Adhyaya 4
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഈശ്വരൻ ദേവിയോട് ഉപദേശിക്കുന്നു—മംഗളസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒരു യോജന ദൂരത്തിൽ ‘ദുന്നാവില്ല’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടേക്കുള്ള ചെറു തീർത്ഥയാത്രാമാർഗം വിവരിക്കുന്നു. സ്ഥലമാഹാത്മ്യം പല സ്മൃതിസ്ഥരങ്ങളിലൂടെ ഉറപ്പിക്കുന്നു. ഭീമനും ‘ദുന്നക’ എന്ന വ്യക്തി/സ്ഥലനാമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുരാവൃത്താന്തം പറയുന്നു—അത് മുൻപ് ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ട് പിന്നീട് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതായും, അതാണ് സ്ഥലപ്രശസ്തിയുടെ കാരണമെന്നുമാണ് സൂചന. തുടർന്ന് ‘ദിവ്യ വിവരം’ എന്ന തുറവിന്റെ വിവരണം വരുന്നു—പാതാളത്തിലേക്കുള്ള മഹാമാർഗമായി കണക്കാക്കി, ക്ഷേത്രഭൂപടത്തിൽ ലോക-ഭൂഗോളത്തെ ചേർക്കുന്നു. ഈ പാതാളബന്ധിത കഥ മുൻപ് ‘പാതാളോത്തര-സംഗ്രഹ’ത്തിൽ ഉപദിഷ്ടമായിരുന്നുവെന്ന പരാമർശവും ഉണ്ട്. അവിടെ അനേകം ലിംഗങ്ങളും പതിനാറ് സിദ്ധസ്ഥാനങ്ങളും ഉള്ളതിനാൽ അത് സാന്ദ്രമായ ശൈവ-പവിത്രകേന്ദ്രസമൂഹമായി തെളിയുന്നു. അവസാനം ആ സ്ഥലം മുൻപ് സ്വർണ്ണഖനിയായിരുന്നു എന്നും, ജനങ്ങൾ ‘ഭൂതി’ (സമൃദ്ധി/സിദ്ധി) ആഗ്രഹിച്ചും അവിടെ പോകട്ടെ—എന്നാൽ അത് തീർത്ഥയാത്രയുടെ ധാർമ്മിക പാതയിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കട്ടെ—എന്ന നിർദ്ദേശം നൽകുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि दुन्नाविल्लेति विश्रुतम् । योजनस्यांतरे देवि पश्चिमे मंगलस्थितेः
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവീ, തുടർന്ന് ‘ദുന്നാവില്ല’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുക. ഹേ ദേവി, അത് മംഗലസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ഒരു യോജന ദൂരത്തിൽ പടിഞ്ഞാറായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Verse 2
दुन्नको यत्र भीमेन भुक्त्वा त्यक्तः पुरा प्रिये । तत्रैव विवरं दिव्यं महा पातालमार्गदम्
ഹേ പ്രിയേ, ഭീമൻ പണ്ടുകാലത്ത് ദുന്നകനെ ഭുജിച്ച് ഉപേക്ഷിച്ച സ്ഥലം അതുതന്നെ. അവിടെയേ മഹാപാതാളത്തിലേക്കുള്ള മാർഗം നൽകുന്ന ദിവ്യമായൊരു വിടവ് ഉണ്ട്.
Verse 3
तस्य कल्पः पुरा प्रोक्तः पातालोत्तरसंग्रहे । तत्र लिंगान्यनेकानि सिद्धस्थानानि षोडश
അതിന്റെ പുണ്യവൃത്താന്തം മുൻപ് ‘പാതാലോത്തര-സംഗ്രഹ’ത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ അനേകം ലിംഗങ്ങളും സിദ്ധന്മാരുടെ പതിനാറു സ്ഥാനങ്ങളും ഉണ്ട്.
Verse 4
सुवर्णस्याकरः पूर्वं तत्स्थानमभवत्प्रिये । तस्मिन्स्थाने नरैर्देवि गन्तव्यं भूतिलिप्सया
ഹേ പ്രിയേ, ആ സ്ഥലം മുൻപ് സ്വർണ്ണഖനിയായിരുന്നു. ഹേ ദേവീ, സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിച്ച് മനുഷ്യർ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകേണ്ടതാണ്.