Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

पंचकाद्द्वादशी श्रेष्ठा कार्या दामोदरे जले । प्रातःस्नानं प्रकर्त्तव्यं संप्राप्ते कार्तिके जनैः

paṃcakāddvādaśī śreṣṭhā kāryā dāmodare jale | prātaḥsnānaṃ prakarttavyaṃ saṃprāpte kārtike janaiḥ

പഞ്ചകവ്രതങ്ങളിൽ ദ്വാദശി ശ്രേഷ്ഠം; അത് ദാമോദരജലത്തിൽ ആചരിക്കണം. കാർത്തികം വന്നാൽ ജനങ്ങൾ പ്രഭാതസ്നാനം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

पंचकात्from the (Bhīṣma-)pañcaka (five-day period)
पंचकात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootपंचक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/निर्गमन), एकवचन; Ablative singular
द्वादशीthe Dvādaśī (12th lunar day)
द्वादशी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वादशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
श्रेष्ठाbest, most excellent
श्रेष्ठा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; द्वादशी-विशेषण
कार्याto be done, should be observed
कार्या:
Vidhi (Obligation/विधेय)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय) → कार्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधिलिङ्गार्थे ‘कर्तव्या/करणीया’; Predicative adjective
दामोदरेin/at Dāmodara (a sacred place/name)
दामोदरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदामोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
जलेin water
जले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
प्रातःस्नानम्morning bath
प्रातःस्नानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रातः (अव्यय) + स्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; समासः—षष्ठी/अव्ययीभावसदृश-निर्देशः ‘प्रातः कृतं स्नानम्’
प्रकर्त्तव्यम्must be done
प्रकर्त्तव्यम्:
Vidhi (Obligation/विधेय)
TypeAdjective
Rootप्र + कृ (धातु) + तव्यत् (कृत् प्रत्यय) → कर्तव्य (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कर्तव्य’ (obligatory) agreeing with प्रातःस्नानम्
संप्राप्तेwhen (it has) arrived, upon the coming of
संप्राप्ते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम् + प्र + आप् (धातु) + क्त (कृत्) → संप्राप्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative absolute-like usage with कार्तिके
कार्तिकेin Kārttika (month)
कार्तिके:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकार्तिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular (in the month of Kārttika)
जनैःby people
जनैः:
Kartr (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)

Tirtha: Dāmodara-jala / Dāmodara-tīrtha

Type: ghat

Scene: Pre-dawn riverbank: devotees step into cool waters, offering arghya; a calendar-like emphasis on Dvādaśī; Dāmodara’s shrine nearby with lamps still burning from the night.

D
Dāmodara
K
Kārtika
D
Dvādaśī

FAQs

Timing (tithi) and place (tīrtha) together intensify dharma; Kārtika morning bathing and Dvādaśī observance are exalted.

The waters of Dāmodara-tīrtha associated with Raivataka/Vastrāpathakṣetra.

Observe Dvādaśī at Dāmodara’s waters and practice prātaḥsnāna throughout Kārtika.