
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഈശ്വരവചനമായി വസ്ത്രാപഥക്ഷേത്രത്തിലെ തീർത്ഥങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്തവും പ്രാമാണികവുമായ സമാഹാരം നൽകുന്നു. തുടക്കത്തിൽ അവിടെ തീർത്ഥങ്ങൾ “കോടിശഃ” എന്നത്രയും അതിപ്രചുരമാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, വിശദവിവരണം ഒഴിവാക്കി പ്രധാനസ്ഥാനങ്ങളുടെ “സാരം” മാത്രം പ്രസ്താവിക്കുമെന്ന സമ്പാദകസിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ദാമോദരാ നദി—സുവർണരേഖ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്—പരാമർശിച്ച്, അതിന്റെ സമീപത്ത് ബ്രഹ്മകുണ്ഡവും ബ്രഹ്മേശ്വര ക്ഷേത്രവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായി പറയുന്നു. തുടർന്ന് കാലമേഘം, ഭവ/ദാമോദര, രണ്ട് ഗവ്യൂതി ദൂരെയുള്ള കാലിക, ഇന്ദ്രേശ്വര, റൈവതയും ഉജ്ജയന്തയും എന്ന പർവ്വതങ്ങൾ, കൂടാതെ കുംഭീശ്വരനും ഭീമേശ്വരനും എന്നീ ശൈവസ്ഥാനങ്ങൾ ക്രമമായി പട്ടികപ്പെടുത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വ്യാപ്തി അഞ്ച് ഗവ്യൂതി എന്നു നിർണ്ണയിച്ച്, മൃഗീകുണ്ഡത്തെ പാപനാശക തീർത്ഥമായി പ്രത്യേകമായി മഹിമപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം ഇത് ഉദ്ദേശപൂർവം ചെയ്ത സാരസംഗ്രഹമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുകയും, പ്രദേശത്തിന്റെ രത്ന/ഖനിജ നിക്ഷേപങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം പറഞ്ഞ് പുണ്യഭൂഗോളത്തെ വിഭവഭൂഗോളവുമായി ചേർത്ത് രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ वस्त्रापथे क्षेत्रे संति तीर्थानि कोटिशः । तथापि सारं ते वच्मि सर्वतीर्थमहोदयम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇപ്പോൾ വസ്ത്രാപഥ ക്ഷേത്രത്തിൽ കോടിക്കണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; എങ്കിലും ഞാൻ നിനക്കു അതിന്റെ സാരം പറയുന്നു—സകല തീർത്ഥങ്ങളുടെയും മഹോദയം, പരമ മംഗളസ്രോതസ്സ്.
Verse 2
दामोदरे नदी प्रोक्ता स्वर्णरेषेति या स्मृता । ब्रह्मकुण्डं च तत्रैव तथा ब्रह्मेश्वरः स्मृतः
അവിടെ ദാമോദരാ എന്നൊരു നദിയുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; അത് ‘സ്വർണരേഷാ’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെയേ ബ്രഹ്മകുണ്ഡവും ഉണ്ട്; അതുപോലെ ബ്രഹ്മേശ്വരനും അവിടെ പ്രസിദ്ധൻ.
Verse 3
कालमेघश्च संप्रोक्तो भवो दामोदरः स्मृतः । गव्यूतिद्वितयेनैव कालिका तत्र कीर्तिता
അവിടെയവൻ ‘കാലമേഘ’നെന്നു പ്രസിദ്ധനാകുന്നു; അവിടെയേ ഭവൻ (ശിവൻ) ‘ദാമോദര’നെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. രണ്ടു ഗവ്യൂതി ദൂരത്തിൽ ആ പ്രദേശത്ത് ‘കാലികാ’ ദേവി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 4
इन्द्रेश्वरश्च तत्रैव रैवतः पर्वतस्तथा । उज्जयंतश्च तत्रैव देवः कुम्भीश्वरः स्मृतः
അവിടെയേ ഇന്ദ്രേശ്വര തീർത്ഥവും, അതുപോലെ റൈവത പർവ്വതവും ഉണ്ട്. അവിടെയേ ഉജ്ജയന്തവും; അതേ സ്ഥലത്ത് ദേവൻ ‘കുംഭീശ്വരൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 5
भीमेश्वरश्च तत्रैव ततः क्षेत्रं महाप्रभम् । तैलसारणिकंनाम त्रेतायां हैममारकम्
അവിടെയേ ഭീമേശ്വരനും ഉണ്ട്; അതിനുശേഷം മഹാപ്രഭമായ ഒരു പുണ്യക്ഷേത്രം. അതിന്റെ പേര് ‘തൈലസാരണിക’; ത്രേതായുഗത്തിൽ അത് ‘ഹൈമമാരക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു.
Verse 6
पंचगव्यूतिमात्रं तु तत्क्षेत्रं संप्रकीर्तितम् । मृगीकुण्डं च तत्रैव सर्वपातकनाशनम्
ആ ക്ഷേത്രം അഞ്ചു ഗവ്യൂതി മാത്രം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെയേ ‘മൃഗീകുണ്ഡം’ ഉണ്ട്; അത് സകല പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 7
एतद्वस्त्रापथं क्षेत्रं रत्नधात्वोस्तथाऽकरम् । कथितं तव देवेशि पुनः संक्षेपतो मया
ഹേ ദേവേശി! രത്നങ്ങളുടെയും ധാതുക്കളുടെയും ആകരമായി പ്രസിദ്ധമായ ഈ വസ്ത്രാപഥ ക്ഷേത്രത്തെ ഞാൻ നിനക്കു വീണ്ടും സംക്ഷേപമായി വിവരിച്ചു.