Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 33

इत्येतत्कथितं विप्र ऋणमोचनसंज्ञकम् । यत्र स्नानेन जन्तूनामृणं नश्यति तत्क्षणात् । ऋणमोचनतीर्थं तु पूर्वतः सरयूजले

ityetatkathitaṃ vipra ṛṇamocanasaṃjñakam | yatra snānena jantūnāmṛṇaṃ naśyati tatkṣaṇāt | ṛṇamocanatīrthaṃ tu pūrvataḥ sarayūjale

ഹേ വിപ്രാ! ഇതാണ് ‘ഋണമോചന’ എന്നു പേരുള്ള തീർത്ഥം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ ജീവികളുടെ ഋണം അതേ ക്ഷണത്തിൽ നശിക്കുന്നു. ആ ഋണമോചന തീർത്ഥം സരയൂജലത്തിൽ കിഴക്കുവശത്താണ്।

इतिthus
इति:
वाक्यचिह्न
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण/समाप्तिसूचक
एतत्this
एतत्:
कर्म/विषय (Topic/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
कथितम्has been told
कथितम्:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Root√कथ् (धातु) + क्त
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
ऋणमोचनसंज्ञकम्named ‘Debt-removal’
ऋणमोचनसंज्ञकम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootऋणमोचन + संज्ञक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ऋणमोचन इति संज्ञा यस्य), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; एतत्-विशेषण
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय, सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative adverb: where)
स्नानेनby bathing
स्नानेन:
करण (Means)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
जन्तूनाम्of creatures/people
जन्तूनाम्:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन
ऋणम्debt
ऋणम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootऋण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
नश्यतिperishes; is destroyed
नश्यति:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√नश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्क्षणात्immediately
तत्क्षणात्:
क्रियाविशेषण (Time)
TypeIndeclinable
Rootतत् + क्षण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (तत् क्षणात्), पञ्चमी-अर्थे अव्यय (immediately; from that moment)
ऋणमोचनतीर्थम्the Debt-removal tīrtha
ऋणमोचनतीर्थम्:
विषय/कर्म (Topic/Object)
TypeNoun
Rootऋणमोचन + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ऋणमोचनं तीर्थम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुindeed; but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
पूर्वतःto the east
पूर्वतः:
क्रियाविशेषण/अधिकरण (Direction)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
Formअव्यय, तद्धितान्त (तस्), दिशावाचक क्रियाविशेषण (to the east/eastward)
सरयूजलेin the waters of the Sarayū
सरयूजले:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootसरयू + जल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सरय्वाः जलम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

Agastya (continuing narration)

Tirtha: Ṛṇamocana Tīrtha

Type: ghat

Listener: vipra/brāhmaṇa interlocutor

Scene: Pilgrims at dawn step into the Sarayū at the eastern Ṛṇamocana spot; a priest guides sankalpa; subtle light suggests burdens lifting as water ripples around them.

Ṛṇamocana Tīrtha
S
Sarayū

FAQs

Purāṇas connect inner relief (freedom from burdens) with outer sacred geography, making pilgrimage a lived path of dharma.

Ṛṇamocana Tīrtha, situated in/at the Sarayū waters, described as lying to the east.

Snāna at Ṛṇamocana Tīrtha for immediate destruction of debt.