Adhyaya 15: Gauramukha’s Recollection and the Hymn to Hari at Prabhāsa

Verse 1

श्रीवराह उवाच । एवं श्राद्धविधिं श्रुत्वा मार्कण्डेयान्महामुनिः । तदा गौरमुखो देव किमूर्ध्वं कृतवान्विभो ॥ १५.१ ॥

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ശ്രാദ്ധവിധി കേട്ട മഹാമുനി മാർകണ്ഡേയനോട് ചോദിച്ചു—ഹേ ഗൗരമുഖ ദേവാ! ഹേ വിഭോ! അതിനുശേഷം നീ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 2

एतच्छ्रुत्वा तदा धात्री पितृऋतन्त्रं महामुनिः । संस्मारितो जन्मशतं मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १५.२ ॥

ഇത് കേട്ടപ്പോൾ പിതൃ-തന്ത്രത്തിന്റെ പ്രസംഗത്തിൽ മഹാമുനിക്ക് ബുദ്ധിമാനായ മാർകണ്ഡേയൻ നൂറു ജന്മങ്ങളുടെ സ്മരണം ഉണർത്തി.

Verse 3

धरण्युवाच । भगवन् गौरमुखः कोऽसौ अन्यजन्मनि कः स्मृतः । कथं च स्मृतवान् स्मृत्वा किं चकार च सत्तमः ॥ १५.३ ॥

ധരണി പറഞ്ഞു: ഹേ ഭഗവൻ! ആ ഗൗരമുഖൻ ആരാണ്? മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ അദ്ദേഹം ആരെന്നായി സ്മരിക്കപ്പെട്ടു? എങ്ങനെ അദ്ദേഹത്തിന് സ്മരണം ഉണ്ടായി? സ്മരിച്ച ശേഷം ആ ശ്രേഷ്ഠൻ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 4

श्रीवराह उवाच । भृगुरासीत् स्वयं साक्षाद् अन्यस्मिन् ब्रह्मजन्मनि । तदन्वयात्मजस्त्वेष मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १५.४ ॥

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ഭൃഗു സ്വയം സാക്ഷാത് ഉണ്ടായിരുന്നുവ്. ആ വംശത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ മാർകണ്ഡേയൻ മഹാമുനിയായി ജനിച്ചത്.

Verse 5

पुत्रैस्तु बोधिताः यूयं सुगतिं प्राप्स्यथेति यत् । प्रागुक्तं ब्रह्मणा तेन मार्कण्डेयेन बोधितः ॥ १५.५ ॥

ബ്രഹ്മാവ് മുമ്പ് പറഞ്ഞ വാക്ക്—“പുത്രന്മാരുടെ ഉപദേശം ലഭിച്ചാൽ നിങ്ങൾ സുഖഗതി പ്രാപിക്കും”—അതേ കാര്യം, മാർകണ്ഡേയനിൽ നിന്ന് ഉപദേശം ലഭിച്ച്, അവൻ ഇവിടെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 6

सस्मार सर्वजन्मानि स्मृत्वा चैव तु यत्कृतम् । तच्छृणुष्व वरारोहे कथयामि समासतः ॥ १५.६ ॥

അവൻ തന്റെ എല്ലാ ജന്മങ്ങളും സ്മരിച്ചു; മുമ്പ് ചെയ്തതെല്ലാം ഓർത്ത് പറഞ്ഞു—“ഹേ വരാരോഹേ, അത് കേൾക്കുക; ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു.”

Verse 7

एवं श्राद्धविधानॆन द्वादशाब्दं ततः पितॄन् । इष्ट्वा पश्चाद्धरेः स्तोत्रं स मुनिस्तूपचक्रमे ॥ १५.७ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രാദ്ധവിധാനപ്രകാരം പന്ത്രണ്ടു വർഷം പിതൃകൾക്കായി കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, ആ മുനി പിന്നെ ഹരിയുടെ സ്തോത്രം ആരംഭിച്ചു।

Verse 8

प्रभासं नाम यत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र दैत्यान्तकं देवं स्तोतुं गौरमुखः स्थितः ॥ १५.८ ॥

പ്രഭാസം എന്ന തീർത്ഥം ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. അവിടെ ഗൗരമുഖൻ ദൈത്യാന്തക ദേവനെ സ്തുതിക്കാൻ നിലകൊണ്ടു।

Verse 9

गौरमुख उवाच । स्तोष्ये महेन्द्रं रिपुदर्पहं शिवं नारायणं ब्रह्मविदां प्रतिष्ठितम् । आदित्यचन्द्राश्वियुगस्थमाद्यं पुरातनं दैत्यहरं सदा हरिम् ॥ १५.९ ॥

ഗൗരമുഖൻ പറഞ്ഞു—ശത്രുക്കളുടെ ദർപ്പം നശിപ്പിക്കുന്ന മഹേന്ദ്രനെ ഞാൻ സ്തുതിക്കും; ശിവമയനായ നാരായണനെ, ബ്രഹ്മവിദന്മാരിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായവനെ; ആദിത്യ-ചന്ദ്ര-അശ്വിന യുഗചക്രങ്ങളിൽ സ്ഥിതനായ ആദി-പുരാതന ഹരിയെ, സദാ ദൈത്യഹരനെ ഞാൻ പുകഴ്ത്തും।

Verse 10

चकार मात्स्यं वपुरात्मनो यः पुराकृतं वेदविनाशकाले । महामहीधृग्वपुरग्रपुच्छ-छटाहवार्च्छिः सुरशत्रुहाद्यः ॥ १५.१० ॥

വേദങ്ങൾ നശിക്കാനിരുന്ന പുരാതന കാലത്ത് സ്വയം മത്സ്യരൂപം ധരിച്ചവൻ, ദേവശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചവൻ, ഇപ്പോൾ മഹാപൃഥ്വി-ഉദ്ധാരകനായ വരാഹരൂപം ധരിച്ചു, മുന്നോട്ട് നീളുന്ന വാലിന്റെയും കേശസദൃശ രോമങ്ങളുടെയും ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സാൽ ദീപ്തനാകുന്നു।

Verse 11

तथाब्धिमन्थानकृते गिरिन्द्रं दधार यः कूर्म्मवपुः पुराणम् । हितेच्छया यः पुरुषः पुराणः प्रपातु मां दैत्यहरः सुरेशः ॥ १५.११ ॥

പുരാതനമായി കൂർമ്മരൂപം ധരിച്ചു സമുദ്രമഥനത്തിനായി ഗിരിരാജനെ ധരിച്ചവൻ, ഹിതേച്ഛയാൽ ആദിപുരുഷനായവൻ—ആ ദൈത്യഹരൻ, സുരേശ്വരൻ എന്നെ കാക്കട്ടെ।

Verse 12

महावराहः सततं पृथिव्यास्तलातलं प्राविशद्यो महात्मा । यज्ञाङ्गसंज्ञः सुरसिद्धवन्द्यः स पातु मां दैत्यहरः पुराणः ॥ १५.१२ ॥

മഹാത്മാവായ മഹാവരാഹൻ നിരന്തരം ഭൂമിയുടെ കീഴിലെ തലാതല ലോകത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നവൻ; യജ്ഞത്തിന്റെ അങ്കമെന്നു പ്രസിദ്ധനും ദേവ-സിദ്ധന്മാർ വന്ദിക്കുന്നവനും—ആ പുരാതന ദൈത്യഹരൻ എന്നെ കാക്കട്ടെ।

Verse 13

नृसिंहरूपी च भवत्यजस्त्रं युगे युगे योगिवरोग्रभीमः । करालवक्त्रः कनकाग्रवर्चा रत्नाशयोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१३ ॥

നൃസിംഹരൂപം ധരിക്കുന്ന അസുരാന്തകൻ യുഗം യുഗമായി അജസ്രമായി ഞങ്ങളെ കാക്കട്ടെ—യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ഉഗ്രവും ഭീകരവും, കരാളമുഖൻ, ശുദ്ധസ്വർണ്ണസദൃശ തേജസ്സുള്ളവൻ, രത്നങ്ങളുടെ നിധി।

Verse 14

बलिर्मखध्वंसकृते महात्मा स्वां गूढतां योगवपुःस्वरूपः । स दण्डकाश्ठाजिनलक्षणः पुनः क्षितिं च पदाक्रान्तवान् यः स पातु ॥ १५.१४ ॥

ബലിയുടെ യാഗം നശിപ്പിക്കുവാൻ മഹാത്മാവ് തന്റെ യോഗമയ ദേഹസ്വരൂപം ഗൂഢമായി ധരിച്ചു; ദണ്ഡം, കാഷ്ഠോപകരണം, അജിനം എന്നീ ലക്ഷണങ്ങളോടെ വീണ്ടും തന്റെ പാദംകൊണ്ട് ഭൂമിയെ അളന്നവൻ—അവൻ കാക്കട്ടെ।

Verse 15

त्रिःसप्तकृत्वो जगतीं जिगाय जित्वा ददौ कश्यपाय प्रचण्डः । स जामदग्न्योऽभिजनस्य गोप्ता हिरण्यगर्भोऽसुरहा प्रपातु ॥ १५.१५ ॥

ഇരുപത്തൊന്നു പ്രാവശ്യം ഭൂമിയെ ജയിച്ച് ആ പ്രചണ്ഡൻ വിജയാനന്തരം അതിനെ കശ്യപനു ദാനമായി നൽകി. ജമദഗ്നിവംശജൻ, കുലരക്ഷകൻ, ഹിരണ്യഗർഭൻ, അസുരഹന്താവ് ഞങ്ങളെ കാത്തരുളട്ടെ।

Verse 16

चतुःप्रकारं च वपुर्य आद्यं हैरण्यगर्भप्रतिमानलक्ष्यम् । रामादिरूपैर्बहुरूपभेदश्चकार सोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१६ ॥

ആദിമമായ അവന്റെ ദേഹം ചതുര്വിധവും ഹിരണ്യഗർഭനോടു സമമായ പ്രമാണ-ലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടതുമാണ്. രാമാദി രൂപങ്ങളായി പലവിധ ഭേദരൂപങ്ങൾ അവൻ സ്വീകരിച്ചു. ആ അസുരാന്തകൻ ഞങ്ങളെ കാത്തരുളട്ടെ।

Verse 17

चाणूरकंसासुरदर्पभीतेर्भीतामराणामभयाय देवः । युगे युगे वासुदेवो बभूव कल्पे भवत्यद्भुतरूपकारी ॥ युगे युगे कल्किनाम्ना महात्मा वर्णस्थितिं कर्त्तुमनेकमूर्त्तिः ॥ १५.१७ ॥

ചാണൂരൻ, കംസൻ, അസുരന്മാരുടെ ദർപ്പത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഭയത്തിൽ വിറയുന്ന ദേവന്മാർക്ക് അഭയം നൽകാൻ ദേവൻ യുഗം യുഗം വാസുദേവനായി ഭവിക്കുന്നു; ഓരോ കല്പത്തിലും അത്ഭുതരൂപങ്ങൾ അവൻ ധരിക്കുന്നു. വീണ്ടും വീണ്ടും ‘കല്കി’ എന്ന മഹാത്മാവ് അനേകം മൂർത്തികളോടെ വർണസ്ഥിതിയെ സ്ഥാപിക്കുന്നു।

Verse 18

सनातनो ब्रह्ममयः पुराणो न यस्य रूपं सुरसिद्धदैत्याः । पश्यन्ति विज्ञानगतिं विहाय अथोप्यनेकानि समर्च्वयन्ति । मत्स्यादिरूपाणि चरणि सोऽव्यात् ॥ १५.१८ ॥

അവൻ സനാതനൻ, ബ്രഹ്മമയൻ, പുരാതനൻ—വിവേകജ്ഞാനത്തിന്റെ ഗതി ഉപേക്ഷിച്ച് ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും ദൈത്യന്മാരും അവന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം കാണുന്നില്ല; എങ്കിലും അവർ അവന്റെ അനേകം പ്രകടരൂപങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നു. മത്സ്യാദി രൂപധാരി, പൂജ്യപാദൻ അവൻ ഞങ്ങളെ കാത്തരുളട്ടെ।

Verse 19

नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते । नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नयस्व मां मुक्तिपदं नमस्ते ॥ १५.१९ ॥

പുരുഷോത്തമാ! നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; പിന്നെയും നമസ്കാരം. നിന്റെ മുന്നിലും പിന്നിലും നമഃ; എന്നെ മുക്തിപദത്തിലേക്ക് നയിക്കണമേ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 20

एवं नमस्यतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । प्रत्यक्षतां गतो देवः स्वयं चक्रगदाधरः ॥ १५.२० ॥

ഇങ്ങനെ ഭാവിതാത്മനായ മഹർഷി നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, സ്വയം ചക്രഗദാധാരിയായ ദേവൻ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 21

तं दृष्ट्वा तस्य विज्ञानं निस्तरङ्गं स्वदेहतः । उत्तस्थौ सोऽपि तं लब्ध्वा तस्मिन् ब्रह्मणि शाश्वते । लयं जगाम देवात्मा त्वपुनर्भवसंज्ञिते ॥ १५.२१ ॥

സ്വദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദിച്ച തരംഗരഹിതമായ ശാന്തജ്ഞാനം കണ്ടപ്പോൾ അവനും എഴുന്നേറ്റു; അതു പ്രാപിച്ച് ദേവാത്മാവ് ‘അപുനർഭവ’ എന്ന നിലയിൽ ശാശ്വത ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചു।