्थापितः कथम् ॥

ചെമ്പിലും, കാംസ്യത്തിലും, വെള്ളിയിലും പ്രതിഷ്ഠിതനായിട്ട് നീ എങ്ങനെ വസിക്കുന്നു? അതുപോലെ സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായ എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിതനായിട്ട് നീ എങ്ങനെ വസിക്കുന്നു?

Verse 6

ब्रह्मचारी समासाद्य कथं तिष्ठसि माधव ॥ दन्तरत्ने समासाद्य कथं सन्तिष्ठते भवान्

ഹേ മാധവാ! ബ്രഹ്മചാരിയായി നിന്നെ സമീപിക്കുമ്പോൾ നീ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? കൂടാതെ ദന്തരത്നത്തെ സമീപിക്കുമ്പോൾ നിന്റെ സന്നിധി എങ്ങനെ സുസ്ഥിരമാകുന്നു?

Verse 7

कथं तिष्ठसि वा सव्ये भित्तिसंस्थो जनार्दनः ॥ भूमिसंस्थो महाभाग विधिदृष्टेन कर्मणा

ഹേ ജനാർദനാ! ഭിത്തിയിൽ സ്ഥാപിതനായിരിക്കെ നീ ഇടത്തുവശത്ത് എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? കൂടാതെ ഹേ മഹാഭാഗാ! ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിതനായിരിക്കെ വിധിനിർദ്ദേശിത കർമത്താൽ നീ എങ്ങനെ (വിരാജിക്കുന്നു)?

Verse 8

एवं धरावचः श्रुत्वा प्रत्युवाचादिसूकरः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ प्रतिमा यस्य कर्तव्या तदानिय वसुन्धरे

ധരാ (ഭൂമി)യുടെ ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ആദിസൂകരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വസുന്ധരേ! ആര്ക്കായി പ്രതിമ നിർമിക്കേണ്ടതോ, അവനെ (ആജ്ഞയോടെ) ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.

Verse 9

प्रतिमां कारयेच्चैव लक्षणोक्तां वसुन्धरे ॥ अर्चाशुद्धिं ततः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य विधानतः

ഹേ വസുന്ധരേ! ശാസ്ത്രോക്ത ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ പ്രതിമ നിർബന്ധമായും നിർമ്മിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് അർച്ചാ-ശുദ്ധി നടത്തി, വിധിപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠ ചെയ്യണം.

Verse 10

कृत्वा तत्प्रतिमां चैव प्रतिष्ठाविधिनार्च्चयेत् ॥ तांस्तु दद्यात्तु गन्धान्श्च ये मया समुदाहृताः

ആ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ച്, പ്രതിഷ്ഠാ-വിധിപ്രകാരം അതിനെ അർച്ചിച്ച് പൂജിക്കണം. കൂടാതെ ഞാൻ പരാമർശിച്ച സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും അർപ്പിക്കണം.

Verse 11

कर्पूरं कुङ्कुमं चैव त्वचं चागुरुमेव च ॥ रसं च चन्दनं चैव सिल्हकोशीरकं तथा

കർപ്പൂരംയും കുങ്കുമവും; സുഗന്ധിത ത്വച (മരത്തൊലി)യും അഗുരുവും; കൂടാതെ സുഗന്ധരസംയും ചന്ദനവും; അതുപോലെ സിൽഹകവും ഉശീരവും (വെറ്റിവേർ) കൂടി.

Verse 12

एतैर्विलेपनं दद्यादर्चितस्तु विचक्षणः ॥ स्वस्तिकं वर्द्धमानं च श्रीवत्सं कौस्तुभं तथा

ഈ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ പൂജ ചെയ്ത ശേഷം വിവേകമുള്ള ഭക്തൻ ലേപനം (ചന്ദനാദി) അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ സ്വസ്തികം, വർദ്ധമാനചിഹ്നം, ശ്രീവത്സം, കൗസ്തുഭം എന്നിവയും രേഖപ്പെടുത്തണം।

Verse 13

विधानपूर्वकं चैव मङ्गल्यं चैव पायसम् ॥ वर्तिस्तिलफलं चैव कर्मण्यानि न संशयः

വിധിപൂർവ്വം മംഗളദ്രവ്യങ്ങളും പായസം (പാൽ-അരി)യും അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ തിരികളും തിലഫലം (എള്ള് അർപ്പണം)യും—ഇവ എല്ലാം സംശയമില്ലാതെ വിധികർമ്മങ്ങളാണ്।

Verse 14

एवं सर्वं ततो दद्यात्पूजायां विहितं शुभम् ॥ कर्मणा विधिदृष्टेन शुद्धो भागवतः शुचिः

ഇങ്ങനെ പൂജയിൽ വിധിച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാ ശുഭവസ്തുക്കളും തുടർന്ന് അർപ്പിക്കണം; വിധിസമ്മതമായ കർമത്താൽ ഭാഗവതഭക്തൻ ശുദ്ധനായി—പവിത്രനും നിയന്ത്രിതനുമായിത്തീരുന്നു।

Verse 15

प्राणायामं ततः कृत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ योऽसौ भवान्तिष्ठते च सर्वयोगप्रधानतः

തുടർന്ന് പ്രാണായാമം ചെയ്ത് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം—“ഹേ ഭഗവൻ! ഇവിടെ അധിഷ്ഠിതനായിരിക്കുന്നവനേ, സർവ്വയോഗസാധനകളിലും പ്രധാന തത്ത്വരൂപമായി…”

Verse 16

ससम्भ्रमं लोके सुप्रतीतस्तिष्ठ काष्ठे स त्वं भुवि ॥ एवं संस्थापनं कृत्वा काष्ठस्य प्रतिमासु च

“ഭക്തിപൂർവ്വമായ ആകാംക്ഷയോടെ—ലോകത്തിൽ സുസ്പഷ്ടമായി പ്രത്യക്ഷമായി നിലകൊള്ളുക; ഭൂമിയിൽ ഈ കാഷ്ഠത്തിനുള്ളിൽ നീ തന്നേ അധിഷ്ഠിതനായി നിലകൊള്ളുക।” ഇങ്ങനെ കാഷ്ഠപ്രതിമകളിലും സ്ഥാപനം ചെയ്ത്…

Verse 17

पुनः प्रदक्षिणीकृत्य शुद्धैर्भागवतैः सह ॥ प्रज्वाल्य दीपं तत्रैव चार्चायाः सम्मुखं स्थितः

വീണ്ടും ശുദ്ധരായ ഭാഗവതഭക്തന്മാരോടൊപ്പം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, അവിടെയേ ദീപം തെളിച്ച്, അർച്ചാമൂർത്തിയുടെ മുന്നിൽ നില്ക്കണം.

Verse 18

नोर्ध्वं न तिर्यगीक्षेत कामक्रोधविवर्जितः ॥ नमो नारायणायेति इमं मन्त्रमुदीरयेत्

കാമക്രോധവിവർജിതനായി മേലോട്ടോ വശത്തോട്ടോ നോക്കാതെ, ‘നമോ നാരായണായ’ എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 19

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीर गतिः प्रभुस्त्वं वससि ह्यमोघ ॥ अनेन मन्त्रेण च लोकनाथ संस्थापितस्तिष्ठ च वासुदेव

മന്ത്രം— ഹേ പ്രഭോ! നീയേ സർവ്വജനപ്രവീരൻ; നീയേ ഗതി, നീയേ സ്വാമി; നീ ഇവിടെ അമോഘമായി വസിക്കണമേ. ഈ മന്ത്രത്താൽ, ഹേ ലോകനാഥ വാസുദേവ, പ്രതിഷ്ഠിതനായി ഇവിടെ സ്ഥിരമായി നില്ക്കണമേ.

Verse 20

सर्वामेवं ततः कृत्वा मम संस्थापनक्रियाम् ॥ पूज्या भागवताः सर्वे ये तत्र समुपागताः

ഇങ്ങനെ എന്റെ പ്രതിഷ്ഠാക്രിയ നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ, അവിടെ സമാഗമിച്ച എല്ലാ ഭാഗവതഭക്തന്മാരും പൂജ്യരാണ്.

Verse 21

गन्धमाल्यैरर्चयित्वा उपलेपैश्च भोजनैः ॥ कुर्यात्संस्करणं तेषां विधिदृष्टेन कर्मणा

ഗന്ധം, മാല, ലേപനം, ഭോജനം എന്നിവകൊണ്ട് അവരെ അർച്ചിച്ച്, വിധിയിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്ന കര്‍മ്മപ്രകാരം അവരുടെ യഥോചിത സംസ്‌കരണം (സത്കാരം) നടത്തണം.

Verse 22

एतत्कर्मविधानने मधुकाष्ठस्य सुन्दरी ॥ धर्मसंस्थापनार्थाय एतत्ते कथितं मया

ഹേ സുന്ദരി, മധൂകകാഷ്ഠവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ കർമ്മവിധാനത്തിലൂടെ ധർമ്മസ്ഥാപനാർത്ഥം ഞാൻ നിന്നോട് ഇതു പറഞ്ഞു.

Verse 23

यस्त्वनेन विधानने अर्च्चां काष्ठस्य स्थापयेत् ॥ स न गच्छति संसारं मम लोकं च गच्छति

എന്നാൽ ഈ വിധിപ്രകാരം കാഷ്ഠമയ അർച്ച (പ്രതിമ) സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ സംസാരത്തിലേക്കു പോകുകയില്ല; എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കും.

Verse 24

ततः सम्पूजयेद्देवि संसारभवमुक्तये ॥ तत्र काष्ठेषु मधुकमानिय च वसुन्धरे

അതിനുശേഷം, ഹേ ദേവി, സംസാരഭവമുക്തിക്കായി സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം; അവിടെ, ഹേ വസുന്ധരേ, കഷ്ഠങ്ങളിലേക്കു മധൂകകഷ്ഠം കൊണ്ടുവന്ന്…

Verse 25

कुर्यात्संस्करणं तेषां विधिदृष्टेन कर्मणा

വിധിയിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്ന കർമ്മപ്രകാരം അവയുടെ സംസ്കരണം (ശുദ്ധീകരണം/സംസ്കാരം) നടത്തണം.