Adhyaya 114
ഈശ്വരൻ ദേവിയോട് ‘വാമന-സ്വാമിൻ’ എന്ന വിഷ്ണു-തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുവാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു. അത് പാപപ്രണാശനവും സർവ്വപാതകനാശനവും ആണെന്ന് വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു; പുഷ്കരത്തിന്റെ തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തിന് സമീപമാണെന്നും പറയുന്നു. ഇവിടെ ബലിയെ ബന്ധിച്ച പുരാണസംഭവം വിവരിക്കുന്നു—ത്രിവിക്രമ വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്ന് പാദവിക്ഷേപങ്ങൾ: ആദ്യത്തെത് ഈ സ്ഥലത്ത് വലതുകാലോടെ, രണ്ടാമത്തെത് മേരു ശിഖരത്തിൽ, മൂന്നാമത്തെത് ആകാശത്തിൽ; മൂന്നാമത്തെ പാദവിക്ഷേപത്തിൽ ലോകസീമ ഭേദിക്കപ്പെടുകയും ജലം പുറപ്പെടുകയും ചെയ്ത് അത് ‘വിഷ്ണുപദീ’ ഗംഗയായി പ്രസിദ്ധമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ‘പുഷ്കര’ എന്ന പദത്തിന്റെ വ്യുത്പത്തി ‘ആകാശം’ ‘ജലം’ എന്നീ അർത്ഥങ്ങളാൽ വിശദീകരിച്ച്, പ്രജാപതി-ബന്ധമുള്ള പുണ്യസംഗമമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഹരിയുടെ പാദചിഹ്നം ദർശിച്ചാൽ ഹരിയുടെ പരമധാമപ്രാപ്തി, പിണ്ഡദാനത്തിൽ പിതൃകൾക്ക് ദീർഘതൃപ്തി, നിയമശീലനായ ബ്രാഹ്മണന് പാദുക ദാനം ചെയ്താൽ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആദരപൂർവ്വമായ വാഹനപ്രാപ്തിയുടെ പുണ്യം എന്നിവ പ്രശംസിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠന്റെ ഗാഥ ഉദ്ധരിച്ച് തീർത്ഥത്തിന്റെ ശുദ്ധികാരക മഹിമ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विष्णुं पापप्रणाशनम् । वामनस्वामिनामानं सर्वपातकनाशनम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി! തുടർന്ന് പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ അടുക്കൽ പോകണം; ‘വാമനസ്വാമി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ അവൻ സർവ്വ പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 2
पुष्करान्नैरृते भागे धनुर्विशतिभिः स्मृतम् । यदा बद्धो बलिर्देवि विष्णुना प्रभविष्णुना
പുഷ്കരത്തിന്റെ നൈഋത്യ (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ഭാഗത്ത് ഇരുപത് ധനുസ്സിന്റെ അകലെയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഹേ ദേവി, അവിടെയായിരുന്നു സർവ്വവ്യാപിയായ പരാക്രമിയായ വിഷ്ണു ബലിയെ ബന്ധിച്ചത്.
Verse 3
तदा तत्र पदं न्यस्तं दक्षिणं विश्वरूपिणा । द्वितीयं मेरुशृंगे तु तृतीयं गगने प्रिये
അപ്പോൾ വിശ്വരൂപിയായ (വാമന/വിഷ്ണു) ഭഗവാൻ അവിടെ തന്റെ വലതുകാൽ വെച്ചു. രണ്ടാമത്തെ പടി മേരുശിഖരത്തിൽ; മൂന്നാമത്തെ, ഹേ പ്രിയേ, ആകാശത്തിൽ ആയിരുന്നു.
Verse 4
यावदूर्ध्वं चोत्क्षिपति तावद्भिन्नं सुदूरतः । पादाग्रेण तु ब्रह्माण्डं निष्क्रान्तं सलिलं ततः
അവൻ എത്ര ഉയരത്തിലേക്ക് ഉയർത്തിയതോ അത്ര ദൂരത്തിൽ അത് പിളർന്ന് അകന്നു. അവന്റെ പാദാഗ്രം ബ്രഹ്മാണ്ഡാവരണം തുളച്ചപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് ജലം പുറത്തേക്ക് ഒഴുകി വന്നു.
Verse 5
ततः स्वजानुमात्रेण संप्राप्तं पृथिवीतले । ततो विष्णुपदी गंगा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ
പിന്നീട് അവന്റെ സ്വന്തം മുട്ടിന്റെ അളവോളം ഇറങ്ങി ഭൂമിതലത്തെത്തി. അതിനാൽ ഗംഗ ഭൂമിയിൽ ‘വിഷ്ണുപദീ’—വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച നദി—എന്ന് പ്രസിദ്ധയായി.
Verse 6
पूर्वं सा पुष्करे प्राप्ता पुष्करात्सा महानदी । पुष्करं कथ्यते व्योम पुष्करं कथ्यते जलम् । तेन तत्पुष्करं ख्यातं संनिधानं प्रजापतेः
ആദ്യം അവൾ പുഷ്കരത്തെത്തി; പുഷ്കരത്തിൽ നിന്ന് ആ മഹാനദി മുന്നോട്ട് ഒഴുകി. ‘പുഷ്കര’ എന്നു വ്യോമം (ആകാശം) എന്നും, ‘പുഷ്കര’ എന്നു ജലം എന്നും പറയുന്നു; അതുകൊണ്ട് ആ പുഷ്കരം പ്രജാപതിയുടെ പുണ്യസന്നിധാനസ്ഥാനമായി പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 7
तत्र स्नानं नरः कृत्वा यः पश्यति हरेः पदम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम्
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഹരിയുടെ പാദചിഹ്നം ദർശിക്കുന്നവൻ, സ്വയം ദേവനായ ഹരി വസിക്കുന്ന പരമധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 8
तत्र पिंडप्रदानेन तृप्तिः स्यात्कोटिवार्षिकी । पितॄणां च वरारोहे ह्येतदाह हरिः स्वयम्
ഹേ വരാരോഹേ! അവിടെ പിണ്ഡപ്രദാനം ചെയ്താൽ പിതൃകൾക്ക് കോടി വർഷങ്ങളോളം തൃപ്തി ലഭിക്കും—ഇതു സ്വയം ഹരി അരുളിച്ചെയ്യുന്നു।
Verse 9
अत्र गाथा पुरा गीता वसिष्ठेन महर्षिणा । वामनस्वामिनं दृष्ट्वा तां शृणुष्व समाहिता
ഈ വിഷയത്തിൽ മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ പുരാതനകാലത്ത് വാമനസ്വാമിയെ ദർശിച്ച് ഒരു ഗാഥ പാടിയിരുന്നു; നീ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ അത് ശ്രവിക്കൂ।
Verse 10
स्नात्वा तु पुष्करे तीर्थे दृष्ट्वा विष्णुपदं ततः । अपि कृत्वा महत्पापं किमतः परितप्यते
പുഷ്കര തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ വിഷ്ണുപദം ദർശിച്ചാൽ, മഹാപാപം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും—അതിനുശേഷം എന്തിന് വ്യസനിക്കണം?
Verse 11
यस्तत्रोपानहौ दद्याद्ब्राह्मणाय यतव्रतः । स यानवरमारूढो विष्णुलोके महीयते
അവിടെ വ്രതനിഷ്ഠയോടും സംയമത്തോടും കൂടി ബ്രാഹ്മണന് ഒരു ജോടി പാദുകകൾ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠ വാഹനാരൂഢനെന്നപോലെ മഹിമപ്പെടുന്നു।
Verse 114
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘വാമനസ്വാമി-മാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നൂറ്റി പതിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।