
ഈ അധ്യായത്തിൽ പ്രഭാസ-ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ ഈശ്വരൻ ദിശാനിർദ്ദേശം നൽകുന്നു. സൂചിപ്പിച്ച ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്ത്, ധനുർമാത്രകളായി പറഞ്ഞ ചെറിയ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലിംഗം “അനന്തേശ്വര”മെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അത് അനന്തൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതും നാഗരാജനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതുമാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, സ്ഥലത്തിന്റെ പുണ്യതയിൽ നാഗ-രക്ഷാഭാവം ചേർക്കുന്നു. ഫാൽഗുണ ശുക്ലപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ ആഹാരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച साधകൻ പഞ്ചോപചാര രീതിയിൽ പൂജ ചെയ്യണമെന്ന് വിധിക്കുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ സർപ്പദംശത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണവും, നിർദ്ദിഷ്ട കാലം വരെ വിഷം മുന്നോട്ടുപോകാതിരിക്കുകയും പറയപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് “അനന്ത-വ്രതം” എന്ന വ്രതവിധിയിൽ മധു, മധുപായസം നിവേദ്യം, കൂടാതെ മധു ചേർത്ത പായസത്തോടെ ബ്രാഹ്മണഭോജനം—ഇവ ദാനം, അതിഥിസത്കാരം എന്നിവയെ പൂജയുടെ അവിഭാജ്യ ഭാഗങ്ങളായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । ईशाने लक्ष्मणेशाच्च धनुषां षोडशे प्रिये
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മഹാദേവീ! തുടർന്ന് അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആ സ്ഥാനത്തേക്ക് പോകണം. പ്രിയേ! അത് ഈശാന (വടക്ക്-കിഴക്ക്) ദിശയിൽ ലക്ഷ്മണേശനിൽ നിന്ന് പതിനാറു ധനുസ്സ് ദൂരത്തിലാണ്.
Verse 2
अनन्तेश्वरनामानमनन्तेन प्रतिष्ठितम् । नागराजेन देवेशि ज्ञात्वा क्षेत्रं तु पावनम्
ഇത് ‘അനന്തേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം; അനന്തൻ തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഹേ ദേവേശി, നാഗരാജൻ ഈ ക്ഷേത്രത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിനെ പരമപാവനമെന്ന് അറിഞ്ഞു.
Verse 3
यस्तु तं पूजयेद्देवि पंचम्यां फाल्गुने सिते । पञ्चोपचारविधिना जिताहारो जितेन्द्रियः
ഹേ ദേവി, ഫാൽഗുണ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പഞ്ചമിയിൽ ജിതാഹാരനും ജിതേന്ദ്രിയനും ആയി പഞ്ചോപചാരവിധിയാൽ അവനെ പൂജിക്കുന്നവൻ.
Verse 4
न तं दशंति फणिनो दश वर्षाणि पंच च । विषं न क्रमते देवि देहे त्वचरमेव वा
പതിനഞ്ചു വർഷം വരെ പാമ്പുകൾ അവനെ കടിക്കുകയില്ല; ഹേ ദേവി, അവന്റെ ദേഹത്തിൽ വിഷം പ്രവർത്തിക്കുകയില്ല, ഒട്ടും പടരുകയുമില്ല.
Verse 5
तस्मात्तं पूजयेद्यत्नात्पंचम्यां च विशेषतः
അതുകൊണ്ട് അവനെ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിക്കണം—പ്രത്യേകിച്ച് പഞ്ചമിദിനത്തിൽ.
Verse 6
तत्रानंतव्रतं कार्यं मधुपायससंयुतम् । पायसं मधुसंयुक्तं देयं विप्राय भोजनम्
അവിടെ തേൻ ചേർത്ത പായസത്തോടുകൂടി അനന്തവ്രതം ആചരിക്കണം; കൂടാതെ തേൻമിശ്രിത പായസം ബ്രാഹ്മണന് ഭോജനദാനമായി സമർപ്പിക്കണം.
Verse 161
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽनन्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ എൺപത്തൊന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘അനന്തേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള നൂറ്റി അറുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।