Mundaka

Verse 1

ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता । स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥१॥

ദേവന്മാരിൽ ആദ്യം ബ്രഹ്മാവാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്—വിശ്വത്തിന്റെ കര്‍ത്താവും ഭുവനത്തിന്റെ രക്ഷകനും. സകലവിദ്യകളുടെയും പ്രതിഷ്ഠയായ ബ്രഹ്മവിദ്യ അദ്ദേഹം തന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനായ അഥര്‍വനോട് ഉപദേശിച്ചു. ॥१॥

Verse 2

अथर्वणे यां प्रवदेत् ब्रह्माऽथर्वा तां पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् । स भारद्वाजाय सत्यवाहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥२॥

ബ്രഹ്മാവ് അഥര്‍വനോട് പ്രസ്താവിച്ച ആ ബ്രഹ്മവിദ്യ അഥര്‍വന്‍ മുമ്പേ അങ്ഗിരസിനോട് പറഞ്ഞു. അങ്ഗിരസ് അത് സത്യവാഹനായ ഭാരദ്വാജനോട് ഉപദേശിച്ചു; ഭാരദ്വാജന്‍ അതേ ജ്ഞാനത്തെ പരാ-അപരാ എന്ന രണ്ടു രൂപങ്ങളായി അങ്ഗിരസിനോട് പകർന്നു. ॥२॥

Verse 3

शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ । कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥३॥

മഹാശാലനായ ഗൃഹസ്ഥന്‍ ശൗനകന്‍ വിധിപൂര്‍വം അങ്ഗിരസിനെ സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു: ‘ഭഗവന്‍, ഏതു ഒന്നിനെ അറിഞ്ഞാല്‍ ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞതാകുന്നു?’ ॥३॥

Verse 4

तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति—परा चैवापरा च ॥४॥

അവനോടു അവൻ പറഞ്ഞു: ‘രണ്ടു വിദ്യകൾ അറിയേണ്ടതാണ്’—എന്നു ബ്രഹ്മവിദർ സത്യമായി പറയുന്നു—‘പരാ എന്നും അപരാ എന്നും’ ॥४॥

Verse 5

तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः । शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥५॥

അവിടെ അപരാ (വിദ്യ) എന്നത് ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം, സാമവേദം, അഥർവവേദം; കൂടാതെ ശിക്ഷ, കല്പ, വ്യാകരണം, നിരുക്തം, ഛന്ദസ്, ജ്യോതിഷം—ഇവയൊക്കെയും. പിന്നെ പരാ (വിദ്യ) എന്നത്, അതിലൂടെ ആ അക്ഷരം (അവിണാശി) പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നതാണ് ॥५॥

Verse 6

यत्तददृश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥६॥

അദൃശ്യവും ഗ്രഹിക്കാനാകാത്തതും, ഗോത്രമില്ലാത്തതും വർണ്ണമില്ലാത്തതും, കണ്ണും ചെവിയും ഇല്ലാത്തതും; കൈകാലുകളില്ലാത്തതും; നിത്യം, വിഭു, സർവഗതം, അതിസൂക്ഷ്മം, അവ്യയം—ഭൂതങ്ങളുടെ യോനി (മൂലകാരണം) ആയ അതിനെ ധീരർ സമ്യകായി പരിപശ്യന്തി (സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു) ॥६॥

Verse 7

यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति । यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाक्षरात् सम्भवतीह विश्वम् ॥७॥

ചിലന്തി തന്റെ വല പുറപ്പെടുവിക്കുകയും വീണ്ടും ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഭൂമിയിൽ ഔഷധസസ്യങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പുരുഷനിൽ നിന്ന് തലമുടിയും രോമങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ—അക്ഷരമായ (അവിണാശിയായ) തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടെ ഈ സർവ്വവിശ്വവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 8

तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते । अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥८॥

തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മം വർധിക്കുകയും പരിപാകം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതിൽ നിന്ന് അന്നം ജനിക്കുന്നു. അന്നത്തിൽ നിന്ന് പ്രാണൻ, മനസ്, സത്യം, ലോകങ്ങൾ, കൂടാതെ കർമ്മങ്ങളിൽ അമൃതത്വവും (അമരത്വവും) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 9

यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तपः । तस्मादेतद्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते ॥९॥

സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വവിദനും ആയ, ജ്ഞാനമയമായ തപസ്സുള്ള അവനിൽ നിന്ന്—ഈ പ്രകടമായ ബ്രഹ്മം, അഥവാ നാമം, രൂപം, അന്നം എന്നിവ ജനിക്കുന്നു.

Verse 1

तदेतत्सत्यं मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यंस्तानि त्रेतायां बहुधा सन्ततानि । तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके ॥१॥

ഇത് നിശ്ചയമായും സത്യമാകുന്നു: മന്ത്രങ്ങളിൽ ഋഷി-കവികൾ ദർശിച്ച കർമങ്ങൾ ത്രേതായുഗത്തിൽ പലവിധമായി വ്യാപിച്ചു. ഹേ സത്യകാമികളേ, അവയെ നിത്യമായി നിയമപൂർവ്വം ആചരിക്കുവിൻ; പുണ്യലോകത്തിലേക്കുള്ള നിങ്ങളുടെ പഥം ഇതുതന്നെ.

Verse 2

यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने । तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाऽऽहुतीः प्रतिपादयेत् ॥२॥

സമിദ്ധമായ ഹവ്യവാഹന അഗ്നിയിൽ ജ്വാല ലോളായമാനമായി കുലുങ്ങുമ്പോൾ, രണ്ട് ആജ്യഭാഗങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 3

यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमासमचातुर्मास्यमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च । अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुतमासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥३॥

ആരുടെയോ അഗ്നിഹോത്രം അമാവാസ്യാകർമമില്ലാതെ, പൗർണമാസ്യാകർമമില്ലാതെ, ചാതുർമാസ്യവ്രതങ്ങളില്ലാതെ, അഗ്രയണ (ആദ്യഫല) അർപ്പണമില്ലാതെ, അതിഥിസത്കാരമില്ലാതെ നടക്കുന്നു; വൈശ്വദേവം അർപ്പിക്കാതെയോ വിധിവിരുദ്ധമായി അർപ്പിക്കുകയോ ചെയ്താൽ—അത്തരം ദോഷമുള്ള യജ്ഞം ഏഴാമത്തേതുവരെ അവന്റെ ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 4

काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा । स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥४॥

കാളി, കരാളി, മനോജവാ; സുലോഹിതാ, സുധൂമ്രവർണാ; സ്ഫുലിംഗിനീ, വിശ്വരുചീ—ലേലായമാനയായ ദേവീസ്വരൂപമായ അഗ്നി—ഇവയെ യാഗാഗ്നിയുടെ ഏഴ് ജിഹ്വകൾ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 5

एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् । तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः ॥५॥

ഈ ദീപ്തമായ ജിഹ്വകളിൽ യഥാകാലം ആഹുതികൾ സ്വീകരിച്ചു ചരിക്കുന്ന യജമാനനെ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ പതിയായ ഏകന്റെ അധിവാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

Verse 6

एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति । प्रियं वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥६॥

‘വാ, വാ!’ എന്നു പറഞ്ഞ് ദീപ്തമായ ആഹുതികൾ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ആ യജമാനനെ വഹിച്ചു കൊണ്ടുപോകുന്നു. പ്രിയവചനത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ആരാധിക്കുന്നു: ‘ഇതാണ് നിന്റെ പുണ്യമയമായ, സുകൃതഫലമായി ലഭിച്ച ബ്രഹ്മലോകം.’

Verse 7

प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म । एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापि यन्ति ॥७॥

ഇവ യജ്ഞരൂപമായ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ സത്യത്തില്‍ ദൃഢമല്ലാത്ത തോണികളുപോലെയാണ്; അഷ്ടാദശവിധമെന്നു പറയപ്പെടുന്ന അധമകര്‍മ്മം ഇവയില്‍ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇതേ പരമശ്രേയസ്സെന്നു പുകഴ്ത്തുന്ന മൂഢര്‍ വീണ്ടും വീണ്ടും ജരയും മരണവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 8

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितं मन्यमानाः । जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥८॥

അവിദ്യയുടെ നടുവില്‍ വസിച്ച്, തങ്ങളേ ധീരരും പണ്ഡിതരുമെന്നു കരുതുന്ന മൂഢര്‍ ഇടിച്ചുതള്ളപ്പെടെ ചുറ്റിനടക്കുന്നു—അന്ധനെ അന്ധന്‍ നയിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 9

अविद्यायां बहुधा वर्तमाना वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः । यत्कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥९॥

അവിദ്യയില്‍ പലവിധമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന ബാലന്മാര്‍ ‘ഞങ്ങള്‍ കൃതാര്‍ഥരാണ്’ എന്നു അഭിമാനിക്കുന്നു. ആസക്തിയാല്‍ കര്‍മ്മകാണ്ഡികള്‍ സത്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ക്ലേശിതരായി, ലോകഫലം ക്ഷയിക്കുമ്പോള്‍ അവർ പതിക്കുന്നു.

Verse 10

इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः । नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वेमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति ॥१०॥

ഇഷ്ടം (യാഗകർമ്മം)യും പൂർത്തം (ലോകഹിതകർമ്മം)യും തന്നെയാണ് പരമശ്രേഷ്ഠമെന്ന് കരുതുന്ന മോഹിതർ മറ്റൊരു ശ്രേയസ്സും അറിയുന്നില്ല. സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ പുണ്യഫലം അനുഭവിച്ച ശേഷം അവർ വീണ്ടും ഈ ലോകത്തിലേക്കോ—അഥവാ അതിലും താഴ്ന്ന ലോകത്തിലേക്കോ—പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 11

तपःश्रद्धे ये ह्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्ष्यचर्यां चरन्तः । सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥११॥

തപസ്സും ശ്രദ്ധയും അനുഷ്ഠിച്ച് വനത്തിൽ വസിക്കുന്ന, ശാന്തരും പണ്ഡിതരുമായി ഭിക്ഷാചര്യയുടെ വ്രതം പാലിക്കുന്നവർ—ആ നിർമലർ സൂര്യദ്വാരത്തിലൂടെ പ്രയാണം ചെയ്ത്, അക്ഷയാത്മാവായ അമൃതപുരുഷൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് എത്തുന്നു.

Verse 12

परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥१२॥

കർമ്മംകൊണ്ട് സമ്പാദിക്കപ്പെടുന്ന ലോകങ്ങളെ പരിശോധിച്ച ശേഷം ബ്രാഹ്മണസാധകൻ വൈരാഗ്യത്തിലേക്ക് എത്തണം: അകൃതം (അനിർമിത പരം) കൃതം (ചെയ്ത കര്‍മ്മം)കൊണ്ട് ലഭ്യമല്ല. അതിനാൽ അതിന്റെ വിജ്ഞാനാർത്ഥം, കൈയിൽ സമിത്തുമായി, ഗുരുവിനോടേ സമീപിക്കണം—ശ്രോത്രിയനും ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനും ആയ ആചാര്യനോടു.

Verse 13

तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय । येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥१३॥

അവനോട്—വിദ്വാനായ ശിഷ്യനോട്—അവൻ സമ്യകമായി ഉപസന്നനായി, ചിത്തം പൂർണ്ണമായി ശാന്തവും ശമാദികളാൽ സമന്വിതവുമായിരിക്കുമ്പോൾ, യേന അക്ഷരപുരുഷനെയും സത്യസ്വരൂപത്തെയും അറിയാം ആ ബ്രഹ്മവിദ്യയെ ഗുരു തത്ത്വതഃ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 1

तदेतत् सत्यं यथा सुदीप्तात् पावकाद्विस्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापि यन्ति ॥१॥

ഇതുതന്നെ സത്യം: നന്നായി ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ചിങ്ങങ്ങൾ ഒരേ രൂപത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ഹേ സൗമ്യ, അക്ഷരത്തിൽ നിന്ന് നാനാവിധ ഭാവങ്ങൾ/ജീവങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു; അവ അതേ അക്ഷരത്തിലേക്കുതന്നെ ലയിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 2

दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः । अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥२॥

ആ പുരുഷൻ ദിവ്യനും അമൂർത്തനും ആകുന്നു; അവൻ പുറത്തും അകത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവൻ അജന്മൻ; പ്രാണരഹിതൻ, മനസ്സില്ലാത്തവൻ, നിർമലൻ—അക്ഷരത്തേക്കാളും പരം, പരാത്പരൻ.

Verse 3

एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥३॥

അവനിൽ നിന്നാണ് പ്രാണനും മനസ്സും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ആകാശം, വായു, ജ്യോതി/അഗ്നി, ജലം, സർവ്വത്തെ ധരിക്കുന്ന ഭൂമി എന്നിവയും അവനിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രാപ്തമാകുന്നു.

Verse 4

अग्निर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः । वायुः प्राणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥४॥

അഗ്നി അവന്റെ ശിരസ്സാണ്; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും അവന്റെ രണ്ടു കണ്ണുകളാണ്; ദിക്കുകൾ അവന്റെ ചെവികളാണ്; വേദങ്ങൾ വെളിപ്പെട്ട വാണിയായി അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. വായു അവന്റെ പ്രാണൻ; വിശ്വം അവന്റെ ഹൃദയം; അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഭൂമി. തീർച്ചയായും അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവാണ്.

Verse 5

तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः सोमात् पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् । पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् सम्प्रसूताः ॥५॥

അവനിൽ നിന്നാണ് അഗ്നി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അതിന്റെ സമിധ് (ഇന്ധനം) സൂര്യനാണ്. സോമത്തിൽ നിന്നാണ് മഴ; ഭൂമിയിൽ ഔഷധികളും സസ്യങ്ങളും വളരുന്നു. പുരുഷൻ സ്ത്രീയിൽ ബീജം സിഞ്ചിക്കുന്നു; ആ പുരുഷനിൽ നിന്നുതന്നെ അനേകം സന്തതികൾ പ്രസവിക്കുന്നു.

Verse 6

तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च । संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥६॥

അതിനാൽ തന്നെയാണ് ഋക്‌മന്ത്രങ്ങളും സാമഗാനങ്ങളും യജുസ്സൂത്രങ്ങളും; ദീക്ഷ, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളും ക്രതുക്കളും, ദക്ഷിണകളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. സംവത്സരം, യജമാനൻ, ലോകങ്ങളും അതിൽ നിന്നുതന്നെ—സോമം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നിടത്തും സൂര്യൻ പ്രകാശിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നിടത്തും.

Verse 7

तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि । प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्धा सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥७॥

അതിൽ നിന്നുതന്നെ ദേവന്മാർ പലവിധമായി ജനിക്കുന്നു; സാധ്യർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ എന്നിവയും. പ്രാണനും അപാനനും, നെല്ലും യവവും, തപസ്സ്, ശ്രദ്ധ, സത്യം, ബ്രഹ്മചര്യം, വിധി—ഇവയൊക്കെയും അതിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രഭവിക്കുന്നു.

Verse 8

सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः । सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशया निहिताः सप्त सप्त ॥८॥

അതിനാൽ സപ്ത പ്രാണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; സപ്ത അർച്ചിഷുകൾ (ജ്വാലകൾ), സപ്ത സമിധകൾ, സപ്ത ഹോമങ്ങൾ. ഇവയാണ് സപ്ത ലോകങ്ങൾ; അവയിൽ പ്രാണങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു—ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിച്ച്, ഏഴായും ഏഴായും നിക്ഷിപ്തമായി.

Verse 9

अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः । अतश्च सर्वा ओषधयो रसश्च येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥९॥

അതിനാൽ (ആ പരബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന്) സമുദ്രങ്ങളും എല്ലാ പർവതങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് സർവ്വരൂപങ്ങളായ നദികൾ ഒഴുകുന്നു. അതിൽ നിന്ന് എല്ലാ ഔഷധികളും അവയുടെ രസവും ജനിക്കുന്നു; അതിനാൽ തന്നെയാണ് ഈ അന്തരാത്മാവ് ഭൂതങ്ങളിൽ ഉള്ളിൽ നിലകൊണ്ട് നിശ്ചയമായി ധരിക്കപ്പെടുന്നത് (പോഷിക്കപ്പെടുന്നത്) ॥൯॥

Verse 10

पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् । एतद्यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरतीह सोम्य ॥१०॥

പുരുഷൻ തന്നെയാണ് ഈ സമസ്ത വിശ്വം—കർമ്മം, തപസ്, ബ്രഹ്മം, പരമ അമൃതം. ഹേ സൗമ്യാ! ഹൃദയഗുഹയിൽ നിഹിതമായിരിക്കുന്ന ഇതിനെ യാർ അറിയുന്നുവോ, അവൻ ഇവിടെ തന്നേ അവിദ്യയുടെ ഗ്രന്ഥിയെ ചിതറിക്കുന്നു ॥൧൦॥

Verse 1

आविः संनिहितं गुहाचरं नाम महत्पदमत्रैतत् समर्पितम् । एजत्प्राणन्निमिषच्च यदेतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद्यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ॥१॥

പ്രകടമായ, സമീപസ്ഥമായ, ഗുഹയിൽ വിഹരിക്കുന്ന—മഹാൻ പദം എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ട—ഇത് തീർച്ചയായും ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അത് വിറയ്ക്കുന്നു, ശ്വസിക്കുന്നു, കണ്‍ ചിമ്മുന്നു—അതിനെ സത്തിന്റെയും അസത്തിന്റെയും ശ്രേഷ്ഠം, പരമമായി അറിയുക. ജ്ഞാനത്തിനപ്പുറത്തുള്ള, ശ്രേഷ്ഠമായതിനെ ഞാൻ അറിയുന്നു.

Verse 2

यदर्चिमद्यदणुभ्योऽणु च यस्मिँल्लोका निहिता लोकिनश्च । तदेतदक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः तदेतत्सत्यं तदमृतं तद्वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥२॥

ഏത് പ്രകാശമയമാണോ, ഏത് സൂക്ഷ്മത്തിലും സൂക്ഷ്മമാണോ, ഏതിൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളും അവയിലെ വാസികളും സ്ഥാപിതരാണോ—അതാണ് ഈ അക്ഷര ബ്രഹ്മം. അത് പ്രാണൻ; അത് വാക്കും മനസ്സും. അത് സത്യം; അത് അമൃതം. പ്രിയപ്പെട്ടവ, അത് അറിയപ്പെടേണ്ടതാണ്—അറിയുക.

Verse 3

धनुर् गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासा निशितं सन्धयीत । आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥३॥

ഉപനിഷദിക മഹായുദ്ധായുധരൂപമായ വില്ലെടുത്ത്, ധ്യാനരൂപമായ തീക്ഷ്ണമായ അമ്പ് ചേർക്കണം. ബ്രഹ്മത്തിൽ ലീനമായ മനസ്സുകൊണ്ട് അത് വലിച്ച്, പ്രിയപ്പെട്ടവ, ലക്ഷ്യം അക്ഷര ബ്രഹ്മം തന്നെയെന്ന് അറിയുക.

Verse 4

प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते । अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥

ഓം വില്ലാണ്; ആത്മാവ് അമ്പാണ്; ബ്രഹ്മം ലക്ഷ്യമായി പറയപ്പെടുന്നു। ഏകാഗ്രചിത്തനായവൻ അതിനെ ഭേദിക്കണം; അമ്പിനെപ്പോലെ അതിൽ ലയിക്കണം।

Verse 5

यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः । तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥

ആകാശവും ഭൂമിയും അന്തരീക്ഷവും മനസ്സും എല്ലാ പ്രാണനും കൂടെ നെയ്തിരിക്കുന്നത് - അതിനെ മാത്രം ആത്മാവായി അറിയുക. മറ്റുള്ള വാക്കുകളെ വിടുക. ഇതാണ് അമർത്വത്തിലേക്കുള്ള പാലം.

Verse 6

अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः । स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः । ओमित्येवं ध्यायथ आत्मानं स्वस्ति वः पाराय तमसः परस्तात् ॥

തേരിന്റെ ചക്രത്തിന്റെ നാഭിയിൽ ആരകളെ പോലെ നാഡികൾ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു - അവൻ ഉള്ളിൽ പലരൂപമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഓം മൂലം ആത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കുക. ഇരുളിനെ കടക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് നന്മയുണ്ടാകട്ടെ.

Verse 7

यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा प्रतिष्ठितः मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद् विभाति

എല്ലാം അറിയുന്നവൻ, എല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ, ആരുടെ മഹിമ ഭൂമിയിലുണ്ടോ - ഈ ആത്മാവ് ബ്രഹ്മമായ ദിവ്യ നഗരത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, മനസ്സിനാൽ നിർമ്മിതമാണ്, പ്രാണ-ശരീരത്തിന്റെ നേതാവാണ്, അന്നത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, ഹൃദയത്തെ സമീപത്ത് വെക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ ജ്ഞാനത്താൽ ആനന്ദമയമായ അമർത്യ തത്വത്തെ കാണുന്നു അത് പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 8

भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥

ഹൃദയത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥി പൊട്ടുന്നു, എല്ലാ സംശയങ്ങളും മുറിക്കപ്പെടുന്നു, കർമ്മങ്ങൾ നശിക്കുന്നു അതിനെ - പരമായ അപരമായ തത്വത്തെ - കാണുമ്പോൾ.

Verse 9

हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् । तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद् यदात्मविदो विदुः ॥

സ്വർണ്ണമയമായ പരമ കോശത്തിൽ, ശുദ്ധമായ, നിർലേപ ബ്രഹ്മം - തേജോമയം, ജ്യോതികളുടെ ജ്യോതി - അതാണ് ആത്മജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നത്.

Verse 10

न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १० ॥

അവിടെ സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നില്ല, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഇല്ല; ഈ മിന്നലുകളും പ്രകാശിക്കുന്നില്ല, എന്നാ ഈ അഗ്നി എങ്ങനെ? ആ പ്രകാശിക്കുന്ന പരമാത്മാവിനെ അനുസരിച്ചാണ് എല്ലാം പ്രകാശിക്കുന്നത്; അവന്റെ പ്രകാശത്താൽ ഇവയെല്ലാം പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 11

ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् ब्रह्म पश्चाद् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण । अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ ११॥

ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് ഈ അമൃതതത്ത്വം—മുന്നിൽ ബ്രഹ്മം, പിന്നിൽ ബ്രഹ്മം; തെക്കിലും ബ്രഹ്മം, വടക്കിലും ബ്രഹ്മം. താഴെയും മുകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും ബ്രഹ്മം തന്നേ; ഈ സമസ്ത വിശ്വം ആ പരമ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് ॥൧൧॥

Verse 1

द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ १॥

രണ്ട് സുപർണ പക്ഷികൾ, യുക്തരായ സഖാക്കളായി, ഒരേ വൃക്ഷത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു. അവയിൽ ഒരാൾ മധുരമായ പിപ്പലഫലം ആസ്വദിക്കുന്നു; മറ്റൊന്ന് ഭക്ഷിക്കാതെ സാക്ഷിയായി നോക്കിനിൽക്കുന്നു.

Verse 2

समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनिशया शोचति मुह्यमानः । जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ २॥

അതേ വൃക്ഷത്തിൽ പുരുഷൻ ആസക്തിയിൽ മുങ്ങി, അസഹായതയുടെ മോഹത്തിൽ ദുഃഖിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവൻ മറ്റെയാളെ—ആരാധ്യനായ ഈശ്വരനെയും അവന്റെ മഹിമയെയും—കാണുമ്പോൾ ദുഃഖമുക്തനാകുന്നു.

Verse 3

यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् । तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥३॥

ദ്രഷ്ടാവ് സ്വർണവർണ്ണനായ—കർതാവ്, ഈശ്വരൻ, പുരുഷൻ, ബ്രഹ്മയോനി—അവനെ കാണുമ്പോൾ, ജ്ഞാനി പുണ്യപാപങ്ങളെ അകറ്റി, നിരഞ്ജനനായി പരമ സാമ്യം (ഏകാത്മത) പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 4

प्राणो ह्येष यः सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी । आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावान् एष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥४॥

നിശ്ചയമായും ഇതേ പ്രാണൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലൂടെയും പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ ജ്ഞാനി അതിവാചകനാകുകയില്ല. ആത്മത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്നവൻ, ആത്മത്തിൽ രമിക്കുന്നവൻ, യുക്തമായ കര്‍മ്മത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ—അവൻ ബ്രഹ്മവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 5

सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् । अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥५॥

സത്യത്താൽ, തപസ്സാൽ, സമ്യക് ജ്ഞാനത്താൽ, നിത്യ ബ്രഹ്മചര്യത്താൽ ഈ ആത്മാവ് ലഭ്യനാകുന്നു. ശരീരത്തിനകത്ത് അവൻ ജ്യോതിർമയനും ശുദ്ധനും ആകുന്നു; ദോഷങ്ങൾ ക്ഷയിച്ച യതികൾ അവനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 6

सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः । येनाऽऽक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥६॥

സത്യമേ ജയിക്കുന്നു; അസത്യം അല്ല. സത്യത്താൽ ദേവയാനമായ പഥം വിപുലമാകുന്നു; അതിലൂടെ ആപ്തകാമരായ ഋഷികൾ आरोഹണം ചെയ്യുന്നു, അവിടെ സത്യത്തിന്റെ പരമ നിധാനം (നിധി) നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 7

बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति । दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यन्त्विहैव निहितं गुहायाम् ॥७॥

അത് (ബ്രഹ്മം) വിശാലവും ദിവ്യവും, അചിന്ത്യസ്വരൂപവുമാണ്; സൂക്ഷ്മത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമായി പ്രകാശിക്കുന്നു. അത് ദൂരെ—അതിദൂരെ—എന്നാലും ഇവിടെ തന്നെ സമീപം; ഹൃദയഗുഹയിൽ നിഹിതമായ അതിനെ ജ്ഞാനികൾ ഇവിടെ തന്നെ ദർശിക്കുന്നു.