Adhyaya 54: Prahlada’s Pilgrimage and the Origin of the Sudarshana–Trishula Exchange (Jalodbhava Episode)

Verse 5

प्रौष्ठपद्याद्वयं पार्श्वे कुक्षिभ्यां रेवती स्थिता उरःसंस्था त्वनुराधा श्रविष्ठा पृष्ठसंस्थिता

O Keśava: those three portions that have been made by the (divine) discus will indeed become meritorious (holy); of this there is no doubt.”"

Verse 7

ग्रीवास्थैता तथा ज्येष्ठा श्रवणं कर्णयोः स्थितम् मुखसंस्थस्तथा पुष्यः स्वातिर्दन्ताः प्रकीर्तिताः

ജ്യേഷ്ഠാ കഴുത്തിൽ സ്ഥിതമാണെന്ന് പറയുന്നു; ശ്രവണൻ ഇരുകർണങ്ങളിലും സ്ഥിതമാണ്. പുഷ്യൻ വായിൽ പ്രതിഷ്ഠിതൻ; സ്വാതി ദന്തങ്ങളായി പ്രഖ്യാതം.

Verse 8

हनू द्वे वारुणश्चोक्तो नासा पैत्र उदाहृतः मृगशीर्षं नयनयो रूपधारिणि तिष्ठति

ഇരുഹനുക്കൾ ‘വാരുണ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; നാസിക ‘പൈത്ര’ എന്നു ഉദാഹരിക്കപ്പെടുന്നു. രൂപധാരിയുടെ നേത്രങ്ങളിൽ ‘മൃഗശീർഷ’ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 9

चित्रा चैव ललाटे तु भरणी तु तथा शिरः शिरोरुहस्था चैवार्द्रा नक्षत्राङ्गमिदं हरेः

ചിത്രാ നക്ഷത്രം ലലാട്ടത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഭരണി ശിരസ്സിൽ, ആർദ്ര ശിരോരുഹങ്ങളിൽ (മുടിയിൽ) അധിഷ്ഠിതമാണ്. ഇങ്ങനെ നക്ഷത്രങ്ങളാൽ ഹരിദേഹത്തിന്റെ ഈ ഭാഗം വിന്യസ്തമാണ്.

Verse 10

विधानं संप्रवक्ष्यामि यथायोगेन नारद संपूजितो हरिः कामान् विदधाति यथेप्सितान्

Hari/Viṣṇu as executor of divine judgment through Sudarśana-cakra.

Verse 12

जानुनी चाश्विनीयोगे पूजयेदथ भक्तितः दोहदे च हविष्यान्नं पूर्ववद् द्विजभोजनम्

അശ്വിനീ യോഗം വന്നാൽ ഭക്തിയോടെ രണ്ടു മുട്ടുകളും പൂജിക്കണം. ദോഹദ സമയത്ത് ഹവിഷ്യാന്നം അർപ്പിക്കുകയും, മുൻപുപോലെ ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനവും നൽകുകയും വേണം.

Verse 13

आषाढाभ्यां तथा द्वाभ्यां द्वावूरू पूजयेद् बुधः सलिलं शिशिरं तत्र दोहदे च प्रकीर्तितम्

രണ്ടു ആഷാഢാ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ യോഗത്തിൽ ജ്ഞാനി രണ്ടു ഊരുക്കൾ (തുടകൾ) പൂജിക്കണം. അവിടെ ദോഹദ സമയത്ത് ശീതളജലം അർപ്പിക്കണമെന്ന് വിധിയായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 14

फाल्गुनीद्वितये गुह्यं पूजनीयं विचक्षणैः दोदहे च पयो गव्यं देयं च द्विजभोजनम्

ഫാൽഗുനീ ദ്വയ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ വിവേകികൾ ഗുഹ്യദേശത്തെ പൂജിക്കണം. ദോഹദ സമയത്ത് പശുവിൻ പാൽ ദാനം ചെയ്ത് ബ്രാഹ്മണർക്കു ഭോജനവും നൽകണം.

Verse 16

पार्श्वे भाद्रपदायुग्मे पूजयित्वा विधानतः गुडं सलेहकं दद्याद् दोहदे देवकीर्तितम्

Pulastya to Nārada

Verse 25

चित्रायोगे ललाटं च दोहदे चारुभोजनम् भरणीषु शिरः पूज्यं चारु भक्तं च दोहदे

When the Citrā-yoga prevails, the forehead should be worshipped, and fine food should be given as the doḥada-offering. In the Bharaṇī (nakṣatra), the head should be worshipped, and excellent cooked food should be given as the doḥada-offering.

Verse Tirtha Mahima / Vrata and self-restraint

नक्षेत्रयोगेष्वेतेषु सम्पूज्य जगतः पतिम् पारिते दक्षिणान्दद्यात् स्त्रीपुंसोश्चारुवाससी

{"prahlada_mentioned": false, "lineage_reference": null, "bhakta_parampara": null, "hiranyakashipu_context": null, "narasimha_echo": false, "asura_devotee_theme": null}

Verse 31

अङ्गोपाङ्गानि देवर्षे पूजयित्वा जगद्गुरोः सुरूपाम्यभिजायन्ते प्रत्यङ्गङ्गानि चैव हि

ഹേ ദേവർഷേ! ജഗദ്ഗുരുവിന്റെ അംഗ-ഉപാംഗങ്ങളെ പൂജിച്ചാൽ, സ്വന്തം അംഗ-പ്രത്യംഗങ്ങളും നിശ്ചയമായി സുന്ദരരൂപവും ശ്രേഷ്ഠശോഭയും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 32

सप्तजन्मकृतं पापं कुलसंगागतं च यत् पितृमातृसमुत्थं च तत्सर्वं हन्ति केशवः

കേശവൻ അതെല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നു—ഏഴ് ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപം, കുലബന്ധമായി വന്ന പാപം, കൂടാതെ പിതൃ-മാതൃസംബവമായ പാപം।

Verse 33

सर्वाणि भद्राण्याप्नोति शरीरारोग्यमुत्तमम् अनन्तां मनसः प्रीतिं रूपं चातीव शोभनम्

അവൻ സർവ മംഗളങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു—ശരീരത്തിന് ഉത്തമാരോഗ്യം, മനസ്സിന് അനന്തമായ പ്രീതി, അത്യന്തം ശോഭനമായ രൂപവും.

Verse 34

वाङ्माधुर्यं तथा कान्ति यच्चान्यदभिवाञ्छितम् ददाति नक्षत्रपुमान् पूजितस्तु जनार्दनः

the abductor/destroyer of all beings."

Verse 38

एवं विधानतो ब्रह्मन्नक्षत्राङ्गो जनार्दनः पूजितो रूपधारी यैस्तैः प्राप्ता तु सुकामिता

ഓ ബ്രാഹ്മണാ, ഇങ്ങനെ വിധിപ്രകാരം ‘നക്ഷത്രാംഗ’ ജനാർദനനെ പൂജിച്ചാൽ, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന (അഥവാ ആഗ്രഹിക്കുന്ന) ഉപാസകർ തങ്ങളുടെ മനോവാഞ്ഛിത ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

एतत् तवोक्तं परमं पवित्रं धन्यं यशस्यं शुभरूपदायि नक्षत्रपुंसः परमं विधानं शृणुष्व पुण्यामिह तीर्थयात्राम

“This supreme teaching you have spoken is most purifying—auspicious, fortune-bringing, fame-bestowing, and a giver of auspicious form. Now hear the highest ordinance concerning the Nakṣatra-Puruṣa, and (hear also) here the meritorious pilgrimage to the tīrthas.”