Adhyaya 43

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । सावित्रीं च भवानीं च दुर्गां चैव सरस्वतीम् । योऽर्चयेत्तुलसीपत्रैः सर्वकामसमन्वितः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—തുളസിയിലകളാൽ സാവിത്രി, ഭവാനി, ദുർഗ, സരസ്വതി എന്നിവരെ ഭക്തിയോടെ അർച്ചിക്കുന്നവൻ സർവ ഇഷ്ടകാമ്യഫലങ്ങളാൽ സമ്പന്നനാകും।

Verse 2

गृहीत्वा तुलसीपत्रं भक्त्या विष्णुं समर्चयेत् । अर्चितं तेन सकलं सदेवासुरमानुषम्

തുളസിയില എടുത്ത് ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെ സമ്യകമായി അർച്ചിക്കണം; അതിലൂടെ ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ ഉൾപ്പെടെ സകലവും അർച്ചിതമായതുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 3

चतुर्द्दश्यां महेशानं पौर्णमास्यां पितामहम् । येऽर्चयन्ति च सप्तम्यां तुलस्या च गणाधिपम्

ചതുര്ദശിയിൽ മഹേശാനനെ, പൗർണ്ണമിയിൽ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നെ, സപ്തമിയിൽ തുളസിയോടുകൂടെ ഗണാധിപൻ (ഗണേശൻ)നെ അർച്ചിക്കുന്നവർ മഹാപുണ്യഫലത്തിന് അർഹരാകുന്നു।

Verse 4

शंखोदकं तीर्थवराद्वरिष्ठं पादोदकं तीर्थवराद्वरिष्ठम् । नैवेद्यशेषं क्रतुकोटितुल्यं निर्माल्यशेषं व्रतदानतुल्यम्

ശംഖജലം തീർത്ഥങ്ങളിൽ അത്യുത്തമം; ഭഗവാന്റെ പാദോദകവും തീർത്ഥങ്ങളിൽ അത്യുത്തമം. നൈവേദ്യശേഷം കോടി യാഗഫലത്തോട് തുല്യം; നിർമ്മാല്യശേഷം വ്രതവും ദാനവും നൽകുന്ന പുണ്യത്തോട് തുല്യം।

Verse 5

मुकुन्दाशनशेषं तु यो भुनक्ति दिनेदिने । सिक्थेसिक्थे भवेत्पुण्यं चान्द्रायणशताधिकम्

ആൾ ദിനംപ്രതി മുകുന്ദനു അർപ്പിച്ച നൈവേദ്യശേഷം ഭുജിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഓരോ കവിളിലും നൂറു ചാന്ദ്രായണവ്രതങ്ങളെക്കാൾ അധികം പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 6

नैवेद्यशेषं तुलसीविमिश्रं विशेषतः पादजलेन विष्णोः । योऽश्नाति नित्यं पुरुषो मुरारेः प्राप्नोति यज्ञायुतकोटिपुण्यम्

ആൾ നിത്യം മുരാരിക്കു അർപ്പിച്ച നൈവേദ്യശേഷം തുളസിയോടെ കലർത്തി, പ്രത്യേകിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ പാദജലം (ചരണാമൃതം) തളിച്ച് ഭുജിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—അവൻ അയുതകോടി യജ്ഞഫലസമമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 7

यः श्राद्धकाले हरिभुक्तशेषं ददाति भक्त्या पितृदेवतानाम् । तेनैव पिंडात्सुतिलैर्विमिश्रादाकल्पकोटिं पितरः सुतृप्ताः

ആൾ ശ്രാദ്ധകാലത്ത് ഹരി ഭുജിച്ച ശേഷത്തെ ഭക്തിയോടെ പിതൃദേവതകൾക്ക് അർപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതേ സൂക്ഷ്മ എള്ളുമിശ്രിത പിണ്ഡം മൂലം അവന്റെ പിതാക്കൾ കോടി കല്പങ്ങൾ വരെ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തരായിരിക്കും।

Verse 8

स्नानार्चनक्रियाकाले घंटावाद्यं करोति यः । पुरतो वासुदेवस्य गवां कोटिफलं लभेत्

ആൾ സ്നാനാർചന ക്രിയാകാലത്ത് വാസുദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ ഘണ്ട മുഴക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ കോടി ഗോദാനഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 9

सर्ववाद्यमयी घंटा केशवस्य सदा प्रिया । वादनाल्लभते पुण्यं यज्ञकोटिफलं नरः

സകല വാദ്യങ്ങളുടെയും സാരമായ ഘണ്ട കേശവന് സദാ പ്രിയം; അതു മുഴക്കുന്നതാൽ മനുഷ്യന് കോടി യജ്ഞഫലസമമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 10

वादित्राणामभावे तु पूजाकाले च सर्वदा । घंटावाद्यं नरैः कार्य्यं सर्ववाद्यमयी यतः

മറ്റു വാദ്യങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിലും, പൂജാകാലത്ത് എപ്പോഴും മനുഷ്യർ ഘണ്ടം മുഴക്കണം; കാരണം അത് സർവ്വവാദ്യങ്ങളുടെ അർപ്പണസ്വരൂപമാണ്.

Verse 11

तुलसीकाष्ठसंभूतं चन्दनं यच्छते हरेः । निर्द्दहेत्पातकं सर्वं पूर्वजन्मशतार्जितम्

തുളസിക്കട്ടിയിൽ നിന്നുണ്ടായ ചന്ദനം ഹരിക്കു അർപ്പിക്കുന്നവൻ, നൂറുകണക്കിന് മുൻജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച എല്ലാ പാപങ്ങളും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 12

ददाति पितृ पिंडेषु तुलसीकाष्ठचन्दनम् । पितॄणां जायते तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै तथा

പിതൃപിണ്ഡങ്ങളിൽ തുളസിക്കട്ടിചന്ദനം വെക്കുന്നവനാൽ, പിതൃകൾക്ക് ഗയാശ്രാദ്ധം ചെയ്തതുപോലെ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 13

सर्वेषामेव देवानां तुलसीकाष्ठचन्दनम् । पितॄणां च विशेषेण सदाऽभीष्टं हरेः कलौ

തുളസിക്കട്ടിചന്ദനം എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും പ്രിയം, പ്രത്യേകിച്ച് പിതൃകൾക്കും; കലിയുഗത്തിൽ ഇത് ഹരിക്കു എപ്പോഴും അത്യന്തം അഭിഷ്ടമാണ്.

Verse 14

हरेर्भागवता भूत्वा तुलसीकाष्ठचन्दनम् । नार्पयति सदा विष्णोर्न ते भागवताः कलौ

ഹരിയുടെ ഭക്തനെന്നു പറഞ്ഞാലും, വിഷ്ണുവിന് തുളസിക്കട്ടിചന്ദനം നിത്യമായി അർപ്പിക്കാത്തവൻ കലിയുഗത്തിൽ യഥാർത്ഥ ഭാഗവതൻ അല്ല.

Verse 15

शरीरं दह्यते यस्य तुलसीकाष्ठवह्निना । नीयमानो यमेनापि विष्णुलोकं स गच्छति

തുളസിക്കട്ടിയുടെ അഗ്നിയിൽ ആരുടെ ശരീരം ദഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവൻ യമൻ കൊണ്ടുപോയാലും വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

यद्येकं तुलसीकाष्ठं मध्ये काष्ठस्य यस्य हि । दाहकाले भवेन्मुक्तः पापकोटिशतायुतैः

ദഹനസമയത്ത് മറ്റു കട്ടികളുടെ നടുവിൽ അവനുവേണ്ടി തുളസിക്കട്ടിയുടെ ഒരു കഷണം പോലും വെച്ചാൽ, അവൻ കോടിക്കണക്കിന് പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 17

दह्यमानं नरं दृष्ट्वा तुलसीकाष्ठवह्निना । जन्मकोटिसहस्रैस्तु तोषितस्तैर्जनार्दनः

തുളസിക്കട്ടിയുടെ അഗ്നിയിൽ ദഹിക്കപ്പെടുന്ന മനുഷ്യനെ കണ്ടാൽ ജനാർദനൻ, ആയിരക്കണക്കിന് കോടി ജന്മങ്ങളുടെ പുണ്യഫലത്തിൽ തൃപ്തനായതുപോലെ പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 18

दह्यमानं नरं सर्वे तुलसीकाष्ठवह्निना । विमानस्थाः सुरगणाः क्षिपंति कुसुमांजलीन्

തുളസിക്കട്ടിയുടെ അഗ്നിയിൽ ഒരാൾ ദഹിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, വിമാനം അധിഷ്ഠിതരായ ദേവഗണങ്ങൾ വേഗത്തിൽ അവന്റെ മേൽ പുഷ്പാഞ്ജലികൾ ചൊരിയുന്നു.

Verse 19

नृत्यंत्योऽप्सरसो हृष्टा गीतं गायन्ति सुस्वरम् । ज्वलते यत्र दैत्येन्द्र तुलसीकाष्ठपावकः

ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! എവിടെ തുളസിക്കട്ടിയുടെ പാവകാഗ്നി ജ്വലിക്കുമോ, അവിടെ ഹർഷിതയായ അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്ത് മധുരസ്വരത്തിൽ ഗാനം പാടുന്നു.

Verse 20

कुरुते वीक्षणं विष्णुः सन्तुष्टः सह शंभुना

സന്തുഷ്ടനായ വിഷ്ണു ശംഭു (ശിവൻ) സഹിതം ആ കർമത്തിലും പരേതനിലും കൃപാദൃഷ്ടി ചൊരിയുന്നു।

Verse 21

गृहीत्वा तं करे शौरिः पुरुषं स्वयमग्रतः । मार्जते तस्य पापानि पश्यतां त्रिदिवौकसाम् । महोत्सवं च कृत्वा तु जयशब्दपुरःसरम्

ശൗരി (കൃഷ്ണൻ) സ്വയം ആ പുരുഷന്റെ കൈ പിടിച്ച് മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു; ത്രിദിവവാസികൾ കാണെ അവന്റെ പാപങ്ങൾ തുടച്ചുമാറ്റുന്നു; പിന്നെ ‘ജയ’നാദം മുൻപന്തിയാക്കി മഹോത്സവം നടത്തുന്നു।

Verse 22

सूत उवाच । प्रह्लादेनोदितं श्रुत्वा माहात्म्यं द्वारकाभवम् । प्रहृष्टा ऋषयः सर्वे तथा दैत्येश्वरो बलिः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പ്രഹ്ലാദൻ പ്രസ്താവിച്ച ദ്വാരകാ മഹാത്മ്യം കേട്ടപ്പോൾ എല്ലാ ഋഷികളും ആനന്ദിച്ചു; ദൈത്യേശ്വരൻ ബലിയും അതുപോലെ ആഹ്ലാദിച്ചു।

Verse 23

ततः सर्वेऽभिनन्द्यैनं प्रह्लादं दैत्यपुङ्गवम् । उद्युक्ता द्वारकां गत्वा द्रष्टुं कृष्णमुखाम्बुजम्

അതിനുശേഷം എല്ലാവരും ദൈത്യശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഹ്ലാദനെ അഭിനന്ദിച്ച്, കൃഷ്ണന്റെ കമലമുഖ ദർശനത്തിനായി ദ്വാരകയിലേക്കു പോകാൻ ഒരുങ്ങി।

Verse 24

ततस्ते बलिना सार्धं मुनयः संशितव्रताः । आगत्य द्वारकां स्नात्वा गोमत्यां विधिपूर्वकम्

പിന്നീട് ദൃഢവ്രതന്മാരായ മുനിമാർ ബലിയോടൊപ്പം ദ്വാരകയിൽ എത്തി, ഗോമതിയിൽ വിധിപൂർവം സ്നാനം ചെയ്തു।

Verse 25

कृष्णं दृष्ट्वा समभ्यर्च्य कृत्वा यात्रां यथाविधि । दत्त्वा दानानि बहुशः कृतकृत्यास्ततोऽभवन्

ശ്രീകൃഷ്ണനെ ദർശിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച്, നിയമാനുസൃതമായി യാത്ര പൂർത്തിയാക്കി, അവർ പലവട്ടം അനേകം ദാനങ്ങൾ നൽകി; പിന്നെ അവർ കൃതകൃത്യരായി।

Verse 26

जग्मुः स्वीयानि स्थानानि बलिः पातालमाययौ । प्रह्लादं च प्रणम्याशु मेने स्वस्य कृतार्थताम्

അതിനുശേഷം എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. ബലി പാതാളത്തിലേക്കു ഇറങ്ങി; പ്രഹ്ലാദനെ വേഗം പ്രണാമം ചെയ്ത്, താൻ കൃതാർത്ഥനെന്നു കരുതി।

Verse 43

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलश्रुतिवर्णनपुरःसरतुलसीपत्रकाष्ठमहिमवर्णनपूर्वकं प्रह्लादद्विजसंवाद समाप्त्यनंतरं बलिना सह द्विजकृतद्वारकायात्राविधिवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ നാലാം ദ്വാരകാമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ദ്വാരകാമാഹാത്മ്യ ശ്രവണാദികളുടെ ഫലശ്രുതി വർണ്ണനയും, മുൻപായി തുളസിയിലയും കാഷ്ഠവും മഹിമയും പറഞ്ഞതും, പ്രഹ്ലാദ–ബ്രാഹ്മണ സംവാദം സമാപിച്ചതിന് ശേഷം ബലിയോടുകൂടെ ബ്രാഹ്മണൻ നിർവഹിച്ച ദ്വാരകാ യാത്രാവിധി വർണ്ണനയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ത്രിചത്വാരിംശത്തമ അധ്യായം സമാപിച്ചു।