Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

सूत उवाच । सुग्रीवः संभ्रमित्वाथ क्षेत्रं सर्वमशेषतः । बालमंडनकं प्राप्य तत्र स्नात्वा समाहितः

sūta uvāca | sugrīvaḥ saṃbhramitvātha kṣetraṃ sarvamaśeṣataḥ | bālamaṃḍanakaṃ prāpya tatra snātvā samāhitaḥ

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം സുഗ്രീവൻ ആ പുണ്യക്ഷേത്രം മുഴുവനും അവശേഷമില്ലാതെ പര്യടനം ചെയ്ത് ബാലമണ്ഡനക തീർത്ഥത്തിലെത്തി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് സമാഹിതചിത്തനായി ഏകാഗ്രനായി.

सूतःSūta (the narrator)
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सुग्रीवःSugrīva
सुग्रीवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
संभ्रमित्वाhaving hurried / having become agitated
संभ्रमित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+भ्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having hurried/being agitated’
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
क्षेत्रम्the sacred area/field
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
सर्वम्entire
सर्वम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘क्षेत्रम्’)
अशेषतःcompletely, without remainder
अशेषतः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषण (adverb)
बालमण्डनकम्Bālamaṇḍanaka (a tīrtha/place-name)
बालमण्डनकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबाल + मण्डनक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (बालस्य मण्डनकं)
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having reached’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having bathed’
समाहितःcomposed, concentrated
समाहितः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+आ+धा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे—‘collected/attentive’

Sūta

Tirtha: Bālamaṇḍanaka

Type: kund

Listener: Ṛṣis (Naimiṣāraṇya audience implied)

Scene: Sugrīva, after traversing the whole sacred tract, arrives at a tīrtha named Bālamaṇḍanaka and performs a calm, reverent bath, emerging composed.

S
Sūta
S
Sugrīva
B
Bālamaṇḍanaka (tīrtha/kṣetra spot)
S
Snāna (ritual bath)

FAQs

Pilgrimage and tīrtha-bathing purify and steady the mind, preparing one for worship and sacred acts.

Bālamaṇḍanaka is named as a tīrtha within the kṣetra described in Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

Snāna (ritual bathing) at Bālamaṇḍanaka is indicated as a purificatory act leading to samādhāna (composure).