Adhyaya 54
ഈ അധ്യായത്തിൽ പുലസ്ത്യൻ ത്രിപുഷ്കരം അർബുദപർവതത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിതമായെന്നു വിവരിക്കുന്നു. പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവ് സന്ധ്യോപാസനയ്ക്കായി പുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; മനുഷ്യലോകത്തിൽ കഴിയുന്നത്രയും ത്രിപുഷ്കരത്തിൽ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുമെന്ന വ്രതാനുസരണമാണ് അത്. അതേസമയം വസിഷ്ഠന്റെ യജ്ഞസത്രം തുടരുമ്പോൾ, കർമകാലം എത്തിയതിനാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സാന്നിധ്യമില്ലാതെ യജ്ഞം പൂർണമാകില്ലെന്ന് വസിഷ്ഠൻ ഇടപെട്ട്, ത്രിപുഷ്കരത്തെ യജ്ഞസ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന് അവിടെ സന്ധ്യാപൂജ നടത്തി യജ്ഞത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതാ ദേവനായി നിന്നു സമാപനം നടത്തണമെന്നു ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ധ്യാനിച്ച് ജ്യേഷ്ഠ–മധ്യ–കനിഷ്ഠ രൂപങ്ങളായ ത്രിവിധ പുഷ്കര തീർത്ഥത്രയത്തെ അർബുദത്തിലെ മഹാപുണ്യ ജലാശയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം അർബുദത്തിൽ ത്രിപുഷ്കരം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നു പ്രസിദ്ധം. ഫലശ്രുതിയായി കാർത്തിക പൗർണമിയിൽ ശാന്തചിത്തത്തോടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്യുന്നവന് ദീർഘകാല ലോകപ്രാപ്തി ലഭിക്കും എന്നു പറയുന്നു. വടക്കായി ഉത്തമമായ സാവിത്രീ-കുണ്ഡവും ഉണ്ടെന്നും, അവിടെ സ്നാനദാനങ്ങൾ ശുഭസിദ്ധി നൽകുമെന്നും പറയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततस्त्रिपुष्करं गच्छेदभीष्टं पद्मजस्य च । ब्रह्मणा तत्समानीतं पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവിനും പ്രിയമായ ത്രിപുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോകണം; ആ പുണ്യതീർത്ഥം ബ്രഹ്മാവ് അർബുദനാമക പർവ്വതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു സ്ഥാപിച്ചു।
Verse 2
वसिष्ठस्य पुरा सत्रे वर्त्तमाने नराधिप । तस्मिन्नगे समायाता ब्रह्माद्याश्च सुरोत्तमाः
ഹേ നരാധിപാ! പുരാകാലത്ത് വസിഷ്ഠന്റെ സത്രയാഗം നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ആ പർവതത്തിൽ ബ്രഹ്മാദി ശ്രേഷ്ഠദേവന്മാർ സമാഗമിച്ചു।
Verse 3
प्रतिज्ञातं महाराज ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । यावत्स्थास्ये नृलोकेऽस्मिंस्तावत्सन्ध्यां त्रिपुष्करे । वंदयिष्यामि संप्राप्ते संध्याकाले समाहितः
ഹേ മഹാരാജാ! അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു—‘ഞാൻ ഈ നൃലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം, ത്രിപുഷ്കരത്തിൽ സംധ്യാകാലത്ത് സമാഹിതചിത്തനായി സംധ്യാവന്ദനം ചെയ്യും।’
Verse 4
एतस्मिन्नेव काले तु प्रस्थितः पुष्करं प्रति । संध्यार्थं पद्मजो यावद्वसिष्ठस्तावदब्रवीत्
അതേ സമയത്ത്, പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവ് സംധ്യോപാസനയ്ക്കായി പുഷ്കരത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, വസിഷ്ഠൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു।
Verse 5
वसिष्ठ उवाच । कर्मकालश्च सम्प्राप्तो यज्ञेऽस्मिन्सुरसत्तम । स विना न त्वया देव सिद्धिं यास्यति कर्हिचित्
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുരസത്തമാ! ഈ യാഗത്തിൽ കർമ്മത്തിനുള്ള നിശ്ചിത സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഹേ ദേവാ! നിങ്ങളില്ലാതെ ഇത് ഒരിക്കലും സിദ്ധിയിലേക്കെത്തുകയില്ല।
Verse 6
तस्मादानय चात्रैव पद्मयोने त्रिपुष्करम् । संध्योपास्तिं ततः कृत्वा तत्र भूयः सुरेश्वर । ब्रह्मत्वं कुरु देवेश सत्रे चास्मिन्दयानिधे
അതുകൊണ്ട്, ഹേ പദ്മയോനേ! ത്രിപുഷ്കരത്തെ ഇവിടെ തന്നേ കൊണ്ടുവരിക. അവിടെ സംധ്യോപാസന നടത്തി, ഹേ സുരേശ്വരാ, വീണ്ടും മടങ്ങിവരിക; ഹേ ദേവേശാ, ദയാനിധേ! ഈ സത്രയാഗത്തിൽ ബ്രഹ്മത്വം (ബ്രഹ്മ-ഋത്വിക് പദവി) ഏറ്റെടുക്കുക।
Verse 7
एवमुक्तो वसिष्ठेन ब्रह्मा लोक पितामहः । ध्यात्वा तत्रानयामास ज्येष्ठमध्यकनिष्ठिकम् । पुष्करत्रितयं चागात्सुपुण्ये सलिलाशये
വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ധ്യാനിച്ച് അവിടെ ജ്യേഷ്ഠം, മധ്യം, കനിഷ്ഠം എന്ന മൂന്ന് പുഷ്കരങ്ങളെയും വരുത്തി ആ പരമപുണ്യ ജലാശയത്തിലെത്തി।
Verse 8
ततःप्रभृति संजातमर्बुदेऽस्मिंस्त्रिपुष्करम्
അന്നുമുതൽ ഈ അർബുദദേശത്ത് ത്രിപുഷ്കരം ഉദ്ഭവിച്ചു।
Verse 9
तत्र यः कार्तिके मासि पौर्णमास्यां समाहितः । स्नानं करोति दानं च तस्य लोकाः सनातनाः
കാർത്തികമാസത്തിലെ പൗർണ്ണമിയിൽ ഏകാഗ്രചിത്തനായി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ദാനം ചെയ്യുന്നവന് ശാശ്വതമായ ലോകഫലം ലഭിക്കുന്നു।
Verse 10
तस्य चोत्तरदिग्भागे सावित्रीकुण्डमुत्तमम् । स्नानदानादिकं कुर्वन्यत्र याति शुभां गतिम्
അതിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് ഉത്തമമായ സാവിത്രീകുണ്ഡം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം, ദാനം മുതലായവ ചെയ്യുന്നവൻ ശുഭഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 54
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे त्रिपुष्करमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पंचाशत्तमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ മൂന്നാം അർബുദഖണ്ഡത്തിൽ ‘ത്രിപുഷ്കരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന അമ്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।